Journalistiek boek FT-journalist Victor Mallet toont in zijn boek dat Marine Le Pen van haar partij een machtsfactor van belang heeft gemaakt. Europa moet zich niet weer laten verrassen door een machtsovername en aardverschuiving à la Brexit.
Veroordeeld Rassemblement National-leider Marine Le Pen met de tweede man van haar partij, Jordan Bardella (links).
Victor Mallet: Far-Right France. Le Pen, Bardella and the Future of Europe. Hurst, 304 blz. € 25,65
Op 31 maart 2025 vergat Marine Le Pen heel even wat gezien kan worden als haar politieke levenswerk: het acceptabel maken van radicaal-rechts in Frankrijk. Jarenlang had ze eraan gewerkt om kiezers ervan te overtuigen dat het Front National, door haar omgedoopt in het vriendelijker klinkende Rassemblement National (RN), een partij was die de rechtsstaat en de waarden van de Franse republiek hoog in het vaandel had, schrijft de Britse journalist Victor Mallet in Far-Right France, een journalistiek onderzoek naar radicaal-rechts in Frankrijk. Jarenlang had ze gepleit voor zwaardere straffen, vooral ook bij misbruik van overheidsgeld.
Maar toen ze de rechter in Parijs het vonnis in de corruptiezaak tegen haar hoorde uitspreken en ze inzag dat het de verkeerde kant op ging, liet ze dat zorgvuldig opgebouwde imago even links liggen. Boos beende ze halverwege het verhaal de zaal uit. „Het systeem heeft een kernbom van stal gehaald”, zei ze. Haar veroordeling om misbruik van Europees geld was een „extreem ernstige aanval op de democratie en het verkiezingsproces”. Deze week werd de veroordeling van vorig jaar in hoger beroep bevestigd. Desondanks doet ze mee aan de verkiezingen van volgend jaar.
Wie Mallet leest, begrijpt dat de geoliede campagnemachine die Le Pen de laatste jaren van het RN heeft gemaakt goed was voorbereid op alle mogelijke uitkomsten. ‘Plan B’ stond klaar: partijvoorzitter Jordan Bardella, pas 30 jaar oud, is klaargestoomd om het stokje over te nemen. Samen gaan ze nu de campagnes in, wat een voordeel kan zijn om de RN voor nog meer Fransen een serieus alternatief te maken. Vanaf dat Jean-Marie Le Pen, Marines vader, in 1972 met collaborateurs, een oud-SS’er en Algerije-nostalgici de partij oprichtte zat er immers lang een luchtje aan.
Mallet, journalist van de Financial Times, volgt Frankrijk al tientallen jaren. Zijn boek gaat grotendeels over hoe Le Pen, die in 2011 de leiding van haar vader overnam, met haar strategie van ‘dediabolisering’ de partij omvormde tot een machtsfactor van belang. Niet alleen door al te bruine elementen te weren of openlijk racisme te veroordelen. Niet alleen door serieuze beleidsvoorstellen te doen. Maar vooral ook door op lokaal niveau te laten zien wat er gebeurt als de partij macht krijgt. Een interessante casus is de Noord-Franse gemeente Hénin-Beaumont, waar een vertrouweling van Le Pen sinds 2014 burgemeester is. Mallet sprak daar met allerhande inwoners die sceptisch waren maar uiteindelijk ook door de partij van Le Pen verleid zijn. Zelfs de vertegenwoordiger van de lokale moskee had over het gemeentebestuur niets te klagen.
Mallets stelling is dat radicaal-rechts in Frankrijk „op een of andere manier in de komende jaren” de leiding in Frankrijk overneemt. Europeanen moeten zich niet weer laten verrassen, zoals gebeurde bij het Brexit-referendum tien jaar geleden, herhaalt hij een paar keer. Want winst bij de presidentsverkiezingen van radicaal-rechts in Frankrijk is voor de Europese Unie een minstens zo ingrijpende gebeurtenis als het vertrek van de Britten. Dat lijkt vooral een boodschap aan zijn Britse lezers, want je kunt moeilijk volhouden dat er de laatste jaren weinig aandacht is geweest voor het perspectief van een door radicaal-rechts geleid Frankrijk. De Franse president Macron is zelfs al een tijdje bezig instituties weerbaar te maken om zo’n mogelijke aardverschuiving het hoofd te kunnen bieden.
Maar het is natuurlijk waar. Frankrijk is een van de grondleggers van de EU en een stabiel Frankrijk is van belang voor een werkende Unie. Bovendien: de Franse president heeft meer macht dan de meeste andere regeringsleiders of staatshoofden in Europa. Mallet benoemt in zijn vergelijking met de aanloop naar de Brexit-stem ook andere overeenkomsten: de gevoelde afstand tussen volk en politieke voorhoede, het gevoel van verlies door een verder integrerende wereld en, natuurlijk, de zorgen over immigratie.
Wat vooral dat laatste betreft maakt hij inzichtelijk dat de ‘dediabolisering’ inmiddels niet meer alleen vanuit de partij zelf komt. Het discours over migratie is in bredere zin verhard, waardoor de RN op kiezers niet meer al te extreem overkomt. Door de opkomst in Frankrijk van grote radicaal-rechtse media is het gedachtegoed van de RN in de hoofden van de mensen bovendien steeds meer mainstream geworden. Dat maakt de verrassing van een president Le Pen misschien minder groot, maar niet minder ontwrichtend.