Nelson Carrilho (1953-2026), beeldhouwer Hij verbond in zijn bronzen beelden westerse beeldtaal met Afrikaanse spiritualiteit. Nelson Carrilho maakte het monument in het Vondelpark voor de vermoorde Kerwin Duinmeijer.
Nelson Carrilho in zijn atelier: „Je zoekt een balans van licht en donker, leegte en vorm, mannelijke en vrouwelijke energie.”
Hij wilde een verbinder zijn, zei de in Curaçao geboren beeldhouwer Nelson Carrilho vaak – de deur van zijn atelier in de Jordaan in Amsterdam stond daarom ook altijd open. De beelden die hij nalaat zijn ook krachtige, bezielde in brons gegoten pogingen tot verbinding van alle mensen, ongeacht hun huidskleur, zoals zijn bekendste beeld Mama Baranka in het Vondelpark – het monument voor de in 1983 vanwege zijn huidskleur doodgestoken Antilliaanse jongen Kerwin Duinmeijer.
Nelson Carrilho is zaterdag 4 juli in zijn woonplaats Amsterdam overleden. Hij is 73 jaar oud geworden
Een zwarte man met een geheven vuist moest zijn anti-racismebeeld voor Duinmeijer niet worden, wist Carrilho al meteen toen hij in 1984 de opdracht voor het beeld kreeg. Hij koos voor het beeld van een krachtige zwarte vrouw, een moeder – Mama Baranka betekent moeder rots, moeder aarde, symbool van kracht en verdraagzaamheid in de Caribisch-Afrikaanse cultuur. Zijn eigen moeder stond model voor het beeld: „In de zwarte vrouw zit de oorsprong van de mensheid: de moeder rots”, zei hij er over in Het Parool.
Hoewel een stevige sculptuur, is Mama Baranka niet massief, zoals meer beelden van Carrilho. Er zitten gaten in het brons, waardoor het verbondenheid creëert met de ruimte, de natuur en het licht waarin het beeld staat. Dat was belangrijk voor Carrilho, die beeldhouwen vaak met dansen of muziek vergeleek: „Je zoekt een balans van licht en donker, leegte en vorm, mannelijke en vrouwelijke energie,” zei hij in het radioprogramma Nooit meer slapen daarover.
Tijdens de jaarlijkse herdenking van de moord op Duinmeijer worden bloemen in die gaten in het beeld gestoken.
Bloemen in het beeld ‘Mama Baranka’.
Nelson Carrilho werd in 1953 op Curaçao geboren. Zijn moeder, die in de ziekenzorg werkte, kwam van het Caribische eiland Antigua. Zijn vader was in Suriname geboren, en werkte op Curaçao bij de Shell-raffinaderij – waarvan de rook de jonge Nelson zo ziek maakte dat ze op het eiland verhuizen moesten. Begin jaren zestig verhuisde het gezin naar Amsterdam. Carrilho volgde de kunstacademie Artibus in Utrecht tussen 1975 en 1980, en betrok in 1982 zijn atelier in de Amsterdamse Tuinstraat.
Hoewel hij allerlei opdrachten voor beelden aannam, en hij niet alleen maar politiek geëngageerde beelden maakte, vormen zijn monumenten in brons voor tolerantie en verbinding wel het belangrijkste deel van zijn werk. Hij zei van zichzelf ook „ik ben een zwarte beeldhouwer”, ook de naam van de documentairefilm die zijn buurman Robin van Erven Dorens over hem maakte voor de NPO in 2021.
Daarin reist hij onder meer naar de punt van de laars van Italië, naar de stad Reggio Calabria. Na de moord op een Malinese immigrant in 2018 die daar immigranten hielp, werd Carrilho uitgenodigd om als verzet tegen die moord drie bronzen monumenten te maken aan de kust waar migranten uit Afrika aankomen.
Carrilho maakte twee nieuwe beelden en plande een zes meter hoge versie van het kleinere immigrantenmonument dat hij in 1984 voor het Amsterdamse Westerpark maakte. Dragers van Verre heet het. Het zijn twee zwarte figuren die op hun hoofd iets meedragen. Migranten, wil Carrilho daarmee zeggen, dragen ook iets bij, ze brengen een hele cultuur en menselijke rijkdom mee.
Hoewel de beeldtaal van zijn bronzen westers is, is zijn hele kunst en denken doordrongen van ‘Afrikaanse spiritualiteit’, zoals hij het zelf noemde in het radioprogramma Nooit meer slapen. Verbinding met de aarde, de kracht van de aarde en met alle mensen daarop, betekende dat voor hem onder meer. Hij moest om die reden ook niets hebben van slavernijmonumenten die altijd maar zwarte mensen tonen als slaafgemaakten die de ketenen verbreken, het ultieme slachtofferbeeld wat hem betreft. Zulke slavernijbeelden „vertellen leugens aan onze kinderen”, zei hij in Het Parool. Zwarte mensen hebben een rijke geschiedenis voor en na de slavernij, verbonden met iedereen, en dat wilde Nelson Carrilho in zijn beeldhouwkunst laten zien.