Sam Neill (1947-2026) | acteur Sam Neill staat in het collectieve geheugen gegrift als nuchtere paleontoloog in de Jurassic Park-reeks. Maar het interessante oeuvre van de veelzijdige Nieuw-Zeelandse acteur reikte veel verder dan de baanbrekende dinosaurussenserie.
Sam Neill in Jurassic Park (1993), samen met Joseph Mazzello en Ariana Richards.
Soms kregen films waarin Sam Neill speelde slechte recensies. The Final Conflict (1981) bijvoorbeeld, het derde deel in de Omen-trilogie, wordt beschouwd als een nodeloos, saai slotakkoord. De sf-komedie Memoirs of an Invisible Man (1992) is een van de minste films die regisseur John Carpenter in zijn lange carrière maakte. En hoewel een commerciële hit, werd vriend noch vijand blij van de zesde Jurassic Park-film Dominion (2022). Maar Neill zelf werd altijd geprezen als lichtpuntje.
In die context is het opvallend te noemen dat Neill nooit een grote acteerprijs in de wacht sleepte. Oscars, Golden Globes en Bafta’s gingen altijd aan hem voorbij. In zijn grootste films stond zijn uitmuntende acteerwerk vaak in de schaduw van een actrice die nóg beter was – Meryl Streep kreeg een Oscarnominatie voor het waargebeurde dodebabydrama A Cry in the Dark (1988), Holly Hunter won het beeldje voor The Piano (1993). De ijzingwekkend spannende botenthriller Dead Calm (1989) bood vooral de toen nog onbekende Nicole Kidman een podium om te laten zien wat ze waard was.
Sam Neill (Omagh, 1947) kreeg van zijn ouders trouwens de naam Nigel. De jongen ging zichzelf Sam noemen toen hij op de lagere school in een klas zat met talloze Nigels. Zijn vader was beroepsofficier in het Britse leger; de eerste jaren van zijn leven woonde Sam om die reden in Noord-Ierland, in 1954 verhuisde het gezin naar Nieuw-Zeeland. Het was nooit zijn droom om acteur te worden; na zijn middelbare school ging hij Engelse taal- en letterkunde studeren aan de universiteit van Christchurch. Hier kwam Sam Neill in aanraking met acteren, wat voor hem mede een manier was om van het stotteren af te komen.
Het duurde echter lang voordat hij zichzelf in de kijker durfde te spelen als acteur; eerst werkte hij nog zeven jaar als regisseur en editor voor de New Zealand National Film Unit. Zijn eerste filmrol van betekenis speelde hij in 1977 in actiethriller Sleeping Dogs. Daarna volgde een hoofdrol in het feministische kostuumdrama My Brilliant Career (1978), waarvoor de acteur naar Australië verhuisde. „De filmset voelde voor mij altijd als een thuis”, vertelde hij in 2023 in zijn autobiografie. „Mede-acteurs zijn het beste gezelschap dat ik ken. Het was altijd een mooi vak, waar ik helemaal in paste.”
Onder meer The Final Conflict bracht hem naar Londen. Hier kreeg hij ook de hoofdrol in de televisieserie Reilly: Ace of Spies (1983), een miniserie over de Russisch-Britse superspion Sidney Reilly, die hem een Golden Globe-nominatie opleverde. De acteur werd in de jaren tachtig sowieso opmerkelijk vaak gecast voor de rol van Rus in diverse Koude Oorlog-thrillers als Enigma (1982), The Hunt for the Red October (1990) en de miniserie Amerika (1987).
Neill werd ook een aantal keer genoemd als serieuze kandidaat voor de rol van James Bond, maar verloor deze strijd tweemaal: eerst aan Timothy Dalton en vervolgens aan Pierce Brosnan. Andere grote rollen die Neill net aan zich voorbij zag gaan, waren de koene archeoloog Indiana Jones (dat werd Harrison Ford) en überschurk Hans Gruber in Die Hard (waarmee Alan Rickman doorbrak).
Zijn rol in drie Jurassic Park-films (1993-2022) leverde hem toch wereldfaam op. Zelfs tientallen jaren later werd Neill nog door kinderen aangesproken als ‘The Dinosaur Man’, vertelde hij in zijn autobiografie: „Dat zie ik als een groot compliment.” De acteur bleef ook toen hij de pensioengerechtigde leeftijd was gepasseerd altijd met veel plezier doorwerken. Zo had hij een vaste rol als inspecteur in hitserie Peaky Blinders (2012-2013) en speelde hij een hilarische cameo in twee Thor-films (2017 en 2022) die zijn landgenoot Taika Waititi regisseerde.
Sam Neill poseert bij de poster van Jurassic Park III tijdens de perstour voor de film in 2001.
De roem die met deze rollen gepaard ging, deed Neill vrij weinig, bekende hij in een interview: „Mijn broer Michael heeft zijn leven gewijd aan de universiteit en de wetenschap. Vergeleken met wat hij gedaan heeft, voelt mijn leven vrij triviaal.”
Sam Neill is 78 jaar geworden.