Franse politiek De Franse rechter bepaalt dinsdag of het verbod op verkiezingsdeelname voor Marine Le Pen van kracht blijft. Haar radicaal-rechtse partij Rassemblent Nationaal doet het in de peilingen erg goed. Afzwaaiend president Emmanuel Macron is druk bezig vertrouwelingen te benoemen op invloedrijke posities.
Marine Le Pen, voorvrouw van de radicaal-rechtse partij Rassemblement National (RN) in het Franse parlement. Ze hoort dinsdag of ze volgend jaar kan meedoen aan de presidentsverkiezingen.
Het is stilte voor de storm bij het Rassemblement National (RN). Dinsdag is de uitspraak in het hoger beroep tegen Marine Le Pen. Dan hoort de voorvrouw van de radicaal-rechtse partij of ze op 18 april volgend jaar mag deelnemen aan de Franse presidentsverkiezingen. Zelf zei Le Pen vorige week zich „kalm en sereen” te voelen in afwachting van de uitspraak. „Angst is een gevoel dat me onbekend is.”
Als het hof van beroep het vijf jaar geldende verbod op verkiezingsdeelname handhaaft dat de rechtbank vorig jaar oplegde, is het verkiezingssprookje van de 57-jarige politica voorbij. De rechtszaak draait om het verduisteren van Europese gelden. Naast het verbod eist de aanklager een boete van 100.000 euro en een jaar gevangenisstraf, die ze thuis mag uitzitten met een enkelband.
Een paar jaar geleden zei Le Pen nog te twijfelen of ze voor de vierde maal een gooi wilde doen naar het presidentschap. De afgelopen tijd richtte ze haar pijlen overduidelijk op het Elysée. Bij succes zou haar protegé Jordan Bardella, sinds 2022 voorzitter van het radicaal-rechtse RN, premier kunnen worden. Als de rechter dinsdag een stokje voor deze constructie steekt, kunnen ze in theorie die rollen omdraaien, omdat de premier in Frankrijk niet verkozen wordt maar benoemd door de president. Een premier met een enkelband is echter onwaarschijnlijk.
Ongeacht of Le Pen of Bardella straks op het stembiljet staat, maakt het RN een grotere kans dan ooit om de nieuwe president te leveren. Beide kandidaten scoren in de huidige peilingen voor de eerste ronde – er volgt een tweede ronde op 2 mei als dan geen van de kandidaten een absolute meerderheid haalt – tussen de 31 en 36 procent, ver voor alle andere gegadigden.
Ondertussen is de huidige president Emmanuel Macron al een stap verder. Na twee termijnen mag hij niet meer meedingen naar het presidentschap, maar hij doet alles binnen zijn macht om zijn nalatenschap te beschermen tegen een radicaal-rechtse opvolger.
Marine Le Pen en Jordan Bardella in maart bij een bijeenkomst in Parijs.
Voorsorterend op verkiezingswinst van een van de kandidaten van het RN is Macron de afgelopen maanden druk bezig geweest vertrouwelingen te benoemen op invloedrijke posities. Een anonieme bron nabij de president bevestigde tegen de Britse zakenkrant Financial Times dat Macron „belangrijke onafhankelijke instellingen wilde beschermen tegen mogelijke inmenging”.
Het begon in februari vorig jaar, toen hij Richard Ferrand benoemde als president van de Conseil constitutionnel, het hoogste constitutionele orgaan in Frankrijk dat alle wetten aan de grondwet toetst, voor een termijn van negen jaar. De benoeming was in de eerste plaats omstreden vanwege Macrons hechte relatie met Ferrand: die laatste steunde Macrons politieke beweging En Marche! vanaf het begin en was de eerste algemeen secretaris van de partij. Ook toen Ferrand in 2017, onder het kersverse presidentschap van Macron, al na een maand zijn ministerspost moest opgeven vanwege vermoedens van vriendjespolitiek rond een vastgoeddeal, bleef de president hem steunen. Daarbovenop deed de gebrekkige juridische ervaring van Ferrand veel wenkbrauwen fronsen.
In een ongekend spannende stemming bleef de benoeming van Ferrand overeind: met één tegenstem meer was zijn benoeming van de baan geweest. Zijn redding kwam uit onverwachte hoek: het RN besloot zich op het laatste moment te onthouden van stemming in plaats van tegen te stemmen.
De Franse president Emmanuel Macron mag na twee termijnen niet nogmaals meedingen naar het presidentschap.
De benoeming van de nieuwe legerchef, generaal Fabien Mandon, in juli vorig jaar verliep redelijk vlekkeloos. Over Macrons keuze voor een nieuw hoofd van de Cour des Comptes, de Franse Rekenkamer, ontstond opnieuw ophef. In februari nomineerde de president Amélie de Montchalin, voormalig minister van Begroting en zijn vertrouweling. Als ze wil kan de 41-jarige De Montchalin, het eerste vrouwelijke hoofd van de door Napoleon opgerichte Rekenkamer, tot aan haar pensioen op deze positie blijven.
In reactie op deze benoeming betichtte Marine Le Pen de president ervan „zijn vertrouwelingen op sleutelposities te plaatsen en de toekomstige democratische machtsoverdracht te verstoren”. Ook andere politici uitten hun zorgen of de onafhankelijkheid van het instituut, dat toezicht houdt op de besteding van publiek geld maar geen bindend advies kan geven, gewaarborgd wordt als een presidentiële vertrouweling wordt aangesteld. Ook is het opmerkelijk dat ze in haar nieuwe rol haar eigen begroting moet keuren.
In mei plaatste Macron de voormalig secretaris-generaal van zijn regering, Marc Guillaume, aan het hoofd van de Conseil d’État, de Franse Raad van State. Daarna droeg hij zijn voormalig stafchef Emmanuel Moulin voor als gouverneur van de centrale bank. De termijn van deze functie is zes jaar, en beslaat daarmee precies de gehele termijn van de volgende president.
Hoewel Moulin hoge functies bekleedde binnen het ministerie van Financiën en oud-president Nicolas Sarkozy adviseerde tijdens de eurocrisis, leidde ook zijn relatie met Macron tot vragen. Omdat hij als gouverneur ook aanschuift bij de Europese Centrale Bank is zijn invloed heel groot. Toch was er niet genoeg weerstand om zijn benoeming te blokkeren.
Dat Macron zich zorgen maakt over zijn opvolging is niet zonder reden: in Frankrijk heeft de president meer macht dan regeringsleiders in veel omliggende landen. Het Franse staatshoofd kan bijvoorbeeld militairen uitzenden of de noodtoestand uitroepen. Door vertrouwelingen te benoemen – critici spreken wel over een „République des copains” (vriendjesrepubliek) – hoopt Macron de economische en politieke toestand van het land enigszins te sturen. In de woorden van Bardella: Macron probeert „onze instellingen lam te leggen om de controle te behouden”.