Overstromingen Vijf jaar na de hevige overstromingen, waarbij in Duitsland 184 doden vielen, zijn de gevolgen in het Ahrdal nog steeds zichtbaar. Over de oorzaken is veel gespeculeerd, sommige deskundigen wezen op de wijnbouw. „Volgens mij was het gewoon verschrikkelijk natuurgeweld.”
Dernau in het Ahrdahl heeft vijf jaar na de overstromingen weer werkend spoor.
De dag dat de trein weer reed was „een soort nationale feestdag”, lacht wijnmaker Julia Bertram. Sinds december 2025 rijdt er weer een lokaal treintje langs de dorpen in het Ahrdal, elektrisch en op enkel spoor.
Vijf jaar geleden lag het spoor geknakt en in stukken langs de rivier de Ahr, na de verwoestende overstroming in de nacht van 14 op 15 juli 2021. Stortregens in het zuiden en westen van Duitsland veranderden die nacht kleine riviertjes in vernietigende watermassa’s. In Duitsland vielen 184 doden door de ramp, van wie 135 mensen in de dorpen langs de Ahr. De nieuwe trein doet de dorpen aan waarvan de foto’s van het natuurgeweld rond de wereld gingen: Bad Neuenahr, Ahrweiler, Kreuzberg. Een groen en welvarend stukje van Duitsland dat die nacht onherkenbaar veranderde in een rampgebied.
Ook vijf jaar later zijn de sporen van de overstroming nog zichtbaar. Langs de oever van de rivier liggen her en der hopen puin. Sommige huizen zijn half verwoest en verlaten, andere zijn gloednieuw.
Julia Bertram was op de avond van de ramp met haar zoontje van drie en haar ouders in het wijnmakershuis in Dernau, haar man bleef aan de andere kant van het dal in hun woonhuis. Het wijnhuis ligt hoog in het dorp, maar het water kwam tot halverwege de trap. „Hier kwam het natuurlijk een stuk trager binnen dan beneden, waar het zo’n enorme kracht ontwikkelde.” Bertram wijst naar de overloop: „Als het water tot hier zou stijgen, zouden we via het dak de wijnberg op vluchten. Maar zo hoog kwam het niet.” De volgende ochtend, zegt Bertram, moesten ze uitvinden of iedereen nog leefde. „Daarna waar we konden slapen en waar we iets konden eten. Ik heb wekenlang in gedoneerde kleren gelopen.”
Julia Bertram in de wijngaard van Weingut Bertram-Baltes.
Bertram en haar collega-wijnboeren hadden weinig tijd om stil te staan bij hun eigen noden. „We hadden nog zes weken tot de oogst. De eerste drie weken heb ik alleen maar gezocht naar een nieuwe hal waar we zouden kunnen produceren.”
Ze leidt samen met haar man Benedikt Baltes het wijnhuis Bertram-Baltes, dat voortkomt uit de bedrijven van hun families. Aan de muur hangt een zwart-wit foto van Julia Bertrams grootmoeder tussen de wijnranken en één van haar grootvader wijn drinkend met vrienden.
Het lukte om een hal te vinden, om de druiven te oogsten en het materieel te krijgen om ook het jaar 2021 te bottelen. Dat was vooral te danken aan de solidariteit van wijnbouwers uit andere streken en vrijwilligers, zegt Bertram: „Zonder de hulp van onze collega’s waren we genadeloos in de modder gestikt. Ze waren er direct, met materieel en met vaten, om op te ruimen maar ook om in de wijnberg te werken. Midden juli heb je nog veel werk aan de wijnstokken, qua loof bijvoorbeeld. Dat was grandioos. Als je iets positiefs wil zeggen over die hele ramp: de solidariteit was ongelofelijk. Er kwamen mensen uit heel Europa, sommigen hadden nog nooit van de Ahr gehoord en die stonden nu tot hun knieën in de modder.”
De overstroming in het Ahrdal wordt in de volksmond een ‘Jahrhundertflut‘ genoemd, een overstroming die in eens in de eeuw voorkomt. In de regio wordt vaak naar de overstroming in 1910 verwezen, toen bijna tweehonderd mensen omkwamen.
Een beetje hoogwater zijn ze aan de Ahr wel gewend. Ook in juli 2021, na de waarschuwing voor sterke regenval, stapelden mensen zandzakken en parkeerden ze hun auto’s wat hoger op de berg. Maar in een bestek van 24 uur viel op sommige plekken in Rijnland-Palts en Noordrijn-Westfalen meer dan 100 liter water per kwadraatmeter. Er werd weliswaar al ’s ochtends gewaarschuwd voor overstromingen, maar pas laat, tegen middernacht, werden mensen opgeroepen om hun huizen te verlaten.
Nog altijd vinden er herstelwerkzaamheden plaats in Dernau.
Tegen een regionaal bestuurder werd strafrechtelijk onderzoek ingesteld vanwege die late waarschuwing, maar er werd geen aanklacht ingediend bij gebrek aan bewijs dat het verzuim tot meer doden had geleid. Anne Spiegel (Groenen), minister uit het kabinet van voormalig kanselier Olaf Scholz (SDP), stapte op nadat bekend werd dat ze kort na de overstroming in Rijnland-Palts, waar ze toen nog minister van Milieu was, een maand met vakantie ging.
Over de oorzaken van de overstroming en ernst van de gevolgen is veel gespeculeerd. Extreme weersverschijnselen, zoals de zeer hevige regenval, komen door klimaatverandering vaker voor. In Duitse middelgebergtes hebben rivieren weinig ruimte en kan het water niet, zoals vaak in Nederland, uitwijken naar een uiterwaard. In een smal dal vol met bruggen, wegen en huizen ontwikkelt het water snel aan kracht.
Aan de Ahr en omliggende riviertjes moeten zeventien retentiebekkens komen, zo werd besloten na de overstroming, maar de aanleg ervan is een langetermijnproject. Mensen die langs de Ahr woonden en hun huis nieuw wilden opbouwen, werden verplicht om ruimte voor water in te calculeren, bijvoorbeeld door op de begane grond geen woonruimte te maken maar een garage.
Sommige deskundigen wezen ook op de wijnbouw in de streek als oorzaak voor de ernst van de overstroming, omdat de wijnstokken natuurlijke vegetatie zouden weghouden.
Wijnmaker Bertram: „Ik denk dat er veel theorieën waren om de ramp te verklaren. Volgens mij was het gewoon verschrikkelijk natuurgeweld. En ik denk dat de huizen en bruggen in het dal een groter probleem vormden dan de druivenranken op de heuvels.”
Bertram probeert bovendien de wijnbouw zo duurzaam mogelijk te maken. Tussen de wijnstokken wordt niet gemaaid en niet gespoten en alles mag er groeien. Schapen die tussen de wijnranken lopen houden de begroeiing laag.
Om te zorgen dat de schapen de druiven niet opeten, hebben Bertram en haar man de wijnranken hoger opgekweekt. „Ze beginnen bij 1 meter 40, dan komen de schapen er niet bij.” Bijkomend voordeel van de hoge ranken, zegt Bertram, is dat minder loof de druiven minder zoet maakt, en dat daardoor het alcoholgehalte van de wijn niet te hoog wordt. De hoge ranken passen ook bij de plant: „Oorspronkelijk is de wijnstok een bosrandbewoner, en klimt aan de rand van het bos aan de bomen omhoog, om zich te beschermen tegen eters als schapen en tegen schimmels.”
Op de heuvels boven Dernau en hoog boven de Ahr laat Bertram de druiven zien. Schapen springen van terras naar terras. Op een heuvel verderop is ook nog een perceel van Bertram-Baltes – daar is te zien hoe groen het land van de biologische wijnboer is, vergeleken met de bruine stroken gras van de conventionele wijnboer ernaast.
Spätburgunder uit het Ahrdal is internationaal in trek, en de gevolgen van de overstroming waren voor wijndrinkers goed zichtbaar. Lange tijd hadden de flessen uit het Ahrdal sporen van het oranje slijk dat door de dorpen en de wijnkelders spoelde.
Maar hoewel er al eeuwen Spätburgunder wordt verbouwd, wint de wijn pas sinds een paar decennia aan populariteit. „Decennialang was niet duidelijk dat hier Spätburgunder staat”, zegt Bertram. „Vroeger noemde men de wijn hier de ‘Ahrbleichert’ (‘Ahrbleekerd’) – er werd witte wijn van gemaakt omdat er geen kennis was over hoe je rode wijn moest maken.”
Het bedrijf van Bertram werd in 1910 opgericht, Julia Bertram is de vijfde generatie. Terwijl ze de wijnvaten in de productiehal in het dal laat zien, zegt ze: „Het is niet romantisch als je met en van de natuur leeft, want je hebt het niet in de hand, je kunt niets beïnvloeden. Maar daarom houden wij van wijn: het is een jaar zoals het was in een fles.”
Sporen van de overstromingen zijn na vijf jaar nog zichtbaar.