Verenigd Koninkrijk Hoe bouw je een leven op in een land waar anti-immigratieprotesten aan de orde van de dag lijken te zijn? Alex en Suzan uit Sierra Leone willen niets liever dan werken en belasting betalen in het Verenigd Koninkrijk, maar dat lukt nog niet. „Ik was depressief en dacht, waarom ben ik naar dit land gekomen?”
Suzan (24) en Alex (26) uit Sierra Leone wonen nu met hun drie maanden oude dochter Alexa in Ashton-in-Makerfield, een stadje tussen Manchester en Liverpool.
Trots snippert Alex een vers uitje boven de ovenschaal met gebraden kip. Het velletje is perfect lichtbruin gekleurd. „Alleen deze tafel stond er al, verder niks. We hebben alles zelf geregeld”, vertelt hij. De magnetron, het servies, het bedje voor hun baby, alles sprokkelden ze bij elkaar met hulp van liefdadigheidsorganisaties en tweedehandswinkels.
Ongeveer drie weken geleden zijn Alex en zijn vrouw Suzan verhuisd naar dit kleine rijtjeshuis in Ashton-in-Makerfield, een oud marktstadje tussen Liverpool en Manchester in. In de woonkamer staan een grote televisie, een luie stoel en twee zitbanken, voor de ramen hangen witte jaloezieën. Van die typisch Britse, brede latten waardoor je vanaf buiten amper naar binnen kunt kijken.
Ze kunnen het zelf soms nog niet geloven. Alex en Suzan (hun achternaam houden ze liever privé, die is bekend bij de redactie) hebben een verblijfsvergunning gekregen in het Verenigd Koninkrijk. NRC schreef eerder over hen in november 2024. Toen vertelden ze over de vlucht vanuit hun geboorteland Sierra Leone. Via Iran, Turkije, Griekenland en de Balkan kwamen ze uiteindelijk aan de Franse noordkust terecht. In een overvolle rubberboot, met 76 passagiers aan boord, staken ze het Kanaal over naar het VK.
Na anderhalf jaar van brieven, interviews en vooral van wachten, kregen ze in februari dit jaar hun vergunning. Het stel vluchtte samen uit Sierra Leone omdat de lokale gemeenschap waar Suzan bij hoorde, haar wilde laten besnijden. Eenmaal op de vlucht, aangekomen in Iran, werd ze tot prostitutie gedwongen. Haar verhaal is volgens het Britse ministerie genoeg om bescherming te krijgen in het VK. Ze valt wel in een andere categorie dan het ‘standaard’ asiel, zoals inwoners uit oorlogsgebied of politieke vluchtelingen dat krijgen.
Nu proberen Suzan (24) en Alex (26) hun weg te vinden in een land waarvan een meerderheid van de bevolking immigratie als probleem ziet en waar vijandigheid tegen asielzoekers bijna gewoon lijkt te worden. Onder publieke druk scherpt de regering de regels rond asielprocedures continu aan – daarover later meer.
Natuurlijk, zegt Suzan, ziet ze de bedenkelijke blikken die ze soms krijgt toegeworpen in de supermarkt of op straat. „Dan zeg ik tegen mezelf dat ik wel erger heb meegemaakt. In Iran zien ze zwarte mensen als helemaal niks, als waardeloos. Ik ben eraan gewend geraakt.” In Ashton-in-Makerfield is 98,2 procent van de inwoners wit, volgens de recentste volkstelling uit 2021.
Ze passen op met wie ze hun verhaal delen, maar weinig mensen weten ervan. Bij de kerk waar ze in het weekend vaak komen – Suzan is christelijk, Alex islamitisch – weet alleen de predikant dat ze met een bootje over het Kanaal kwamen. Bij het koffiemoment na de dienst ving Suzan eens een gesprek op over bootmigranten: „Ze waren boos dat mensen op zo’n manier hun land binnenkwamen. Ik dacht meteen, oké, ik vertel dit dus aan niemand. Ze kunnen naar je glimlachen, maar intussen iets heel anders denken.”
Suzan en Alex sprokkelden de inrichtig van hun huis bij elkaar met hulp van liefdadigheidsorganisaties en tweedehandswinkels.
De therapeut die Alex wekelijks spreekt, waarschuwde hem ook en zei dat ze aan niemand verantwoording hoeven af te leggen. „Sommige mensen hier zijn boos, zei ze. Als die weten dat we vluchtelingen zijn, kan er zomaar een dag komen dat ze zeggen, kom, we zoeken hen op. We moeten nu ook aan Alexa denken.” Hun dochtertje is drie maanden oud, ze zit op schoot bij Suzan en sabbelt op een vers gesneden stuk mango.
De afgelopen jaren ontstonden op meerdere plekken in het land zwaar gewelddadige anti-immigratierellen, waarbij huizen en hotels waar asielzoekers verbleven werden belaagd of in brand gestoken. In het Noord-Ierse Belfast waren vorige maand nog inwoners met een migratieachtergrond doelwit. Ook in Wigan waren vorig jaar protesten, de stad waar Alex en Suzan verbleven voor ze hierheen kwamen. „Stuur hen terug. Stop de boten”, scandeerden de demonstranten daar volgens lokale media.
Allebei volgen ze therapie, allebei hebben ze trauma’s. Van de gevaarlijke uren op zee, van het geweld dat ze onderweg tegenkwamen van grensbewakers en politie. Daar kwam de onzekerheid van de asielprocedure nog bovenop. Zeker toen ze een brief kregen waarin stond dat hun aanvraag mogelijk niet ontvankelijk zou worden verklaard. Alex: „In die tijd was ik depressief en dacht: ‘waarom ben ik naar dit land gekomen?’ Ik sloeg in woede mijn handen kapot tegen de muur.” Suzan praat vaak in haar slaap en ze slaapwandelt. In hun nieuwe huis gaat het langzaam iets beter.
Intussen krijgen het VK en Frankrijk geen grip op de migranten die zich vanuit Frankrijk aan de riskante oversteek van het Kanaal wagen. De Britse kustwacht pikt jaarlijks enkele tienduizenden migranten op, zodra hun bootjes de Britse wateren hebben bereikt. Elk jaar overlijden tientallen mensen, door verdrinking of ongelukken met de bootjes.
Hoewel er negatieve verhalen rondgaan over de manier waarop de migranten in Dover worden ontvangen, hebben Alex en Suzan een andere ervaring. „Ze gaven ons snacks en drinken en vroegen waar we vandaan kwamen. In elk ander land joeg de politie ons alleen maar op.” Hoe dan ook zijn de twee vooral positief over de Britse overheid. Het wachten op een beslissing over hun aanvraag duurde lang, zeker, maar ze zijn hier tenminste veilig. Suzan: „In ons land zou de regering nooit zoiets als opvang regelen, voor wie dan ook.”
Vorig jaar begonnen het VK en Frankrijk een experiment waarbij bootmigranten worden teruggestuurd naar Frankrijk en in ruil asielzoekers uit Frankrijk naar het VK mogen komen. One in, one out. Het vooruitzicht van terugkeer zou een afschrikwekkend effect moeten hebben op migranten die van plan zijn de oversteek te maken. De proef is verlengd tot oktober, maar de aantallen uitgewisselde personen zijn klein (enkele honderden) en van een afschrikeffect lijkt geen sprake.
De Labour-regering probeert de aantrekkingskracht van het VK verder te verminderen door de voorwaarden rond asiel te versoberen. Vorige week kondigde minister van Binnenlandse Zaken Shabana Mahmood aan dat statushouders hun opvang deels moeten gaan terugbetalen, tot een bedrag van ongeveer 10.000 pond (zo’n 11.600 euro). Een bijna symbolische maatregel, want maar 13 procent van de statushouders verdient vijf jaar na goedkeuring van hun asiel genoeg om zo’n bedrag te kunnen afbetalen.
Alex en Suzan volgen allebei therapie om de trauma’s te verwerken die ze opliepen door de gevaarlijke uren op zee en het geweld van grensbewakers en politie.
In maart van dit jaar halveerde minister Mahmood de geldigheidsduur van asielvergunningen: ze zijn nu nog maar tweeënhalf jaar geldig in plaats van vijf jaar. Ook regels voor gezinshereniging worden strenger en de capaciteit van detentiecentra voor uitzettingen gaat omhoog. Lagerhuislid Andy Burnham, die waarschijnlijk binnenkort de vertrekkend premier Keir Starmer opvolgt, zou deze plannen van Mahmood in grote lijnen steunen. Toevallig zit Burnham nu in het Lagerhuis namens het kiesdistrict waar Alex en Suzan wonen.
De regeringspartij staat onder druk van de radicaal-rechtse partij Reform UK, die bovenaan staat in landelijke opiniepeilingen. Reform UK wil migranten met een verblijfsvergunning zelfs met terugwerkende kracht het land uitzetten als zij het VK op illegale wijze zijn binnengekomen. Partijleider Nigel Farage wil een deportatiedienst vergelijkbaar met de Amerikaanse ICE oprichten. Dat de afgelopen twee jaar het aantal immigranten in het VK juist flink is gedaald, door aanscherpingen van regels rond studie- en werkvisa, maakt hem weinig uit.
Alex en Suzan horen al dit nieuws ook. Hun verblijfsvergunning is vijf jaar geldig en ze proberen niet te veel na te denken over wat er daarna kan gebeuren. Ze willen vooral hun leven opbouwen. Alex: „Als we deelnemen aan de samenleving, als we naar school gaan, onze belasting betalen en niet te afhankelijk zijn van uitkeringen, dan zou dat toch goed genoeg moeten zijn.” De overheid betaalt nu hun huur, maar de energierekening en andere vaste lasten zijn voor hen.
Suzan moet, voordat ze een opleiding of baan kan zoeken, eerst examens doen voor een basisniveau Engels en wiskunde. Daar was ze al mee begonnen, maar haar zwangerschap en de geboorte van Alexa zorgden voor vertraging. Alex is volop aan het solliciteren. „Bedienen of in de keuken van een restaurant, in de schoonmaak bij een ziekenhuis, alles is goed.” Bijna elke dag krijgt hij afwijzingen.
Zij zijn wel het bewijs, zegt Suzan, dat het vooroordeel dat sommige Britten hebben over asielzoekers die komen om van de sociale voorzieningen te profiteren, niet klopt. Zodra de twee hun verblijfsvergunning kregen, kwamen ze voor een uitkering in aanmerking. Die wilden ze eerst niet aannemen. „We dachten dat het een lening was, en we willen geen schulden aangaan.” Maar Suzans therapeut vertelde dat ze het geld niet terug hoeft te betalen en dat ze het wél moest aannemen. Ze krijgen 600 pond (bijna 700 euro) per maand, voor hun drieën. „We moeten tot rust komen en de tijd nemen om te settelen, zei ze. Maar ik hoop dat we die uitkering maximaal een maand of zes nodig hebben.”
Toen Suzan en Alex een verblijfsvergunning kregen, kwamen ze ook voor een uitkering in aanmerking. Die wilden ze eerst niet aannemen. „We dachten dat het een lening was, en we willen geen schulden aangaan.”