Sjoerd Sjoerdsma | minister van Buitenlandse Handel Dankzij de cruciale rol van de Nederlandse hightechsector schermt minister Sjoerd Sjoerdsma van Buitenlandse Handel met grootmachten China en de VS over ASML-machines en eerlijker handel met Europa. „We boksen ver boven ons gewicht.”
Minister Sjoerd Sjoerdsma (Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking, D66) en de Chinese handelsminister Wang Wentao afgelopen dinsdag tijdens het bezoek van de handelsmissie aan China.
In acht jaar kan er veel veranderen. In 2018, tijdens de laatste Nederlandse handelsmissie naar China, reikte toenmalig premier Rutte een prijs uit aan de Chinese techreus Huawei: een bedankje voor Huaweis investeringen in Nederland.
Maar de bewondering voor China’s innovatiekracht sloeg om in zorgen over cyberveiligheid, te grote economische afhankelijkheid, teleurstelling over Chinese steun aan Rusland en een scheve handelsbalans die de Europese industrie uitholt.
Het sentiment over China is gekanteld, weet minister Sjoerd Sjoerdsma (Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking, D66). Hij heeft net een intensieve driedaagse reis naar Beijing en Shanghai achter de rug, de eerste ministeriële handelsmissie naar China sinds 2018. In zijn kielzog gingen zeventien bedrijven mee, met name toppers uit de chipsector.
in 2018 beseft het Nederlandse kabinet nu wel dat het kaarten in handen heeft die een prominente rol op het wereldtoneel rechtvaardigen. Voor chipmakers, ook die in China, zijn de lithografiemachines van ASML een schakel in hun productielijnen. Daardoor is Nederland een belangrijke gesprekspartner voor de grootmachten, zegt Sjoerdsma als hij terugblikt in de residentiewoning van het consulaat in Shanghai. „Ook tijdens deze reis heb ik weer geleerd dat we onszelf geen klein land moeten noemen. Met 18 miljoen inwoners zijn we de achttiende economie ter wereld en boksen we ver boven ons gewicht.”
Soms pakt die bokswedstrijd niet goed uit. De diplomatieke verhoudingen tussen Nederland en China liepen een dreun op door de Nexperia-crisis. Die ontstond toen het ministerie van Economische Zaken de chipmaker uit Nijmegen vorig jaar met een noodwet onder strenge controle stelde. Omdat Nexperia eigendom is van een beursgenoteerde Chinese onderneming, sloeg China hard terug met een exportverbod op Nexperia-chips. De chipmaker raakte verscheurd na een procedure bij de Ondernemingskamer, gericht tegen topman Wing.
Sjoerdsma en zijn Chinese collega, handelsminister Wang Wentao, streken deze week de diplomatieke plooien glad. „Nexperia was een enorme hobbel”, zegt Sjoerdsma. „China wil dit graag achter zich laten, want het mag onze relatie niet overschaduwen. Samen proberen we de twee partijen in het bedrijf ertoe te bewegen een oplossing te zoeken: jongens, we móéten hieruit zien te komen.”
In het verleden liet Sjoerdsma zich als parlementslid kritisch uit over de mensenrechten in China en kreeg daarom een inreisverbod opgelegd. Nu, als minister, werd hij met alle egards ontvangen op het Chinese handelsministerie MOFCOM, net als de meereizende bedrijven. Directe deals komen uit deze korte reis waarschijnlijk niet voort. Maar een plek op de zorgvuldig geregisseerde groepsfoto is voor veel ondernemers een welkome duw in de rug. Zo’n kiekje met ministers helpt als je zaken wilt doen in China, en dankzij de genummerde plakkers op het vloerkleed weet iedereen zijn plek: een blauw stickertje voor de bezoekers, rood voor de Chinese gasten.
„Een derde van wat Nederland verdient, komt uit de export. Maar we willen onze technologie ook beschermen en onze unieke positie niet te grabbel gooien. Tegelijkertijd moet Nederland minder afhankelijk worden van het buitenland, anders kan er snel een duim op de slagader van onze economie gelegd worden. De handelsbalans in Europa moet ook veranderen: met een handelstekort van 1 miljard per dag raakt de EU het bestaansrecht van haar economie kwijt. Deze situatie is onhoudbaar.”
„De Chinese export naar Europa moet kleiner worden. Vrijwillig, of door tegenmaatregelen van Europa. Dat laatste zou tot botsingen met China leiden, maar je kunt ook met een dialoog tot een betere handelsbalans komen. China zou ook zijn eigen markt veel meer moeten openstellen voor Europese producten. Dat doen ze nu niet.”
„Ja, maar dat is cherrypicking. Op dit moment hebben Chinese bedrijven veel makkelijker toegang tot de Europese markt dan vice versa.”
„We moeten inderdaad concurrerender en innovatiever worden. Nederland loopt daarin voorop ten opzichte van de rest van EU, maar dit kabinet wil verder met de aanpak van Rapport Wennink [plan uit de koker van oud-ASML topman Peter Wennink]. Dat betekent: kiezen voor een handvol innovatieve sectoren en daarin durven te investeren. Dat doet China ook met zijn vijfjarenplan.”
„De Chinese economie kent structurele problemen die Chinese bewindslieden ook zorgen baren. Vergrijzing, grote schulden, noem maar op. Maar we kunnen leren van hun strategische toewijding op de langere termijn. In Nederland is dat lastig, met al die wisselende kabinetten gaat het beleid snel zwalken. Ik hoop dat dit kabinet de hele rit volmaakt, en dat we de strategische keuzes die we nu maken kunnen vasthouden in volgende kabinetten.”
Lachend: „Nee. Hoe snel de innovatie in China ook gaat, ik ben juist trots dat onze innovatie gepaard gaat met enorme vrijheden en gelijkheden.”
„Nee, maar China zit hier wel mee. In alle eerlijkheid: los van onze bezwaren over het extraterritoriale karakter van de MATCH Act, vinden wij dit ook te ver gaan. Politici in het Amerikaanse Congres willen dat Nederland de export van heel oude ASML-machines beperkt. Ondertussen gooit de regering-Trump de meest geavanceerde Nvidia-chips in de etalage voor Chinese kopers. Zulke chips kun je alleen maken met ASML’s modernste EUV-machines, die niet aan China verkocht mogen worden. Dat is toch niet uit te leggen? De VS verkopen geavanceerde AI-chips en Amerikaanse parlementariërs zeggen tegen ons: die typemachines die jullie in China hebben staan, zijn te geavanceerd.”
„Ik chargeer: het gaat om ASML-machines die chips maken van acht of negen generaties geleden. Als we die zouden beperken, terwijl Amerika wel moderne AI-chips aan China levert, dan matcht dat niet met elkaar.” Nederland bepaalt zelf zijn exportregels, op basis van nationale veiligheid. Zodra iets geopolitiek wordt, kan iedereen druk op je uitoefenen en ben je een speelbal. Dus daarom herhaal ik consequent, naar zowel de Chinese als Amerikaanse zijde: de Nederlandse exportrestricties zijn voor ons een nationale zaak. Punt.”