Russen in Dubai De grootschalige Russische invasie in Oekraïne dreef een nieuwe golf Russen naar Dubai. Daar hebben ze minder last van westerse sancties en zien ze meer economische kansen. „Nu kan ik overal naartoe reizen en mijn creditcard van de Emiraten gebruiken.”
Het Russische stel Aleksej en Oksana in de binnentuin van hun appartementencomplex in Dubai.
Ze praten nog altijd met een mix van verbazing en verontwaardiging over wat hen ruim vier jaar geleden is overkomen. „Het was een vreemde situatie”, begint Aleksej. „De grenzen werden gesloten voor ons. Wij, als burgers van Rusland, begrepen niet waarom de Europese wereld daarmee begon. Politiek is politiek, maar mensen zijn mensen.”
Hij praat over het moment dat de Europese Unie sancties oplegde aan Rusland, na de grootschalige invasie van dat land in Oekraïne in februari 2022.
„We waren er gefrustreerd over”, valt zijn echtgenote Oksana hem bij. „Het was echt moeilijk. Als je in alle landen…” „Je reist de hele wereld rond”, onderbreekt Aleksej (41) haar. „Sluit vriendschappen met veel mensen, en dan zegt Europa: jongens, jullie zijn onze vrienden niet: rot op. Dat is vreemd en jammer.”
Oksana (40): „Het was een erg onaangename situatie voor ons. Het is zeer treurig. Zelfs nu krijg ik er nog kippenvel van. Sommige Europese restaurants lieten geen Russen binnen, hoorde ik van vrienden in Europa [NRC kan geen bewijs vinden dat horecagelegenheden Russen de toegang weigerden]. In Parijs of ergens anders had je in luxe boetieks zoals die van Chanel geen geld, omdat je creditcard was geblokkeerd. Alleen vanwege ons paspoort.”
„Maar nu ik in Dubai woon”, zal Aleksej later zeggen, „kan ik overal naartoe reizen en mijn creditcard van de Emiraten gebruiken.”
Nu het Westen min of meer is afgesloten – naast geblokkeerde Russische creditcards zijn er ook geen vluchten tussen de landen van de Europese Unie en Rusland – strijken Russen als Oksana en Aleksej neer in Dubai. De metropool in de Verenigde Arabische Emiraten is sinds de oorlog in Oekraïne voor de Russische elite en middenklasse een toevluchtsoord, waar ze de sancties kunnen ontwijken en zich in ‘Rusland’ kunnen wanen. Ze kopen vastgoed, winkelen in de shopping malls, gaan uit in Russische restaurants en clubs en openen horecazaken.
Op de vijftiende verdieping van het luxe appartementencomplex waar Oksana en Aleksej wonen, zitten ze dicht tegen elkaar op de Chesterfieldbank. In de blauw geschilderde kamer staat de elektrische haard aan, terwijl het buiten 36 graden is. Op de achtergrond klinkt lichte pianomuziek, als in een hotellift. De twee kijken elkaar voortdurend verliefd aan en gaan zo in elkaar op dat ze de wereld om hen heen lijken te vergeten. Om veiligheidsredenen willen ze alleen met hun voornaam in de krant. Hun volledige namen en contactgegevens zijn bij de redactie bekend.
Later op de middag laat het stel het appartementencomplex zien. In de binnentuin, aangelegd als een mini-jungle, vliegen witte en blauw-gele papegaaien rond en leven twee gazelles. Door een glazen wand is naast de tuin het buitenzwembad te zien.
Aleksej en Oksana in hun appartementencomplex. Ze wonen in Dubai sinds augustus 2022.
Zo comfortabel was hun leven in Dubai niet altijd, benadrukt Aleksej. De eerste anderhalf jaar verbleven ze in een minder luxe wijk met weinig meer dan een bed en televisie in hun appartement. „Alles wat we vandaag hebben, is het resultaat van jarenlang werk, aanpassings- en doorzettingsvermogen.”
Hun vertrek uit Rusland in augustus 2022, vertellen ze, hangt samen met de westerse sancties. Aleksej werd geconfronteerd met de afsluiting voor Rusland van het internationale SWIFT-betalingssysteem. Deze strafmaatregel belemmert internationale transacties en bemoeilijkte zijn werk – hij had verschillende bedrijven. Al langer wilde Aleksej de stap naar het buitenland maken, hij noemt de sancties een „stimulans”. „Als je een klap in je gezicht krijgt, neem je sneller beslissingen. Anders hadden we er nu nog steeds over gesproken. Het was een kans om ons leven te veranderen. Waarom zouden we op één plek blijven zitten?” Oksana vat samen: „Hij wil het universum veroveren.”
Terwijl Oksana in Dubai aan de slag ging als freelance eventplanner, zette Aleksej er een distributiebedrijf op voor „alternatieven voor tabak”, zoals vapes en nicotinepleisters. Een van de merken komt uit China, twee andere uit Polen en Estland. Zo staat hij, zonder last te hebben van de sancties, dicht bij Europese bedrijven, glimlacht hij. Hij distribueert de producten naar landen in het Midden-Oosten. De volgende stap is de Indiase markt.
Twee tot drie keer per jaar vliegt het echtpaar naar Moskou voor bezoek. Toen ze nog in de Russische hoofdstad woonden, ontvingen ze geregeld vrienden uit Oekraïne. Oksana is daar geboren. Na de val van de Sovjet-Unie verhuisde ze naar Moskou, omdat haar vader in de Russische krijgsmacht zat. Ze merkte nooit iets van vijandschap. „Als mijn Oekraïense vrienden naar Moskou kwamen, was er nooit een probleem.”
Nu zijn de twee landen ruim vier jaar met elkaar in oorlog. Ze volgen het nieuws hierover niet op de voet. Aleksej: „Ik probeer me niet te laten meeslepen in de informatiestroom. Er is veel nepnieuws. Sociale media zijn een trigger voor mensen om agressiever te worden. Dus ik lees misschien maar één keer per week een paar grote kranten over wat er wereldwijd gebeurt.”
Aleksej: „Voor zover ik weet, is het leven daar niet zo moeilijk.”
Oksana: „Ik kijk op Instagram. In Kyiv is…”
Aleksej: „…het net als in Moskou.”
Oksana: „Er zijn veel evenementen, feesten, beroemdheden in Kyiv. Ze leven hun leven.”
Aleksej: „Je hebt Moskou met drones, en Kyiv met drones.”
Aleksej: „Dat zou kunnen. Maar hoe zit het met Belgorod? Een Russische stad vlak bij Oekraïne, waar de situatie gespannen is door Oekraïense drone-aanvallen. Net als in andere Russische grensplaatsen. Ik denk dat er nu niemand wint. Beide landen hebben veel mensen verloren in deze verdomde oorlog. En ik weet niet wat het nut is van dit alles. Wanneer stopt het? Als ze als normale mensen praten, zoals wij nu doen, laat ze dan onderhandelen, een overeenkomst sluiten en ermee stoppen.”
Aleksej: „Ik weet het niet. Ik ben geen politicus. Ik begrijp het hoofddoel van beide partijen niet.”
Aleksej: „Dat is een kinderlijk standpunt. Ik zie niet hoe een van beide partijen zomaar kan vertrekken. Ze moeten overleggen en een overeenkomst sluiten over hoe ze in de toekomst verder willen leven. Want stoppen is niet genoeg, het lost het probleem niet op.”
Oksana: „O mijn God, ik denk niet dat dit vragen voor ons zijn.”
Aleksej: „Dit is een heel bijzondere en specifieke vraag. Ik ben daar niet mee bezig.”
„Hij is een ondernemer”, verduidelijkt Oksana. „Geen politicus.”
Volgens makelaarskantoor Betterhomes stonden Russen in 2022 bovenaan de lijst van buitenlandse investeerders in vastgoed in Dubai. In januari 2023 was het aantal Russische bezoekers aan de metropool met 89 procent gestegen ten opzichte van maart 2022, kort na de invasie.
Naar schatting wonen er 150.000 Russen in de Verenigde Arabische Emiraten, zei de Russische consul-generaal in Dubai, Maksim Vladimirov, vorig jaar tegen de krant Komsomolskaja Pravda – al registreert niet iedereen zich. Ze profiteren van het gunstige belastingklimaat, krijgen eenvoudig een verblijfsvergunning, ontwijken westerse sancties, zien meer economische kansen dan in eigen land en ontlopen het risico op mobilisatie voor de Russische krijgsmacht. Er gaan tal van vluchten tussen beide landen, in ieder geval tot eind februari de Amerikaans-Israëlische oorlog met Iran uitbrak.
De vraag naar Russische producten in Dubai nam toe door de komst van Russen. In hun begintijd waren er nauwelijks Russische producten te verkrijgen, vertellen Aleksej en Oksana. Ze maakten zelf kefir, een in Rusland populaire gefermenteerde zuiveldrank. Inmiddels zit er een Russische supermarkt bij hen om de hoek. „We hebben hier nu eigenlijk alles uit Rusland”, zegt Oksana.
Karaoke-avond in het Russische restaurant Baboesjka in Dubai.
De wijk Marina in Dubai, waar restaurant Baboesjka ligt.
Aleksej in zijn appartement: „Er is veel nepnieuws.”
„Ik snap dat iedereen wil weten hoe Russen over hun politiek denken. En jij wilt dit onderwerp niet ontwijken, als ik het goed begrijp”, zegt Roman Gavrilin (48) in koffiebar Bateel. Een populaire plek, omdat hij op de route naar het strand ligt.
Tot dan toe ging het gesprek over waarom Gavrilin in 2010 naar Dubai verhuisde. „Het was een perfect moment om een onderneming te starten, want na de financiële crisis bloeide alles weer op.” Hij begon een distributiebedrijf voor gas- en olie-apparatuur. „We hebben goede technologie in Rusland.” Dat komt goed uit in het grondstoffenrijke Midden-Oosten.
Gavrilin is ook vicevoorzitter van de Russische zakenclub in Dubai die handel tussen beide landen promoot. Vanaf 2013 zag hij meer Russische bedrijven naar de Emiraten komen. „Steeds meer Russische ondernemingen werden exportgericht.” Zijn bedrijf profiteerde ervan. „We sprongen op die golf.”
Een tweede golf ontstond vanaf februari 2022 door de Russische invasie en de instelling van sancties. „We kunnen er niet omheen dat veel Russen op zoek gingen naar manieren om hun onderneming voort te zetten. Dubai heeft omstandigheden gecreëerd die het voor mensen van over de hele wereld mogelijk maken hierheen te komen en een bedrijf op te zetten. Het is hier net de Amerikaanse droom.”
Ook de Russische regering weet de golfstaat te vinden. De Verenigde Arabische Emiraten hebben zich niet aangesloten bij de westerse sancties en stellen zich neutraal op tussen Oekraïne en Rusland. Mohammed bin Zayed, president van de Verenigde Arabische Emiraten, zei vorig jaar bij een ontmoeting met de Russische president Vladimir Poetin dat de betrekkingen tussen de twee landen „zich in een versneld tempo ontwikkelen”. Vorige maand feliciteerden hij en premier Mohammed bin Rasjid Al Maktoem, tevens emir van Dubai, de Russische president met de Dag van Rusland op 12 juni.
Roman Gavrilin, vicevoorzitter van de Russische zakenclub in Dubai.
Wanneer het met Gavrilin gaat over de Russische economie – hij erkent dat de groei momenteel laag is – komt het gesprek op Oekraïne. Vanaf dat moment klinkt hij resoluut, direct en probeert hij het gesprek naar zich toe te trekken.
„Dit moet je aan Russische overheidsfunctionarissen vragen. Ik heb geen idee. Andersom kan ik jou dezelfde vraag stellen: waarom stopt Europa zoveel geld in haar militaire productie? Wat is de reden daarachter?”
„Waarom denken jullie dat? Wanneer viel Rusland Europa binnen?”
„Dat is een soort intern conflict. Oekraïne is een voormalige Sovjetstaat, net als Rusland. Het is een conflict op het grondgebied van de voormalige Sovjet-Unie. De vraag is dus: wanneer is Rusland Europa binnengevallen?”
„Ja, Oekraïne is een onafhankelijk land. Met ‘Europa’ bedoel ik Europa puur in politieke zin, de Europese Unie, en daar behoort Oekraïne niet toe. Daarom kun je dit conflict in Oekraïne niet beschouwen als een oorlog in Europa – wederom in politieke zin, niet geografisch. Oekraïne en Rusland behoorden tot de Sovjet-Unie, delen een cultuur en zijn overwegend Slavische naties. Dus het huidige conflict kan metaforisch gezien worden als een soort burgeroorlog. Nogmaals, wanneer viel Rusland Europa binnen?”
„Wanneer? Vertel me de laatste keer.”
„Finland is het voormalige Russische rijk. Dat was min of meer een intern conflict [de Sovjet-Unie viel in november 1939 het onafhankelijke Finland binnen].”
Opnieuw stelt hij de vraag wanneer Rusland Europa is binnengevallen.
Gavrilin reageert er niet op. „Als je kijkt naar Oekraïne: er zijn redenen waarom Rusland zich zo agressief opstelt.” Hij beschouwt de uitbreiding van de NAVO richting Rusland als oorzaak en vraagt vervolgens: „Waarom is Europa bang? De financiële macht is in Europa groter dan in Rusland. Zijn we van plan Europa aan te vallen? Absoluut niet.”
De koffiebar waar Gavrilin graag afspreekt ligt in de wijk Marina, populair onder Russen, met de zee, het strand, dure sportwagens en luxe jachten tegen een achtergrond van de zon reflecterende wolkenkrabbers. In deze wijk gaan de Russen uit in restaurants als het stijlvolle Baboesjka met Russische gerechten. Boven het restaurant worden op de eerste verdieping in de karaokebar Russische nummers gezongen, waaronder het populaire oorlogslied Katjoesja en een nummer van Zemfira, een beroemde Russische zangeres die tegen de oorlog in Oekraïne is.
Het Russische stel Aleksej (links) en Oksana (rechts) in het Russische restaurant Baboesjka in de wijk Marina in Dubai, met een vriendin die op bezoek is uit Moskou.
Je hebt twee soorten Russen die naar Dubai komen sinds de invasie, zegt Ivan, op een terras met uitzicht op wolkenkrabbers net buiten Marina. Allereerst jongeren van rond de 18 tot 20 jaar die bang zijn voor mobilisatie. Het zijn kinderen van rijke ouders, zegt hij, want anders kun je vanwege de hoge kosten van levensonderhoud niet in Dubai wonen. Het tweede type zijn mensen zoals hij, die een nieuw leven willen beginnen. Ook Ivan wil om veiligheidsredenen alleen met zijn voornaam in de krant. Zijn volledige naam en contactgegevens zijn bij de redactie bekend.
Door de grootschalige Russische invasie in Oekraïne zag Ivan geen toekomst meer in Rusland voor zichzelf en zijn gezin. Hij had een succesvol marketingbureau, vertelt hij. De sancties raakten zijn bedrijf, waardoor hij meer dan de helft van zijn bedrijfsinkomsten verloor.
Toen de oorlog begon, was Ivan 35 jaar, in een fase om alles uit het leven te halen, vindt hij, en carrière te maken. In Rusland zag hij dat niet gebeuren. „De Russische economie is verwoest, dat zie je nu. Ik had in Rusland kunnen wachten tot de economie beter zou worden, tot de sancties voorbij zijn en tot Poetin dood is. Maar het was beter om mijn oude, worstelende paard in te ruilen voor een paard met geld, met kansen.”
Iets anders speelde ook mee: de toekomst van zijn twee kinderen. „Ik wil niet dat ze opgroeien in een land dat in oorlog is met zijn buurlanden. Russische scholen hebben te maken met een enorme propagandamachine. Ze krijgen les over welke landen – de Verenigde Staten en Europa – onze vijand zijn. Moordenaars die aan de Russische kant in Oekraïne vochten, komen naar school en moeten worden gezien als helden.”
Hij is furieus over de oorlog in Oekraïne en neemt een duidelijk standpunt in. Rusland is „de agressor” en Poetin een „gestoorde fanaticus die bommen gooit en mensen vermoordt”.
In de herfst van 2022 verhuisde Ivan met zijn gezin naar Dubai, waar hij ging werken in de vastgoedsector. Eerst bij een bedrijf en daarna als zelfstandig ondernemer. Van dichtbij zag hij hoe Russisch geld Dubai binnenstroomde voor investeringen in vastgoed. „Ze stonden in de rij voor een appartement.”
Zijn vrouw, vertelt Ivan, is haar eigen bedrijfje begonnen in Dubai. Ze koopt sieraden, horloges en tassen van Cartier, Gucci en Louis Vuitton in, die ze vervolgens verkoopt in Rusland. Deze merken zijn vertrokken uit Rusland vanwege de oorlog. „Ze verdient niet veel geld, maar meer dan ze met haar eigen bedrijf verdiende in Rusland. We hadden hier eerder naartoe moeten verhuizen, zegt ze.” Even later noemt hij Dubai „de beste plek om te wonen”.
Tegenover deze positiviteit klinkt Ivan verbitterd over de ontwikkelingen in zijn eigen land. „De Russische regering heeft mijn land verwoest. Ik had daar tien jaar lang een bedrijf opgebouwd en ik ben het kwijtgeraakt door hun politieke ambities. Rusland is al lang niet meer mijn thuis.”