Zap De documentaire ‘Paul McCartney en de vermiste bas’ volgt de zoektocht naar de iconische gestolen basgitaar van Paul McCartney. Maar op de achtergrond zie je iets veel interessanters: hoe roem omslaat in heiligdom.
Paul McCartney speelt op zijn hervonden bas.
De uitspraak ‘never meet your heroes’ moet door Keith Richards’ hoofd gestuiterd zijn, toen hij in het gezicht gestompt werd door zijn grote held Chuck Berry. Richards had het gewaagd om Berry’s gitaar op te pakken, backstage na een show. Al na een paar akkoorden voelde hij de vuist van Berry: „Niemand raakt mijn gitaar aan!” Zijn klap was „one of Chuck’s biggest hits”, lachte Richards achteraf.
Rockers en gitaren zijn als cowboys en paarden, ridders en zwaarden, televisierecensenten en afstandsbedieningen – de twee delen een bijna echtelijke liefde. Veel rockers gaven hun gitaren zelfs namen. B.B. King had Lucille, Eric Clapton: Blackie, en Neil Young: Old Black. (Mijn afstandsbediening heet Stacy.)
Paul McCartney heeft níét zo’n relatie met zijn instrument. En dat is jammer, want juist over zíjn basgitaar werd gisteren een documentaire van anderhalf uur uitgezonden: Het Uur van de Wolf: Paul McCartney en de vermiste bas.
De Britse documentaire volgt ‘basdetectives’ bij hun zoektocht naar McCartneys gestolen basgitaar. De iconische vioolvormige Höfner werd midden jaren zeventig gejat uit McCartneys toerbus. Roadies hadden bier op, dachten de bus later wel op te halen uit een Londense wijk vol anarchisten en kunstenaars: bas weg.
Die Höfner was lang McCartneys handelsmerk, maar hij had ‘m al zeker tien jaar niet bespeeld; in 1963 had hij de gitaar al ingeruild voor een identiek model, en na het uiteenvallen van The Beatles speelde hij helemaal niet meer op een Höfner. Toen de roadies kwamen biechten was McCartney dus laconiek. „Geeft niet! Ik heb er nog één.”
Decennia later werd McCartney nostalgisch en startten fans een zoektocht. Er werden tiplijnen opgezet, journalisten gebeld. Superfans en zelfverklaarde ‘basdetectives’ deden sporenonderzoek bij concertbeelden. Lag de bas ergens opgeborgen? Had een kroegbaas ‘m in de Theems geflikkerd? Hing hij boven de mantel in het kasteel van een Beierse aristocraat?
Het antwoord blijkt belangrijker voor de speurders dan voor McCartney. „Ik heb het afgelopen jaar twee beroertes gehad”, zegt één van hen. „De bas heeft die situatie voor ons absoluut verlicht.” Anderen worden zowaar emotioneel: „Die donkere, slechtverlichte straatjes. […] Als je je de bas in die omgeving voorstelt, wil je hem daar eigenlijk uit redden.”
Van McCartney krijg je het idee dat hij het vooral voor de fans doet. „Het is een prettig instrument om te bespelen”, memoreert hij. En: „Als iets gestolen is, dan wil je dat terug!”
Die bas had ook in een film van een half uurtje gevonden kunnen worden. Toch ontstond in De vermiste bas iets interessants: een beeld van roem en fandom.
McCartney is de bekendheid ontstegen, hij is een heilige. Zijn bas is voor fans geen instrument, maar een reliek: iets mondains waarmee de gelovige iets dichterbij de onbereikbare McCartney denkt te komen. Het is niet voor niets dat Höfner meermaals omschreven wordt als „de heilige graal van de rock-‘n-roll”, of zelfs: „de Bijbel”.
Voor fans is die verering troostrijk en verheffend. Maar de keerzijde wordt ook duidelijk, tijdens een scène in het ouderlijk huis van de McCartneys. „O, er zijn mensen buiten”, zegt broer Mike McCartney, die vertelt over zijn jeugd. Voor de deur staat een gids enthousiast gebarend aan toeristen te vertellen dat McCartney hier „altijd gebakken eieren at”. Mike, met een zucht: „Daarom wonen we hier niet meer.”’
Ook Madonna & Graham, afgelopen vrijdag op NPO3 en maandagochtend op BBC2, ging veel over roem. In dit promotie-interview voor haar nieuwe album Confessions II (aanrader) vertelde popster Madonna over de zware last die roem was voor haar dochter. Zij had er immers niet voor gekozen.
Verder was het een overvolle reclame. In vijfenveertig minuten blikte Madonna met presentator Graham Norton terug op haar leven. Daarnaast kletste ze met haar producer, werd ze verrast door Kylie Minogue (zelfs de tafel kromde de tenen) en moest ze ‘diep gaan’.
Norton noemde het een avondje „in de homohemel”, maar zo oogde het niet. Ongemak voerde de boventoon. Norton was starstruck. En hoe Madonna zich erover voelde, zag je niet: ze werd belicht met de kracht van duizend zonnen.
„Jij wil alles weten, hè?”, zei Madonna steevast wanneer Norton iets persoonlijks bovenkreeg. En uiteindelijk: „Ik heb je genoeg interessante dingen verteld, op de rest moet je wachten.” Madonna ging terug naar de Olympus. Norton ligt nu vermoedelijk ergens in een ijsbad. Never meet your heroes.