Spreidingswet Tien gemeenten staan onder actief toezicht van minister Van den Brink (Asiel en Migratie), omdat ze niet voldoen aan wettelijke eisen inzake asielopvang. Hoe kijken gemeenten zelf naar die ingreep?
De Gelderse gemeente Aalten is een van de tien gemeenten die door de minister onder actief toezicht is gesteld inzake asiel.
„Het viel bij mij rauw op het dak”, vertelt wethouder Joop Wikkerink uit het Gelderse Aalten aan de telefoon. Toen de persconferentie van Van den Brink maandag al aan de gang was, las hij het mailtje dat ‘zijn’ gemeente onder toezicht komt te staan en op gesprek moet komen in Den Haag. „Ik vind het een beetje raar, we konden als gemeente maandag niet eens op tijd reageren”, aldus Wikkerink.
Tien gemeenten staan onder actief toezicht voor het niet tegemoetkomen aan de wettelijke eisen om asielzoekers te huisvesten. Dat maakte minister Bart van den Brink (Asiel, CDA) maandag bekend tijdens een korte persconferentie. Volgens Van den Brink zouden deze gemeenten geen „realistisch perspectief” geven om te voldoen aan de taakstelling van het Rijk, in lijn met de spreidingswet. De komende tijd zullen er waarschijnlijk meer volgen.
De gemeenten moeten binnenkort op bezoek komen in Den Haag, om aan te geven „waarom iets niet lukt”, zei Van den Brink maandag. „Maar de uitkomst is wel de noodzaak dat er voldoende opvangplekken komen. En we maken concrete afspraken hoe ze dat dienen te realiseren.”
Hoe valt deze beslissing bij deze gemeenten? NRC sprak met bestuurders van de gemeenten Aalten, Achtkarspelen en het Limburgse Bergen.
Joop Wikkerink, wethouder Aalten.
„We worden afgeschilderd als weigergemeente, dat zijn we niet”, vertelt wethouder Wikkerink. De gemeente Aalten moet, op basis van afspraken die vanuit de provincie Gelderland zijn gemaakt, tweehonderd asielzoekers opvangen. Daar wil de gemeente graag aan voldoen, aldus Wikkerink. Het staat ook in het nieuwe coalitieakkoord dat vorige week is gesloten tussen de drie coalitiepartijen CDA, Gemeente Belangen en Progressieve Partij.
De Spreidingswet werd in 2024 aangenomen, en heeft het doel om de asielopvangcrisis op te lossen door gemeenten naar rato asielzoekers te laten opvangen. 195 gemeenten halen de taakstelling niet of nauwelijks. Ze ontvingen in mei een brief van de minister met daarin de oproep om vaart te maken. Ook zijn er afgelopen maanden al „ambtelijke gesprekken” gevoerd met een aantal gemeenten.
Zo ook de gemeente Aalten, die enige vertraging heeft opgelopen als het gaat om het uitvoeren van de asielplannen. Dat komt volgens wethouder Wikkerink omdat er eerder een „prachtig plan” is gesneuveld in de gemeenteraad. Hierbij zouden er op één locatie driehonderd plaatsen komen aan de rand van het dorp, in een nieuwbouwwijk. Het plan was ook al goedgekeurd door het hiervoor verantwoordelijke COA.
Er werden vijf informatieavonden gehouden met omwonenden, waarbij Wikkerink naar eigen zeggen op veel kritiek kon rekenen. Driehonderd asielzoekers zou te veel zijn. Ook een meerderheid van de gemeenteraad schaarde zich achter de omwonenden en verzocht het college om niet verder te gaan met het plan, eerst zou een aantal randvoorwaarden gesteld moeten worden.
Negen maanden later, februari dit jaar, kwam de gemeenteraad met de nieuwe voorwaarden waarmee het college zal moeten werken. Er zouden maximaal twee locaties met in totaal tweehonderd plekken moeten komen. Welke opties nu worden overwogen door het college, laat Wikkerink niet weten, wel hebben ze deze mogelijke locaties gestuurd naar het COA, ter goedkeuring. „We verwachten, als het COA opschiet, dat we binnenkort een locatie hebben.”
Binnenkort zal Wikkerink naar Den Haag moeten afreizen om tekst en uitleg te geven. „Ik ga gewoon met opgeheven hoofd naar Den Haag.”
Voor Michael Rauner, burgemeester van de gemeente Bergen in Limburg, was het nieuws dat ook zij onder toezicht van het Rijk zijn gesteld „een flinke knaag” aan zijn motivatie. „Ik was in een vergadering toen het werd gestuurd, toen was het al bekend bij de media. Dat vind ik geen stijl”, vertelt de partijloze burgemeester aan de telefoon.
Burgemeester van gemeente Bergen Michael Rauner.
De gemeente is samen met zeven andere gemeenten in Noord-Limburg in gesprek over het verdelen van de opvang. Zelf moet de gemeente 74 personen kunnen opvangen, maar de opties voor opvanglocaties zijn zeer beperkt, vertelt de burgemeester. „We hebben hier geen hotel of leegstaand klooster waar we gemakkelijk plekken kunnen creëren.” De opties die het college wél naar het COA stuurde, werden afgewezen. „Dat kwam bijvoorbeeld omdat het in een natuurgebied was en dat mag dan niet vanwege stikstofuitstoot”, vertelt Rauner. „We lopen tegen allerlei vergunningen en regelgevingen aan.”
Maar ook tijdens de gemeenteraadsverkiezingen kon Rauner op verzet rekenen. De lokale partij ‘Kern’ en de VVD spraken zich uit tegen de komst van een azc. In het coalitieakkoord dat vorige week is gepresenteerd, waar beide partijen en het CDA deel van uitmaken, komt het onderwerp asielopvang niet aan bod. „Dat is een van mijn kritiekpunten, en dat heb ik ook in een openbare reactie laten blijken”, zegt Rauner. „Maar ik blijf er positief in staan. Een gesprek met het ministerie is altijd goed. Dat wil ik uitstralen.”
Ook wethouder Jelle Boerema van de gemeente Achtkarspelen wil de samenwerking opzoeken bij vijf andere gemeenten uit de regio. „Om te kijken: wat kunnen we samendoen?”. Achtkarspelen vangt op dit moment vijfendertig statushouders op en 190 Oekraïners, „maar als je kijkt naar de asielopvang, ja, die vullen we niet in”.
Wethouder Jelle Boerema.
Volgens de wethouder is er namelijk te weinig capaciteit en zijn er te weinig voorzieningen in Achtkarspelen om een azc te plaatsen. „We hebben in veel dorpskernen geen openbaar vervoer, en weinig voorzieningen. Het is gewoon lastig om veel mensen op te vangen”, aldus Boerema.
Wel vindt Boerema het gek dat Achtkarspelen in de eerste ronde al onder toezicht is gesteld door Van den Brink. „Zo’n vier weken geleden hebben we nog aan de hand van de brief van de minister een ambtelijk gesprek gevoerd met het ministerie. Die vonden het een prima idee om op te trekken met de andere gemeenten”, zegt Boerema.
Toch is Boerema benieuwd naar het gesprek in Den Haag. „Het is goed om aan te geven waar wij mee bezig zijn en met welke beperkingen we zitten als kleine gemeente. Ik snap de gemeente ook, er is een behoorlijke urgentie, maar ik vind niet dat we nu tot de slechtste jongetjes van de klas behoren.”