Hitmusical Dit weekend was na vijftien jaar de allerlaatste voorstelling van hitmusical Soldaat van Oranje. In de TheaterHangaar in Katwijk aan Zee vochten superfans tegen de tranen. Wat nu? En wie kan het succes van deze musical evenaren?
Een van de laatste buigingen van de cast van ‘Soldaat van Oranje’.
Wie de afgelopen jaren reclames voor Soldaat van Oranje heeft gezien, zal enigszins sceptisch zijn over het einde van de musical. De producent maakte er in tv-spotjes een sport van het einde van Soldaat aan te kondigen, om dan toch weer te verlengen als het publiek snel een ‘laatste kaartje’ had gekocht. Maar dit weekend was het toch echt zover: de allerlaatste voorstelling van Soldaat van Oranje. Na meer dan vijftien jaar en 3.967 performances stopt Nederlands langstlopende musical ooit.
Op zaterdagavond is de TheaterHangaar bij Katwijk aan Zee warm en vol. Er hangt een opgewonden sfeer in de foyer, waar gastheren en -vrouwen rondlopen met cava en kleine hapjes. Buiten is het bijna dertig graden; in de foyer loeit een ventilator. Vanmiddag vond een matinee plaats, de laatste kans voor ‘regulier publiek’ om Soldaat van Oranje te zien. Voor de avondvoorstelling op zaterdag en de matinee op zondag zijn geen kaartjes verkocht. Op zondag zijn zelfs helemaal geen buitenstaanders welkom, dan nemen vrienden en familie van de cast en crew én oud-medewerkers afscheid.
Voor zaterdagavond nodigde de producent iedereen uit die aan het succes van de musical heeft bijgedragen, ook trouwe fans. Daarvan is Arjan (53 jaar) uit Rotterdam er eentje. Hij zag Soldaat maar liefst 106 keer. „Voor mij was de musical een ‘safe space’. Ik beleefde emotionele tijden; het was een uitvlucht. Na de voorstelling praatte ik met de acteurs in de foyer en het theaterpersoneel was ook altijd heel fijn.” Op Arjans onderarm prijkt een tatoeage met de ‘V’, het beeldmerk van de productie. Dat de musical stopt, is heel gek, zegt hij. „Het is de afsluiting van een periode, hopelijk ook in mijn persoonlijke leven.” Hij denkt even na. „Financieel is het wel beter voor mij dat het klaar is.”
De jongere fan Serrano (100 bezoeken aan Soldaat) had liever gezien dat de musical nog even door speelde. ‘Het verhaal blijft zó actueel voelen.’ Serrano identificeert zich er mee, zegt hij. Hij vindt het belangrijk om op te komen voor ‘het goede’. Het stoppen van Soldaat vindt hij moeilijk. „Ik heb er naartoe kunnen leven, maar deze voorstelling voelt zwaar.” Serrano heeft zich al wel vast op de musical Willem van Oranje gestort, die hij inmiddels vier keer heeft gezien. „Maar Soldaat blijft beter.”
De foyer tijdens de laatste publieksvoorstelling van ‘Soldaat van Oranje’.
Gasten van ‘Soldaat van Oranje’ voor de TheaterHangaar, die binnenkort plaatsmaakt voor een woonwijk.
Ook voor producent Fred Boot is het een beladen avond, vertelt hij voor de ingang van de TheaterHangaar. „Het is niet te omschrijven, hoe dit voelt. Dit is zolang zo’n groot deel van mijn leven geweest.” Dat de musical zou stoppen, kwam voor velen als een verrassing. In 2024 werd er nog een geüpdate versie gepresenteerd, waarin onder meer animaties waren opgefrist en nieuwe nummers toegevoegd. Soldaat kon nog jaren door, zo leek het. Maar nog geen twee jaar later sluiten de deuren. „Die aanpassingen hebben inderdaad niet gedaan wat we hoopten”, erkent Boot. De kaartverkoop bleef teruglopen. „Mensen dachten: die musical speelt al zolang en het zal nog wel heel lang doorspelen, ik hoef er niet nú naar toe.” Dat bewees de aankondiging van de stop: de kaartverkoop schoot weer omhoog. Iedereen wilde het toch nog één keer meemaken.
En wat gaat er eigenlijk gebeuren met de TheaterHangaar? Binnen een jaar of vijf zal er een woonwijk verrijzen op de plek waar miljoenen mensen Soldaat van Oranje hebben gezien. Vanavond proberen fans er nog hun tranen in bedwang te houden bij het slotapplaus, als de cast voor de laatste keer voor hen buigt.
Soldaat van Oranje heeft met een looptijd van meer dan vijftien jaar en vier miljoen bezoekers tal van Nederlandse theaterrecords gebroken. De formule van een spectaculaire musical in een speciaal daarvoor gebouwd theater kreeg navolging, vaak puttend uit grote nationale verhalen. Een overzicht.
In Nederland is het Belgische entertainmentbedrijf Studio 100 vooral bekend van kinderentertainment als K3, Bumba en Mega Mindy, maar het bedrijf produceert ook grootschalige musicals. 40-45 is een musical over twee broers die tijdens de Tweede Wereldoorlog tegenover elkaar komen te staan. De Nederlandse bewerking, te zien in de Midden Nederland Hallen in Barneveld, speelt zich af in Rotterdam in plaats van Antwerpen, waar de Belgische versie speelde. Waar het publiek bij Soldaat van Oranje op een draaischijf zit, zitten de toeschouwers bij 40-45 met een koptelefoon op acht rijdende tribunes. Spektakel is het toverwoord: in het groots opgezette decor zijn straten nagebouwd en komen een locomotief, bootjes, auto’s en motoren voorbij. Er zijn schietpartijen en een vliegtuig scheert over de hoofden van het publiek. De recensies voor 40-45 liepen erg uiteen, van vijf sterren in De Telegraaf (‘adembenemend’) tot twee in de Volkskrant (‘eendimensionaal’), en drie ballen in NRC. Tot dusver werden er zo’n 700.000 tickets verkocht, maar 40-45 speelt niet voortdurend (er is een zomer- en winterstop) en in 2027 maakt de productie tijdelijk plaats voor iets heel anders: Flodder, de musical.
De musical Willem van Oranje had een turbulente ontstaansgeschiedenis met fraude in coronatijd, maar ging dit voorjaar eindelijk in première, in het nieuwe Prinsentheater aan de rand van Delft. Het is een musical die zich overduidelijk heeft laten inspireren door Soldaat van Oranje. Ook hier zit het publiek op een draaiende tribune en de voorstelling heeft dezelfde regisseur, Theu Boermans. Het verhaal van Willem is echter doorwrochter en, door alle historische feitjes, minder makkelijk te volgen. Soldaat van Oranje is een avonturenroman; Willem van Oranje een geschiedenisboek. Tegenover het bij vlagen ontoegankelijke script staat wel enorm veel spektakel: er zijn massale scènes waarin water over het toneel klotst, veldslagen worden uitgevochten en paarden voorbij galopperen. De recensies waren wisselend: twee sterren in de Volkskrant (‘chaotische en schreeuwerige massataferelen’), maar bijvoorbeeld Trouw was een stuk enthousiaster met vier sterren, NRC gaf vier ballen. De producent wil geen bezoekcijfers delen, maar zegt na 125 voorstellingen in de eerste drie maanden „heel tevreden over de bezetting” te zijn.
Bij De Tocht van De Tocht B.V. draaide niet de publiekstribune, maar was er een ijsbaan van maar liefst 200.000 kilo die om het publiek heen bewoog. Daarop schaatste een indrukwekkend aantal acteurs en figuranten die de Elfstedentocht tot leven brachten, met een verhaal over een vriendengroep die elkaar terugvindt door het schaatsen. Speciaal voor De Tocht werd aan de rand van Leeuwarden een schouwburg gebouwd, het Friso Theater, met 400 stoelen méér dan de Theaterhangaar van Soldaat van Oranje. De kaartverkoop van De Tocht viel tegen, terwijl de kosten stegen. Er waren matige recensies die het spektakel roemden, maar ook spraken van een mager verhaal. Terwijl De Tocht een jaarlijks terugkerend ijsfeest had moeten worden, stopte de musical binnen een jaar, met zo’n 200.000 verkochte tickets. Bouwbedrijf Friso gebruikt het voormalige theater nu als opslag.
Nadat we en masse met 3D-brilletjes in de bioscoop zaten, viel het te verwachten: een 3D-musical. SKY, van ImagineNation, Marco Borsato en muziekproducent John Ewbank, is een concept van het productiebedrijf dat ook Soldaat van Oranje maakte. Voor de muziek werden Marco Borsato en John Ewbank gestrikt. Recensenten waren onder de indruk door de special effects, maar kritisch over het verhaal: SKY bleek een bizarre Alice in Wonderland, waarin een scholier na een overdosis drugs in een fantasiewereld belandt. Een maand na de première waren er nog geen 50.000 kaarten verkocht, vertelde producent Robin de Levita destijds aan de NOS. Na drie maanden werd de stekker uit de peperdure productie getrokken.
Voor ANNE werd een heel grachtenpand nagebouwd op het toneel, inclusief het beroemde Achterhuis. Dit gevaarte kon draaien om verschillende ruimtes te onthullen. In het nieuwe Theater Amsterdam moest de voorstelling over het leven van Anne Frank, met een script van schrijversechtpaar Jessica Durlacher en Leon de Winter, jarenlang gaan spelen en enorme bezoekersaantallen trekken. ‘Deze Anne mist gelaagdheid’, kopte NRC in de recensie op de voorpagina. Er werd een vertaalsysteem opgetuigd in zeven talen, zodat de voorstelling ook geschikt zou zijn voor toeristen, maar langer dan anderhalf jaar speelde ANNE niet. Na ruim 300.000 verkochte tickets liep de kaartverkoop al niet meer.
Het was de droom van producent Bert Maas: een musical over het leven van Grace Kelly. Hij liet er een speciaal ‘Grace Theater’ voor bouwen aan de Arena Boulevard in Amsterdam, dat uit elkaar gehaald kon worden, zodat hij niet alleen het Nederlandse publiek kon verblijden met zijn creatie, maar de productie ook op een Europees tournee kon. Zover kwam het niet: de voorstelling, geschreven door Seth Gaaikema en met muziek van Broadway-componist Cy Coleman, werd afgebrand door recensenten en het publiek bleef weg. Op het dieptepunt zaten er soms honderd man in een zaal met 1.200 stoelen, schreef Trouw destijds. Toen de musical ter ziele ging, doopte de nabijgelegen Heineken Music Hall het theater om tot Pepsi Stage. Daarna werd het nog een tijdelijk onderkomen voor TivoliVredenburg. In 2015 werd het Grace Theater definitief gesloopt.