Sluiting bezoekerscentra Staatsbosbeheer besloot vorige week dat zijn buitencentra – met de vele publieksactiviteiten – per 2027 dicht moeten. Ze lijden allemaal verlies, aldus Staatsbosbeheer. „De natuur is niet rendabel.”
Het bezoekerscentrum van Staatsbosbeheer in Schoorl.
De Nederlandse natuur ontvangt bezoekers liefst in een gebouw met ruime parkeergelegenheid. Buitencentrum Schoorlse Duinen is een ontvangstruimte van Staatbosbeheer – een van de zeven in Nederland. Hoekig gebouw in schutkleuren, binnen een Bos&Duinwinkel en een bosbrasserie.
Vrijwilliger Joke Winder staat bij de ingang ansichtkaarten uit dozen te halen voor in de kaartenmolen, ze heet iedereen vriendelijk welkom. Een Duitse gezin met twee kinderen – ze staan op een camping verderop. Een echtpaar uit Amsterdam met kleindochter, een roedel jongetjes van een jaar of tien in gele T-shirts van het Ninja zomerkamp. In Noord-Holland is de zomervakantie net begonnen. Voor een maandagochtend is het druk. Op weekenddagen, zegt Joke Winder, heb je zo duizend bezoekers per dag.
Het bezoekerscentrum in Schoorl.
Via de grote glazen achterwand van de brasserie zie je de natuur al liggen. Sinds natuurbeheerders in 1997 wind, water en zee vrij spel gaven is er strandbiet gaan groeien, zilt torkruid en gewortelde champignonzwam. Vervolgens zijn de bontbekplevier en de rugstreeppad er komen wonen. Zeven dagen per week kunnen de vrijwilligers van het buitencentrum daar alles over vertellen, maar vanaf 1 januari 2027 niet meer.
Buitencentrum Schoorlse Duinen moet dicht, net als de andere buitencentra van Staatsbosbeheer in de Pelen, Oostervaarderplassen, Sallandse Heuvelrug, Drents Friese Wild en het Boomkroonpad op de Hondsrug. Het centrum Almeerderhout heeft al geen horeca meer, en dus weinig bezoekers, dat gaat eind juli al dicht. De centra lijden allemaal verlies, zegt Staatsbosbeheer.
Deze rijksdienst heeft jaarlijks 293,8 miljoen te besteden – het Rijk en de provincie betalen elk een derde en afgesproken is, in 2014, dat Staatbosbeheer de rest van de inkomsten „uit de markt” haalt.
Maar dat lukt dus niet, zegt een woordvoerder. Na jaren van „pappen en nathouden” hebben ze moeten concluderen: „De natuur is niet rendabel.” De eigen inkomsten komen uit pacht van land aan boeren, de verkoop van hout levert geld op. Maar de buitencentra, met de winkels, de excursies en de publieksinformatie zijn stuk voor stuk verlieslatend. In Schoorl brengt zelfs betaald parkeren niks op, de opbrengsten gaan naar de gemeente.
Staatbosbeheer heeft door de centra een hardnekkig gat van anderhalf tot twee miljoen op de begroting. Een fractie van het totale budget, zou je zeggen, maar Staatsbosbeheer heeft toch besloten de centra te sluiten en alle gelden in te zetten voor natuurbeheer. „Beheer gaat boven recreatie.” Door klimaatverandering is beheer ingewikkelder en duurder geworden, volgens Staatsbosbeheer. Er is droogtestress, massale essensterfte, zieke fijnsparbossen.
Het bezoekerscentrum trekt op weekenddagen zo’n duizend bezoekers per dag.
Van het rijksbudget kunnen net de wandelpaden worden onderhouden, zegt Staatsbosbeheer, repareren van fietswegen wordt lastig, en voor zoiets als een uitkijktoren, of de trap naar de hoogste duintop bij Schoorl – dat moet gefinancierd met crowdfunding.
Vrijwilliger Joke Winder moet al huilen als ze eraan denkt dat het buitencentrum dichtmoet. „De winkel is al met driekwart ingekrompen.” Ze begrijpt het niet, want voorheen kwamen de mensen uit de buurt speciaal naar te winkel toe om een cadeautje te kopen.
Willem Abercrombie gelooft er niks van dat centra als deze echt dichtgaan. „Heel hard roepen dat het moet sluiten, hebben ze zo half Nederland op de been.” Met zijn echtgenote Vera komt hij zeker drie keer in de week in het centrum. Koffiedrinken. Nee, niet voor de natuur, daar kunnen ze met de rollator van Vera niet in. Een enkele keer nemen ze de Zonnetrein, die rijdt dwars door het gebied. De petitie om het buitencentrum Schoorlse Duinen open te houden en op maandagochtend is aangemaakt op Petities.nl, is kort na het middaguur zesduizend keer getekend.
Het bezoekerscentrum heeft ook een winkel.
Zes zeventigers in lycra fietskleding gaan met koffie en gevulde koeken op het terras zitten. Zij zijn uit Hoorn komen fietsen – veertig kilometer – en na de koffie rijden ze weer terug. Al járen komen ze hier. Eerst met kinderen, toen met kleinkinderen en nu met elkaar, in de winter zijn ze er elke vrijdag. Prachtig gebied, leuke excursies. Ze geloven er niks van dat het dicht moet. Peter Mettes denkt dat het tactiek is om er geld bij te krijgen. Maar als het echt dicht moet, wat dan? Dan moeten ze naar Bergen, Egmond, Castricum misschien. „En daar moet je toegangsgeld betalen.” Je denkt, zegt Anton Knijn, de duinen zijn van iedereen en gratis, maar zo is het dus niet.
Een deel van het duingebied is in beheer bij waterleidingbedrijf PWN, dat geen subsidie ontvangt. Natuurmonumenten beheert ook een groot duingebied tussen Zeeland en Schiermonnikoog en krijgt wél subsidie. Natuurmonumenten is bovendien een vereniging met betalende leden. En, zegt de woordvoerder van Staatsbosbeheer: „Zij krijgen jaarlijks geld van de Postcodeloterij. Wij niet.”
Kik Huisman zegt dat hij projectleider elektra was toen het centrum twintig jaar geleden werd neergezet in Schoorl. „Verrek, ja”, zeggen zijn fietsvrienden, „jij hebt hier de verlichting nog aangelegd”. Mooi. Kan hij straks het licht ook weer uitdoen.