Acceptatie De jaarlijkse Amsterdam Pride begint deze week. Ook organiseert de hoofdstad eind juli voor het eerst WorldPride. De dalende lhbti-acceptatie onder Amsterdamse jongeren en het stijgend aantal discriminatiemeldingen tonen volgens experts de noodzaak. „Dat het nu slechter gaat, maakt de Pride juist belangrijk.”
Straatfeest tijdens Pride Amsterdam 2024 bij de Stopera met de Lesbische Liga.
Een „verdrietig succes”. Dat is hoe Jerrald Justin de groei van lhbti-meldingsplatform Rita (Report it, Always) beschrijft. Een succes, omdat het zo snel is gegaan, zo vertelt de medeoprichter in het met roze en rood beschilderde Rita Community Center in de Amsterdamse Reguliersdwarsstraat.
Rita begon in 2024 als meldpunt voor discriminatie, waarna het in twee jaar uitgroeide tot een stichting met een ontmoetingsplaats. Hier kan de lhbti-gemeenschap onder meer terecht voor lezingen, workshops en kappersbezoeken. Inmiddels zit Rita in meerdere gemeenten en werkt het ter bevordering van de lhbti-veiligheid samen met bijvoorbeeld de gemeente Amsterdam. Ook met het ministerie van Justitie en Veiligheid lopen gesprekken.
Toch heeft die groei volgens Justin iets „verdrietigs”. Dankzij Rita is gebleken dat binnen de lhbti-gemeenschap onveilige situaties en discriminatie de afgelopen jaren „steeds vaker” voorkomen. De incidenten werden alleen niet altijd gemeld. Daardoor „ontbraken data om te laten zien wat er gebeurt”, vertelt Justin. Bij Rita, een „laagdrempelig” meldingsplatform voor en door de gemeenschap, blijken lhbti’ers hun verhaal wel kwijt te willen. En uit hun meldingen blijkt: discriminatie en (verbale) agressie zijn aan de orde van de dag.
De groei van Rita is daarmee een spiegel voor de teruglopende hoofdstedelijke lhbti-acceptatie. In Amsterdam, waar deze woensdag Amsterdam Pride begint en op 25 juli WorldPride, is die vooral onder jongeren laag. Zo bleek uit de recentste Gezondheidsmonitor Jeugd van de GGD Amsterdam (2023) dat 43 procent van de jongeren van dertien tot zestien jaar het normaal vindt dat twee mensen van hetzelfde geslacht verliefd zijn op elkaar. Twee jaar eerder, in 2021, was dat 63 procent.
Het GGD-onderzoek leidde tot Kamervragen, waarna het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap nader onderzoek naar de lhbti-acceptatie onder jongeren instelde. Daaruit bleek vorig en dit jaar dat jongeren (twaalf tot achttien jaar) landelijk gezien „doorgaans positieve” lhbti-opvattingen hebben. Zo vindt 59 procent lhbti-gelijkwaardigheid normaal. Wel is een lichte verschuiving richting conservatisme waarneembaar. Een aantal van de zeven onderzochte regio’s vormt volgens het onderzoek een „opvallende uitzondering”, waaronder Amsterdam. In deze regio’s vindt minder dan de helft van de jongeren homoseksualiteit „normaal”.
Toch mag Amsterdam „geen geval apart” worden genoemd, stelt Nikki Dekker, promovendus aan de Universiteit van Amsterdam en hoofdonderzoeker van de lhbti-onderzoeken. Ze wijst erop dat ook in de andere GGD-regio’s de acceptatie (sterk) daalde. Ook werden slechts zeven van de 25 regio’s onderzocht, waardoor ”geen goed beeld” is te vormen „van de regionale trends”, aldus Dekker.
Wat maakt jongeren dan conservatiever? Dat is volgens Dekker een „complex samenspel van factoren”. „Er wordt vaak al snel gewezen naar jongeren met een migratieachtergrond, maar daartussen is geen direct verband”, aldus de onderzoeker. „Er zijn meerdere factoren, zoals de leerweg, godsdienst, genderidentiteit en omgeving, die samen bepalen hoe jongeren denken over lhbti-acceptatie.” Ook hun socialemediagebruik en de online manosphere kunnen invloed hebben. Daar wordt onderzoek naar gedaan, dat wordt in 2027 gepubliceerd.
Onderaan de streep heeft zich afgelopen jaren een „heftige verandering” voorgedaan in de lhbti-acceptatie, aldus Niels Spierings, hoogleraar sociologie (Radboud Universiteit). ”Je ziet dat een grote groep jongeren binnen een paar jaar tijd een minder positief antwoord geeft,” zegt Spierings. „Steun creëren voor de lhbti-acceptatie heeft decennia geduurd, die winst zijn we in sommige gevallen in slechts een paar jaar kwijtgeraakt.”
Volgens Spierings heeft de mate van acceptatie onder jongeren waarschijnlijk een blijvend effect. „In je jonge jaren, ook wel je impressionable years genoemd, doe je veel ideeën op en vorm je je identiteit”, vertelt hij. „De houdingen die je dan aanneemt, blijven lang doorwerken en hebben vaak veel impact op de rest van je leven.”
De dalende lhbti-acceptatie onder jongeren valt ook terug te zien in de stijgende discriminatiemeldingen. Meldingen kunnen bijvoorbeeld worden gedaan bij de politie, de speciale queerafdeling Roze in Blauw en het Regenboogloket. Uit een rondgang van NRC blijkt dat meldingen van lhbti-discriminatie en (verbale) agressie afgelopen jaren toenamen, zowel in Amsterdam als landelijk. Pride zorgt bovendien voor een stijging van de meldingen.
Ook bij Rita, dat samen met Discriminatie.nl de meldingen overziet, is dat het geval. Justin: „Tijdens Pride neemt het aantal meldingen dat we landelijk binnenkrijgen met 760 procent toe.” Aan de hand van de meldingen kunnen volgens hem „onderliggende patronen” worden blootgelegd. „Zo zien we dat veel meldingen worden gedaan waar groepjes jongeren bij betrokken zijn, die het bijvoorbeeld nodig vinden om iemand uit te schelden.”
De toename in meldingen komt volgens Justin ook door de groeiende zichtbaarheid van de lhbti-gemeenschap. Die is volgens hem altijd een „risico” – al vindt hij niet dat die zichtbaarheid, met bijvoorbeeld Amsterdam Pride, moet worden afgeschaald. „We moeten ons niet gaan verstoppen.”
Onderzoeker Dekker ziet dat juist die zichtbaarheid een „belangrijke rol” kan spelen in de lhbti-acceptatie. „Hoe vaker jongeren met de gemeenschap in aanraking komen, hoe normaler ze het vinden”, stelt Dekker. „In aanraking komen met uitingen als Pride kan dan ook positieve effecten hebben op hun opvattingen, zo blijkt uit ons onderzoek.”
Ook Spierings onderstreept het belang van Pride. „Als er niets aan de hand was qua acceptatie, was er nooit een Pride nodig geweest”, zegt hij. Volgens hem is het niet „gewoon een gezellig feestje”, maar een vorm van protest. „En dat er nu dingen slechter gaan, voedt juist het belang van Pride: dat is nu nog belangrijker dan vijf tot tien jaar geleden.”
Op woensdag 8 juli begint de dertigste editie van de jaarlijkse Amsterdam Pride. Die duurt tot en met woensdag 29 juli. Er worden onder meer (gratis) feesten, activiteiten, exposities en andersoortige evenementen georganiseerd. Ook wordt op 8 juli de Walk of Pride onthuld, een monumentale route die van de Dam naar het Homomonument loopt, bestaande uit 53 bronzen tegels van (inter)nationale lhbti-prominenten.
Ook wordt dit jaar de WorldPride in de hoofdstad gevierd, vanaf 25 juli tot en met 8 augustus, met als thema Unity. WorldPride wordt sinds 2000 om de paar jaar georganiseerd in een wereldstad. Voor het eerst komt de viering naar Amsterdam, omdat daar 25 jaar geleden het allereerste huwelijk wereldwijd tussen mensen van gelijk geslacht werd gesloten.
Dankzij beide Prides is het dit jaar aanzienlijk drukker in de hoofdstad. Een woordvoerder van Pride Amsterdam laat weten dat tijdens WorldPride „honderdduizenden” bezoekers worden verwacht. Amsterdam Pride ontvangt doorgaans ongeveer driehonderdduizend bezoekers.
Niet alleen het bezoekersaantal verandert door WorldPride. Op het Museumplein wordt een WorldPride Village opgetuigd als ontmoetingsplek. Op de dag van de Pride Walk (25 juli) wordt het Vondelpark een Pride Park, met een openluchttheater, marktkramen en sportactiviteiten. In het weekend van 31 juli tot en met 2 augustus worden in de stad straatfeesten georganiseerd, onder meer op de Dam en het Stoperaplein.
De traditionele botenparade is op 1 augustus. Er varen tachtig boten mee. Vanwege WorldPride wordt aan de Prinsengracht een ‘stadion’ van driehonderd meter lang gebouwd met tienduizend zitplaatsen, waar de parade doorheen zal varen. Verder vindt in de Beurs van Berlage van 5 tot en met 7 augustus de WorldPride Conferentie plaats, die wordt afgetrapt door minister-president Rob Jetten (D66).
Op 8 augustus, de laatste dag van WorldPride, wordt de Pride March gelopen. Die is vergelijkbaar met de Pride Walk, maar geeft ook internationale lhbti’ers de kans om de demonstratie bij te wonen.
Tijdens WorldPride richt Rita Safer Spaces in waar mensen tijdelijk kunnen verblijven als ze zich onveilig voelen. Naast het Rita-centrum in de Reguliersdwarsstraat en diverse hotels kunnen ze terecht in bijvoorbeeld het Stadsarchief, de Nieuwe Kerk en het Stedelijk Museum.