Cultuurdagboek Kunstenaar Saskia van der Kam (51) studeert af aan de Gerrit Rietveld Academie in Amsterdam. Eén examenmoment gevolgd door vijf volle expositiedagen. „Ik krijg vragen over oplage, materiaal en prijzen. Dingen waar ik als student nooit over na heb gedacht.”
Saskia van der Kam met haar thesis onder de arm en een fles champagne
„Ben je zenuwachtig?”, vraagt mijn man Jorrit als ik wakker word. „Eigenlijk niet”, zeg ik. „Wat kan er misgaan? Kan je in twintig minuten vijf jaar werk verpesten?” Bovendien bestaat de examencommissie uit vier docenten en één rijksgecommiteerde. Slechts één iemand die ik niet ken.
Maar toch. Het is wel het moment om voor het eerst echt voor je werk te gaan staan. Om er zo goed mogelijk voor te zorgen met je woorden. Woorden die het werk ondersteunen en niet doodkletsen. Vaak gaat dat goed. Maar ik weet ook dat dat ik kan gaan ratelen als ik zenuwachtig ben. Meestal doe ik dat als iemand kijkt op een manier die me aan m’n wiskundeleraar doet denken.
Maar vandaag kan mij niets gebeuren. Ik heb net drie weken opgebouwd, zelfs mijn reusachtige wankele sculptuur van aluminium staat zonder ondersteuning. En ik heb een begeleidende tekst voor bij mijn werk, waar ik in nood altijd naar kan verwijzen. Ik moet ’m nog wel even schrijven, maar ik heb ’m precies in m’n hoofd, en ik heb nog tijd genoeg. Op het moment dat ik begin te schrijven, draai ik mezelf volkomen vast. Als ik om 15.00 naar school rijd, ben ik op van de zenuwen. Ik had beter naar de kapper kunnen gaan.
De commissie trekt zich tien minuten terug. Ik ben geslaagd. Met één bloem in m’n hand denk ik alleen maar aan wat ik allemaal nog moet doen voor de expositie.
Een rare tussendag om… ja om wat eigenlijk? ‘To rest a little???’ stond er in het schema met belangrijke data. De drie vraagtekens laten zien dat de opsteller van het schema ook niet precies weet wat we met deze dag aan moeten.
De komende vijf dagen staan we met 156 studenten van 10.00 tot 21.00 bij ons afstudeerwerk. Als ik om 9.30 aankom zijn al mijn klasgenoten er al. Iedereen is zenuwachtig, de eerste dag is de spannendste dag. Galeriehouders, curatoren, journalisten en andere mensen uit de kunstwereld komen een paar uur voor de officiële opening al langs om nieuw talent te scouten. De meeste koppen herken ik gelukkig niet. Af en toe verschijnt er ineens een naam van een curator in de appgroep of is er een docent die fluistert: „Ga bij je werk staan.” Maar wat ’s ochtends nog spannend is, blijkt vooral heel leuk. Mensen zijn gul met complimenten, met hun tijd en aandacht voor mijn werk. En niemand kijkt zoals mijn wiskundeleraar.
Saskia van der Kam op de eindexpositie met haar vader en haar man.
Omdat mijn thesis een special mention heeft gekregen, mag ik er vandaag een presentatie over geven. Ik zie er tegenop. Op de Rietveld spreekt iedereen Rietveld Engels, International Art English. Mijn thesis schreef ik in het Nederlands. Ik wilde fictie en non-fictie combineren, waarvoor ik de lenigheid van mijn eigen taal nodig had. De moderator vertaalt de titel van mijn thesis: Regen Veranderlijk Mooi naar het Engels. Ze vergeet het woord Regen en heeft het steeds over Changeable Beauty. Door de verhaspeling van de moderator valt de spanning van me af en praat ik vrijuit.
Als het voorbij is, hakt de vermoeidheid er ineens in. En de honger. Ik neem net een paar grote happen van een mueslibol als er weer een naam van een belangrijke galeriehouder in de appgroep verschijnt. Kauwend loop ik terug naar mijn plek. Een man met een bril beent snel en ongeïnteresseerd door mijn werk. Met een mond vol droge mueslibol zeg ik nog iets wat op hallo lijkt, maar hij is al weg.
Thesis van Saskia van der Kam
„Dus op deze school mag je buiten je hoofd denken?” Het was niet eens echt een vraag, meer een terloopse bevinding. Een meisje van twaalf, de dochter van een vriendin, heeft net zelf een nieuwe school moeten kiezen. Ze ziet meteen dat het hier anders is, dat dit geen gewone school is. De zin blijft hangen. Zelf kan ik mijn manier van maken niet beter omschrijven.
Want al ben ik gefascineerd door de werking van ons brein. Tijdens het maken probeer ik mijn eigen hoofd zo lang mogelijk uit te schakelen. Daarom werk ik vaak heel fysiek, probeer ik het materiaal of het medium dat ik gebruik iets te laten doen waar het niet voor gemaakt is of het in een vorm te duwen waarin het niet wil. Ik zorg dat het mij overspoelt zodat mijn hoofd het overzicht verliest en mijn lichaam het over moet nemen. Het beeld dat daaruit ontstaat, krijgt daarna pas betekenis in mijn hoofd. Het is namelijk veel leuker om na te denken over wat je hebt gemaakt, dan om te maken wat je hebt bedacht.
Thesispresentatie van een paar speciaal geselecteerde studenten
Waar gaat het eigenlijk over? is een vraag die veel mensen stellen. Ja waar gaat het over, het gaat er juist over dat we allemaal onze eigen verhalen vertellen en dat er dus geen objectieve waarheid is. Een onderzoek naar hoe herinneringen werken, hoe we betekenis aan beelden geven. Hoe we de hele dag hiaten in ons geheugen opvullen met zelf gegenereerde verhalen. Dat deed ik ook voor deze expositieweek. Om ervoor te zorgen dat ik het hoe dan ook leuk zou hebben, heb ik ongeveer iedereen uitgenodigd die ik ken. Het voelt, op de vierde expositiedag, als een reünie. Middelbareschoolvrienden, oud-collega’s, vage kennissen. Mijn hele leven trekt aan me voorbij.
Maar ik geniet ook van de gesprekken met de mensen die ik niet ken. Vreemden die mij nieuwe inzichten geven over mijn werk, en het werk buiten de muren van de school. Ik krijg vragen over oplage, materiaal en prijzen. Dingen waar ik als student nooit over na heb gedacht.
De expositie voelt als een reünie.
Een tengere vrouw zit naast mijn werk op de grond. Al een half uur. Ze kruipt er bijna in. Ontroerd komt ze me vertellen wat het allemaal met haar doet. Ze vraagt niet waar het werk over gaat. Ze voelt wat het, buiten mij om, voor haar betekent. Een paar uur later is ze weer terug. Ze heeft alles gezien en geeft mij een briefje waarop staat dat mijn werk haar het meest heeft geraakt. Het grootste compliment van de week komt op de laatste dag.
En dan klinkt door de intercom de vertrouwde stem van de conciërge. De school gaat sluiten. De expositie is voorbij. Dit keer kondigt de stem niet alleen het einde van de dag, maar ook van onze tijd op de academie aan. Buiten klinkt applaus.
Website van Saskia van der Kam