Venezuela na Maduro Over president Maduro wordt in Venezuela nauwelijks meer gesproken, een half jaar na zijn ontvoering door de Verenigde Staten. Inwoners hopen dat er nu echt een transitie komt. „We willen hier geen Trump. We willen eerlijke en vrije verkiezingen.”
In de Venezolaanse hoofdstad Caracas hielden inwoners deze week een wake voor de slachtoffers van de recente aardbevingen in het land.
Zorgvuldig vouwt Paula Navas (59) kinderkleding op en stopt die in een tas. In haar wijk Petare, een van de armste van Caracas, heeft ze deze ochtend spullen ingezameld voor kinderen die getroffen zijn door de dubbele aardbeving die aan zeker ruim drieduizend Venezolanen het leven heeft gekost. „We zijn allemaal in de rouw. Iedereen probeert iets te doen. Wij, bewoners van deze sloppenwijk, hebben niet veel, maar we proberen toch iets te geven, of hulp te bieden”, zegt Navas, die in de middag kleding naar het Parque del Este wil gaan brengen. In dit park bivakkeren veel getroffen gezinnen in tenten. Kinderen van wie de ouders zijn overleden of vermist worden, worden er opgevangen.
Vanwege de aardbevingen van twee weken geleden kwamen er tal van buitenlandse reddingsteams naar Venezuela om te helpen. Het meestal gesloten Venezuela stroomde vol met buitenlandse journalisten. Dat was voor het eerst sinds begin dit jaar de Amerikanen bombardementen uitvoerden op Caracas, waarna president Nicolás Maduro en zijn echtgenote werden ontvoerd. Inmiddels staat Maduro in de VS terecht, onder meer wegens drugshandel.
„Hoe het sindsdien in Venezuela gaat?”, zegt Navas terwijl ze uit het raam kijkt over de bakstenen huisjes in Petare. „Het valt me op dat er veel minder colectivos op straat zijn”, zegt ze. Ze bedoelt de bewapende, gemotoriseerde bendes die vaak in opdracht van Maduro of de regering critici en tegenstanders intimideren en terroriseren met geweld. Ze heeft vaker last van ze gehad. „De laatste keer dat ze bij mijn huis kwamen was op 11 januari. Ik was thuis met mijn dochters en ze wilden weten of ik een aanhanger van de oppositie was. Het was erg angstaanjagend. Maar op wat waarschuwingen en dreigende taal na gebeurde er gelukkig verder niets.”
Tien jaar geleden legde NRC voor het eerst contact met Paula Navas die met haar gezin, zeven dochters en inmiddels twee kleinkinderen in Caracas woont. De humanitaire en economische crisis in Venezuela bereikte in die jaren een dieptepunt, en Navas ondervond dat aan den lijve. In 2017 overleed haar dochter Aldeny aan de gevolgen van diabetes, omdat er vanwege de crisis in de gezondheidszorg een tekort aan insuline was. Sindsdien spant Paula zich fanatiek in voor veranderingen.
„Ik denk dat de fase waar we nu in zitten ons naar een echte transitie kan leiden”, zegt ze hoopvol. „Uiteindelijk zullen er verkiezingen moeten komen, dat is wat wij Venezolanen willen.”
Zover lijkt het voorlopig nog niet. De Amerikaanse president Donald Trump doet sinds de invasie vooral zaken met waarnemend president Delcy Rodríguez, die jarenlang belangrijke posities bekleedde binnen de regering van Maduro. Trump is vooral geïnteresseerd in het Amerikaanse belang en de gigantische Venezolaanse oliereserves. Hij hecht vooral aan stabiliteit, daarom is de regering alleen ‘onthoofd’ en zit de rest er nog.
„Volgens Trump dansen wij Venezolanen hier nu in de straten”, zegt Navas sceptisch. „Maar dat is onzin. We willen hier geen Trump, we zijn een soeverein land. We willen ook geen Rodríguez. We willen eerlijke en vrije verkiezingen waar ook oppositieleider María Corina Machado aan mee doet.”
Machado werd namens de gezamenlijke oppositie presidentskandidaat voor de verkiezingen van 2024, maar het Hooggerechtshof sloot haar uit van deelname. Ze dook onder nadat Maduro, zonder bewijs, de overwinning claimde. Vervolgens ontvluchtte ze Venezuela en reisde ze in het geheim naar Noorwegen, toen haar de Nobelprijs voor Vrede werd toegekend. Uiteindelijk gaf ze de vredesprijs aan Trump, als bedankje voor de ontvoering van Maduro.
Dat uitgerekend Trump haar nu belet om terug te keren naar Venezuela is veelzeggend. Navas vindt het onacceptabel. „Ze moet terug. Het regime dat er nu zit is niet gekozen door ons. Delcy Rodriguez komt uit de koker van Maduro. Net zoals Maduro heeft ze geen legitimiteit”, zegt ze stellig.
In het door de aardbevingen zwaar getroffen La Guiaria zijn nog schilderingen te zien van president Nicolás Maduro en zijn echtgenote Cilia Flores (links) en van oud-president Hugo Chávez.
Over Maduro wordt in Venezuela nauwelijks meer gesproken, en hij lijkt bijna helemaal uit het straatbeeld te zijn verdwenen. Voorheen hing het land vol banieren en posters van de president. Dat geldt ook voor zijn voorganger, oud-president Hugo Chávez, de grondlegger van de Bolivariaanse revolutie – een socialistische beweging in Venezuela. Soms staat er ergens in een hoek met vervaagde letters „Los queremos de vuelta” (We willen ze terug), een roep om de terugkeer van Maduro en zijn echtgenote Cilia Flores. Maar op de meeste muren zijn dit soort slogans, net als de revolutionaire kreten, overgeschilderd.
„Ik voel dat er onder waarnemend president Rodríguez meer vrijheid en stabiliteit is. Er zijn ook minder militairen op straat die ons controleren”, zegt marktkoopvrouw Marisluar Mateus die deze zonnige middag goede zaken doet. Omdat winkels en restaurants dicht zijn, een gevolg van de noodtoestand vanwege de aardbeving, is het op de markt juist druk. Ze geeft een zak versgebakken tequenos, populaire Venezolaanse deegrolletjes gevuld met kaas, aan een klant. „Ik ben minder bang om mijn mening te geven”, zegt ze.
Sinds afgelopen februari de amnestiewet van kracht werd, zijn er zo’n 185 politieke gevangenen vrijgelaten. Onder hen advocaat en politiek activist Luis Isturiz (38) die na de verkiezingen van 2024 werd opgepakt en veroordeeld werd tot twintig jaar celstraf. Hij werd aangehouden omdat hij namens de oppositiepartij Vente Venezuela van Machado verkiezingsuitslagen in zijn bezit had. „Daardoor was ik een gevaar voor de regering. Wij, de oppositie, hadden uitslagen per stembureau bijgehouden en daardoor wisten we dat we fors gewonnen hadden. Maduro heeft nooit uitslagen getoond maar riep zich wel uit tot winnaar”, legt hij uit.
Isturiz kreeg een kap over zijn hoofd en werd met geweld naar een onbekende locatie gebracht en in een isoleercel gesmeten. Na enkele weken kwam hij terecht in de beruchte El Helicoide-gevangenis, waar hij lichamelijk en psychisch werd gemarteld. „De avond van de bombardementen, op 3 januari, hoorde ik allerlei geluiden die ik niet kon thuisbrengen. Een medegevangene met een militaire achtergrond zei: we worden gebombardeerd, het is oorlog.” Een maand later, hij had een kleine twee jaar vastgezeten, werd hij vrijgelaten.
Toch blijft Isturiz voorzichtig. Een oud-celgenoot die ook begin februari vrijkwam, werd vorige week opnieuw aangehouden. Volgens Isturiz omdat hij openlijk kritiek had geuit op de regering vanwege nalatigheid rondom de aardbeving: „Echte vrijheid is er nog niet.”
Net als veel andere Venezolanen, zegt Navas weinig te merken van de door Trump beloofde verbetering van de Venezolaanse economie. Prijzen zijn volgens haar nog steeds hoog. „Ze zijn in dollars, of worden omgerekend naar dollars, dat maakt het leven heel duur. Want onze salarissen zijn totaal niet toereikend.” Zelf werkt Navas in het gemeentehuis van haar wijk.
Zakenman Ruben Soza denkt dat het land wel meer inkomsten krijgt nu een aantal zaken is veranderd sinds de invasie van de VS. „Onder druk van Trump is de oliesector bezig om zich open te stellen voor buitenlandse bedrijven. Privatisering wordt toegestaan, en de belangstelling om hier te investeren is groot. Dit betekent dat er daardoor meer inkomsten binnenkomen.”
Of Trump of Rodríguez de baas is, is volgens hem niet relevant. „Beide hebben hun eigen belang en zolang die in balans lijken te zijn, zullen ze willen samenwerken.” Waar dat toe zal leiden en wanneer er verkiezingen komen is niet bekend, maar Soza vermoedt volgend jaar.
Juridisch gezien moeten er volgens voormalig politiek gevangene en jurist Isturiz zo snel mogelijk verkiezingen komen. Rodríguez’ wettelijke termijn als waarnemend president zit er volgens hem op. Dat er nu een noodtoestand van kracht is vanwege de aardbeving doet daar volgens hem niets aan af. „We proberen daar als oppositie op aan te dringen, alleen hangt veel af van wat de Amerikanen voor belang hebben. Zolang Trump het niet rendabel acht, vrees ik dat hier nog geen vrije verkiezingen komen. Maar in november zijn de midterms en als Trump die verliest kan ook voor Venezuela alles weer anders uitpakken.”