Zomerliefde Vrijheid blijheid verliefdheid. Deze zomer zoekt NRC de beste boeken over zomerse liefde. Deze aflevering: Bonjour tristesse.
Françoise Sagan: Bonjour tristesse. Vert. Marianne Gossije. Meulenhoff, 128 blz. € 20,99
Sea, sex and sun, hijgt Serge Gainsbourg op de Franse radio. Al weken draait Radio Nostalgie dezelfde playlist voor de Fransen die niet kunnen wachten tot hun zomervakantie begint. Velen rijden naar het zonnige zuiden, waar ze en famille een villa betrekken. De volwassenen verheugen zich op relaxte, romantische diners onder de palmbomen, voeten in het zand, in het gezelschap van broers en zussen met wie ze het al dan niet goed kunnen vinden. Hun kinderen verheugen zich erop met hun neefjes en nichtjes krabbetjes te zoeken tussen de rotsen. Adolescenten vragen zich heimelijk af of die andere familie, met dat leuke leeftijdsgenootje, er ook dit jaar weer zal zijn. Nog een paar dagen worden, in de euforie van de prille vakantievreugde, sluimerende ruzies en oude vetes onderdrukt. Nog even wordt smeulende jaloezie weggestopt en blijven verboden liefdes verzwegen. Tot, vroeg of laat, de hitte de remmen losgooit.
In Bonjour tristesse, het legendarische debuut van Françoise Sagan uit 1954, zit het allemaal verborgen. De roman heeft een idyllisch decor: een prachtige witte villa aan de Côte d’Azur, waar Raymond en zijn zeventienjarige dochter Cécile de zomer doorbrengen. Raymond is een weduwnaar, veertiger, charmant, goedlachs, lichtzinnig, rijk en verleidt de ene na de andere vrouw. Hij heeft Elsa, zijn recentste verovering, meegevraagd. Het is vrijheid blijheid in hun leven. Je moet zorgen dat je geniet. De mooie dochter wordt verliefd op een lange, knappe jongeman die in de baai voor de villa zijn zeilbootje aanlegt. Een zomers cliché – wie heeft er geen herinnering aan een zomerliefde ergens op een wit, zonovergoten strand, met prachtige rotspartijen waar je je met een beetje geluk kunt afschermen voor al te nieuwsgierige blikken?
Toch verandert al dat geluk in ‘tristesse’. Raymond nodigt een vriendin van zijn overleden vrouw uit voor een bezoekje. Anne is een intelligente, kritische dame die zijn eerdere, vluchtige vriendinnen overvleugelt. Ook heeft ze zo haar ideeën over de opvoeding van een jong meisje. Raymond valt als een blok voor deze vrouw die zoveel meer klasse heeft dan de anderen. De meegebrachte vriendin verdwijnt van het toneel, er wordt zelfs over trouwen gesproken. Verbijsterd ziet Cécile haar geprivilegieerde plek aan haar vaders zijde bedreigd en haar vrijheid beknot. Ze verzint een list, schakelt haar knappe minnaar en de nu ex-vriendin van haar vader in om het tij te keren.
Bij verschijning van de roman, tweeënzeventig jaar geleden, was het vooral de seksuele losbandigheid die tot een schandaal leidde: een vader die straffeloos de ene na de andere vrouw verslijt en bovendien zijn zeventienjarige dochter op seksueel gebied in alle vrijheid haar gang laat gaan! Sinds Camille Kouchner in 2021 haar roman La familia grande publiceerde, weten we dat er nog veel onacceptabelere zaken gebeurden in die grote, witte villa’s.
Maar toen, in die polemische roman uit 1954, werd de uitgekookte, verwende Cécile bevangen door jaloezie en wraakzucht. Als een perfecte, kille regisseuse verleidt en instrueert ze haar acteurs. Van iedereen kent ze de zwakke plek. Zonder moreel kompas, zonder ook maar te denken aan de mogelijke gevolgen van haar scenario, volgt ze maar één ding: haar eigenbelang. Zij en niemand anders is het centrum van haar vaders universum en ze moet en zal die positie veiligstellen. Het leidt tot een perverse intrige met fatale afloop.
Fijntjes analyseert Cécile daarna een voor haar nieuw gevoel: verdriet. Het voelt zacht en obsederend – eigenlijk heel interessant, bedenkt ze, voor iemand die niemand nodig heeft. Een jonge vrouw kan ineens veranderen in een monsterlijk, daadkrachtig brok egoïsme – dat is weinig idyllisch in zo’n paradijselijk decor. Maar wat een knappe, intelligente en nog steeds schokkende klassieker schreef de toen achttienjarige Françoise Sagan.