Opvangcrisis Vrijdagavond maakten het Rode Kruis en Vluchtelingenwerk bekend dat het in Ter Apel te onveilig is voor hun vrijwilligers om nog hulp te bieden. Over de groep die de boel „versjteert” heeft de burgemeester al acht jaar acht ministers verteld.
Burgemeester Jaap Velema van Westerwolde, waar Ter Apel onder valt.
Burgemeester Jaap Velema (1963) van Westerwolde kreeg afgelopen week nog de minister van Asiel en Migratie op bezoek. Bart van der Brink (CDA) kwam zich persoonlijk vergewissen van de toenemende onrust bij het aanmeldcentrum in Ter Apel. De minister liep een avond mee met de flex-BOA’s (buitengewoon opsporingsambtenaren) van de gemeente en hij viel, zegt de burgemeester, met zijn neus in de boter. „De politie moest er aan te pas komen om het veldje voor de locatie leeg te vegen.”
Er melden zich meer asielzoekers dan er plekken zijn in de opvang in Ter Apel. Dat is al jaren zo, maar sinds 20 mei heeft het Centraal Orgaan opvang Asielzoekers (COA) gecontroleerde toegang ingesteld. Zijn binnen 2.100 bedden bezet – honderd meer dan de bedoeling is – dan moeten nieuwe aanmelders buiten wachten op het voorterrein van 20 bij 150 meter. Komt er een plek vrij dan krijgen vrouwen, gezinnen en kinderen voorrang.
Vrijwilligers van het Rode Kruis en Vluchtelingenwerk Nederland (VWN) voorzagen de wachtenden de afgelopen zes weken vanuit een witte tent op het terrein van water, eten en elektriciteit om telefoons op te laden. Elke avond werden de wachtenden per bus naar een noodopvang in omliggende gemeentes gebracht om te slapen – ’s ochtends werden ze weer afgezet bij het veldje.
Vrijdagavond staakten het Rode Kruis en VWN per direct de hulpverlening en vertrokken van het veld. Het werd er te onveilig, stelden ze. Onruststokers zijn enkele tientallen asielzoekers, veelal jonge mannen uit het asielzoekerscentrum. Zij mengen zich onder de wachtenden en dat leidt tot handgemeen, opstootjes, diefstal en steekpartijen. Velema: „We zien een aanzuigende werking. Jongens uit andere opvanglocaties komen een weekendje Ter Apel doen.”
Die jongens die de boel nu versjteren, dat is een „zelfgecreëerd probleem”, zegt burgemeester Velema. In de acht jaar dat hij burgemeester is, heeft hij alle acht opeenvolgende bewindspersonen al eens op bezoek gehad, en hij heeft hun allemaal verteld dat er in Ter Apel een harde kern bestaat van zo’n tweehonderd stelende, intimiderende en hosselende jongens die het Nederlandse asielsysteem gebruiken voor verblijf.
„De eersten kwamen in de slipstream van de grote golf Syrische asielzoekers in 2015 en 2016. Jongens uit Marokko en Tunesië die goed Frans en inmiddels ook Duits spreken. Ze zitten in wat ik de ambulante handel noem – blikjes frisdrank stelen, AirPods, toiletartikelen – alles wat ze kunnen verkopen aan wachtende asielzoekers. De topscore laatst was een diefstal ter waarde van 160 euro bij de Action, dat moet een tas vol zijn geweest. Met de cash gaan ze naar de coffeeshop in Emmen, meestal lopend via Nieuw-Weerdinge, ook in dat dorp is er dus volop gelegenheidsdiefstal.” De minister is daar vorige week nog op bezoek geweest – alle ministers voor hem ook, zegt Velema.
In 2017 is met toenmalig staatssecretaris Mark Harbers (VVD) afgesproken dat er versnelde afdoening zou komen voor deze groep jongens. In 2023, onder bewind van Eric van der Burg (VVD) werd die afspraak pas concreet. Velema: „De groep zou voorrang krijgen in de aanmeldprocedure. Voorrang is een luxeproduct, elke asielzoeker wil dat, maar zij juist niet. Zij hebben voordeel bij de traagheid van ons systeem met een wachtperiode, een eerste gesprek, weer wachten, tweede gesprek. Zo overwinteren zij in Nederland.” De jongens zouden worden opgevangen in procesbeschikbaarheidslocaties om versneld uitgezet te worden. Dat gebeurde niet.
Er is een rechtszaak over gevoerd (in 2024), de inspectie van Justitie heeft het ministerie er (in 2023) op gewezen dat de groep in Ter Apel te groot was en oncontroleerbaar voor het COA. Minister Mona Keijzer (BBB) beloofde in 2025 de groep van tweehonderd terug te brengen naar honderd door groepjes van zes te verdelen over de 330 ándere opvanglocaties in Nederland. Velema: „Dan haal je ze uit de anonimiteit, je kent ze bij naam.” In februari 2026 werd daarmee begonnen en daarna stopte het weer. „Waarom het niet lukt hen beter te spreiden is giswerk.”
„Over die mannen wordt hysterisch gedaan, want het scheelt nogal of je er vijf hebt of tweehonderd. En zelfs wij hebben nul ernstige incidenten, geen verkrachtingen, geweld of inbraken. Wel intimiderend gedrag, de jongens hebben de gewoonte hun broek naar beneden te trekken. Dat is niks seksueels, maar een uiting van minachting.”
„Dit weekend zijn er 150 extra plekken gerealiseerd in de noodopvang. En, opvallend, de instroom lijkt veel lager dan het afgelopen jaar gebruikelijk was. Mij is niet duidelijk of dat door het nieuwe migratiepact komt of door wat anders.” In juni trad het Europese Asiel- en Migratiepact in werking met (o.a.) strengere controles aan de buitengrenzen van Europa.
Vanaf maandag verwacht Velema weer wachtenden op het veld. Hij zegt dat er gewerkt wordt aan een oplossing waardoor het Rode Kruis en VWN weer veilig hulp kunnen verlenen.
„Zo gaat het steeds. Al weken is duidelijk dat de situatie steeds grimmiger werd. Maar COA en ministerie grepen niet in. Zonder druk, zonder urgentie gebeurt er niks. Het is een eindeloze herhaling van steeds hetzelfde.”