50 jaar North Sea Jazz Popmuziek heeft al vanaf het begin een belangrijk aandeel in het succes van North Sea Jazz. Het festival groeide in vijftig jaar uit tot dé plek in Nederland om grote en innovatieve zwarte popartiesten aan het werk te zien en ook hun beroemde voorgangers en inspiratiebronnen – en daarmee hun overlappend muzikaal dna.
Solange in 2017 op North Sea Jazz.
Tien jaar geleden zei de zingende Schot Paolo Nutini tijdens zijn optreden op de 40ste editie van North Sea Jazz met een semi-verontschuldigend gezicht tegen zijn publiek: „You may have guessed it, but there is not much jazz here.”
De singer-songwriter was in 50 jaar North Sea Jazz niet de enige. Van rappers tot folkzangers en van jaren-tachtig-pophelden tot nieuwe soultalenten: regelmatig gaven popartiesten op het podium aan dat ze toch enige druk voelden met hun boeking op het grootse jazzfestival met die zo kleurrijke geschiedenis. Alsof ze per ongeluk waren toegelaten op een zeer verheven bijeenkomst waar ze eigenlijk niet thuishoorden.
Maar popmuziek heeft in de meest kleurrijke breedte, van uitbundig feestelijke hitrevues tot progressieve elektronica, en van soul, funk en R&B tot aan hiphop, latin en afrobeats, al vanouds een belangrijk aandeel in het succes van North Sea Jazz.
Festivaloprichter Paul Acket had al in 1976 een ‘sandwichformule’ voor ogen waarbij het festival in een bewust zo breed en divers mogelijk opgezet muzikaal programma mikte op jazz, experiment en artistieke diepgang, en op de bij de massa populairdere publieksact. Die programmamix is inmiddels al vijftig jaar een solide basis voor wat uitgroeide tot een van de grootste en belangrijkste muziekfestivals van Nederland.
Maar die gouden formule is óók een reden dat te vaak naar de popprogrammering op North Sea Jazz wordt gekeken alsof die een knieval is voor de commercie. Je hoeft niet erg lang op het festival rond te lopen, of online naar commentaren onder artikelen te zoeken, voordat je een jazzliefhebber tegenkomt die knarst dat-ze-het-North-Sea-Jazz-Festival-beter-het-North-Sea-Pop-Festival-hadden-kunnen-noemen.
Het is een puristische reflex zoals je die vaker ziet bij reacties van liefhebbers op de line-ups van muziekfestivals: ho-ho, dit kún je toch geen techno, opera, hiphop, death metal, reggae, afrobeats of levenslied meer noemen! Soms kan dat ook best een waardevol onderdeel zijn van een bredere voortgaande zoektocht naar de culturele betekenis en afbakening van een muziekstroming. Maar bij muziek die zódanig draait om nieuwe impulsen en improvisatie wordt begrenzing al snel rigide, en klampen de klagers zich vaak vooral krampachtig vast aan hoe ze het genre ooit ervoeren in hun eigen adolescentie.
‘Jazz’ is een genrenaam die door veel artiesten in de geschiedenis van de muziek zelf al niet omarmd werd, als een van buitenaf opgeplakt wit etiket in een diep-racistische Amerikaanse muziekindustrie.
De klassiek geschoolde Nina Simone stelde dat ze zwarte klassieke muziek maakte en niet in een hokje geduwd wenste te worden. Miles Davis noemde zijn werk liever gewoon ‘zwarte Amerikaanse muziek’. Componist en bandleider Duke Ellington vroeg zich af waarom ‘goede muziek’ überhaupt een genrelabel nodig had. Deze creatieve pioniers stonden in een zwarte Amerikaanse muziektraditie die in essentie niet begrensd was, of wenste te zijn – en die juist nadrukkelijk openstond voor invloeden en innovatie. Jazzgiganten als Miles Davis en Herbie Hancock experimenteerden bijvoorbeeld al in een vroeg stadium met de mogelijkheden die elektronica hen bood.
Zeker, North Sea Jazz programmeert jaarlijks sterren van formaat uit zowel pop als jazz die primair de rol van publiekstrekker vervullen – klinkende namen die de organisatie in staat stellen om op een festival van dit formaat ook ruim baan te geven aan de bij de massa veel minder bekende avant-garde. Zo zijn opvallende poptrekkers op de 50ste editie dit jaar Frenna en Burna Boy, twee van de meest gestreamde artiesten in Nederland van de afgelopen jaren, die respectievelijk internationaal en nationaal hét boegbeeld zijn van hun extreem populaire popsound.
Maar popmuziek op North Sea Jazz is uitgegroeid tot veel meer dan een onderdeel van de publiekstrekkende sandwichformule die Acket voor ogen had. Het is een cruciale pijler van het festival geworden die het in de afgelopen jaren niet alleen commercieel stevig maakte, maar North Sea Jazz ook artistiek urgent en relevant hield. Het festival groeide uit tot dé plek in Nederland om grote en vernieuwende zwarte popartiesten aan het werk te zien en ook hun beroemde voorgangers en inspiratiebronnen; North Sea verbindt zwarte muzikale tradities en generaties die dicht bij elkaar liggen en elkaar ook blijvend beïnvloeden en voortstuwen – en laat zo overlappend muzikaal dna zien.
Hiatus Kaiyote op North Sea Jazz in 2011.
Concert van Thundercat op North Sea Jazz in 2016.
Zo vallen al jaren de vele festivalacts op die geïnspireerd zijn door de ingenieuze, inventieve ritmes van de te vroeg overleden goochelaar met samples, geluiden en elektronica J Dilla. Hij maakte naam als een vooruitstrevende hiphopproducer die het spel en de timing van generaties jazzdrummers, dj’s en popvocalisten beïnvloedde met zijn baanbrekende beats. In 2017 programmeerde het festival een groots orkestraal eerbetoon aan Dilla, die volgens jazzdrummer Karriem Riggins, die vaak op het festival optrad met zowel jazz- als hiphopacts, „in dezelfde categorie zit als Herbie Hancock en Miles Davis”.
Een hoogtepunt was de showcase van het Brainfeeder-label, tien jaar terug. Een platenlabel met artiesten als jazzgigant Kamasi Washington en Thundercat – de virtuoze meesterbassist en Dilla-geestverwant die ook dit jaar optreedt – maar ook de progressieve elektronischemuziekproducer Jameszoo uit Nederland en de Australische toppopband Hiatus Kaiyote, die met opwindende geluidsflarden en composities en hun schots en scheve, haperende ritmes het publiek live wegbliezen. De oprichter van het label is producer Flying Lotus, die prachtig geconstrueerde elektronische muziekcomposities maakt. Hij haalt inspiratie uit talloze met elkaar versmolten elektronische genres, maar ook uit een ver verleden waarin zijn oudoom en tante John en Alicia Coltrane hun muziek maakten.
Zoals er in traditionele jazzkringen kritiek is op het hoge popgehalte van het festival, wordt het festival in popkringen ook niet altijd vol op waarde geschat. Een ‘popfestival’ is in Nederland steeds meer een synoniem voor muzikale lappendekens op een festivalweide met zweterige tentjes en nog zweterigere moshpits.
Concert van Nile Rodgers & Chic op North Sea Jazz, 2018.
Concert van Janelle Monáe op North Sea Jazz in 2019.
Maar North Sea Jazz was afgelopen jaren bij uitstek hét nationale festival om urgente zwarte popartiesten aan het werk te zien – én hun voorgangers en inspiratiebronnen. Van OutKast tot Stevie Wonder, Mavis Staples tot Lauryn Hill, Diana Ross tot Mary J. Blige, Gladys Knight tot Janelle Monáe en Sade tot Solange.
Van hybride dancestroming acid jazz en Guru’s succesvolle hiphopjazz-project Jazzmatazz in de jaren negentig tot optredens van rappers die putten uit het werk van soul- en funkartiesten die een zaal verderop zélf hun gouden classics spelen – tot een headliner als Kendrick Lamar die op zijn albums samenwerkt met een generatie jazzmuzikanten die nadrukkelijk met hiphop is opgegroeid, en die op het festival jaarlijks ook in alle soorten en maten te zien zijn. En van drie geweldig van kleur verschietende nachtconcerten van muzikaal genie Prince – die op het festival evengoed spontaan het podium opkwam als gastmuzikant bij buurman Larry Graham – tot een van de meest legendarische concerten die de inmiddels overleden grootse soulman D’Angelo ooit gaf.
Dergelijk spektakel lijkt op het gouden lustrum niet direct te verwachten. Ook deze editie volgt het festival op popgebied de bekende koers waarmee het de huidige schaal en status in de festivalkalender bereikte. Met zoals altijd een delegatie uit onder meer soul, jazz en r&b puttende vocalisten op een schaal je die in Nederland op geen ander festival ziet – aanraders zijn onder veel anderen de Britse songwriter en producer kwn (spreek uit: ‘ké-wan’) en diens onder de huid kruipende elektronische r&b, en veelbesproken nieuwkomer en fantastische zangeres Sienna Spiro.
Met headliners als Burna Boy, Fatoumata Diawara, Adekunlu Gold en Youssou N’Dour is er veel ruimte voor prominente Afrikaanse muziekscenes en sterren. En er is natuurlijk zoals altijd een geramd popfeest als festivalafsluiter – niet voor het eerst met Nile Rodgers en Chic. Niet alleen de muzikale mix op North Sea Jazz is vertrouwd – ook veel blikvangende namen komen al jaren op het festival.
Concert van D’Angelo in 2015 tijdens North Sea Jazz.
Zo ook Ahmir ‘Questlove’ Thompson – de drummer en bandleider van The Roots die met zijn vlammende hiphopband al jaren een vaste waarde is op North Sea Jazz met shows met speciale gasten. Hij was regelmatig onderdeel van magische festivalmomenten – van dat ene historische concert van D’Angelo tot aan zijn bijdrages op de zinderende afterparties en jamsessies die een integraal onderdeel zijn van de roemruchte geschiedenis van het festival. Aankomend weekend is hij op de eerste festivaldag te zien met een groots optreden met The Roots & Friends, geeft hij een concert met Robert Glasper en Christian McBride waarin „improvisatie, beats en grooves samenkomen”, én sluit hij na middernacht de dag af als dj op de ‘NSJ50 Afterparty’.
North Sea Jazz. 10 tot 13 juli Ahoy, Rotterdam. Info: northseajazz.com