Natuurbescherming Het aanvalsplan om de nationale weidevogel beter te beschermen is mooi, maar niet bindend. En dat ergert de Vogelbescherming, die zich distantieert van de ondertekening maandag. „Naar iets streven is mooi, maar wat als je dat streven niet haalt?”
Grutto in weidevogelreservaat de Eanjumer Kolken van It Fryske Gea.
Vogelbescherming Nederland distantieert zich van een feestelijke ondertekening, maandag, door kabinet en provincies van afspraken om de grutto te beschermen. Minister Van Essen (Natuur, D66) en zeven ‘weidevogelprovincies’ ondertekenen de afspraken, maar volgens Vogelbescherming ontbreken garanties dat deze worden nagekomen.
In het ‘afsprakenkader’ beloven Rijk en provincies dat ze gezamenlijk 35 ‘kansrijke’ gebieden van ongeveer tweeduizend hectare zo gaan inrichten dat de ‘nationale vogel’ van Nederland zich er weer thuis voelt. Die gebieden liggen vooral in het noorden en westen van het land. Cruciaal daarbij is dat boeren langjarige vergoedingen krijgen om gruttovriendelijk te werken. Ook is het plan om meer grond in waarde af te waarderen, zodat boeren er een minder hoge productie op hoeven te draaien.
Doel van het plan is om het aantal grutto’s in Nederland vanaf 2035 weer te laten stijgen. Nederland heeft een speciale verantwoordelijkheid voor het beschermen van de grutto; 80 tot 90 procent van alle gruttopopulaties in West-Europa broedt hier, maar de aantallen dalen jaarlijks met enkele procenten; het aantal broedparen is sinds 1990 met 70 procent afgenomen, tot 25.000 à 29.000 in de jaren 2021-2023, volgens de laatst beschikbare cijfers van SOVON Vogelonderzoek Nederland.
Vogelbescherming stelde zes jaar geleden met verschillende organisaties en particulieren het ‘aanvalsplan grutto’ op, maar staat niet achter het afsprakenkader, waarin nu staat hoe dit plan wordt uitgevoerd. Een feestelijke bijeenkomst is „niet passend”, laat hoofd bescherming Floris van Kuijk weten, „omdat we onvoldoende vertrouwen hebben in de slagingskans van het afsprakenkader”. Michiel van den Bergh, hoofd landelijk gebied bij Vogelbescherming: „We staan achter de maatregelen. Als de 35 gebieden allemaal echt beschermd worden, hebben we een goede stap gemaakt. Er worden bovendien maatregelen genomen voor grutto’s buiten die gebieden. Maar het is verre van zeker dat alle maatregelen ook worden uitgevoerd.”
Niet alleen is volgens Vogelbescherming onzeker of het aantal grutto’s over tien jaar weer zal gaan stijgen, ook voldoet volgens Van den Bergh het ‘afsprakenkader’ niet aan de eisen die de Europese Commissie stelt. Vorig jaar nog stuurde de Europese Commissie een ‘met redenen omkleed advies’ aan het kabinet, een stap in een ‘inbreukprocedure’ wegens tekortschietende bescherming van de grutto. Tien jaar geleden diende Vogelbescherming Nederland een klacht in, en twee jaar geleden schreef de Europese Commissie een eerste aanmaning. „Ik kan me niet voorstellen dat Europa hiermee akkoord gaat”, aldus Van den Bergh.
Het kabinet steekt de komende jaren tweehonderd miljoen euro per jaar extra in agrarisch natuurbeheer. „Een groot deel van dat geld gaat naar gebieden waar de grutto leeft”, laat minister Van Essen weten. Daarnaast kunnen provincies extra geld aanvragen bij het Rijk voor het sluiten van contracten met boeren en voor het inrichten van de ‘kansrijke gebieden’. De minister spreekt in een verklaring van „een belangrijke stap om het aantal grutto’s weer te laten groeien”.
Vogelbescherming Nederland ziet dit anders. Het afsprakenkader vermeldt dat minister en provincies ernaar „streven” de regelingen met ingang van 2028-2029, bij het nieuwe Europese gemeenschappelijke landbouwbeleid „op orde te hebben”. Van den Bergh: „Naar iets streven is mooi, maar wat als je dat streven niet haalt? Een stok achter de deur ontbreekt.”
De afspraken vermelden verder dat de minister zich zal inzetten om benodigde financiële middelen ter beschikking te stellen. Van den Bergh: „De minister ‘zet er zich voor in’. Tja, gaat het lukken of gaat het niet lukken?” Wat Vogelbescherming ook ergert, is dat de afspraken niet verplicht zijn. „Het gaat niet om resultaatsverplichtingen maar om inspanningsverplichtingen. Wij willen meer dan inspanningen. Wij willen garanties. Beleid van de laatste jaren heeft aangetoond dat mooie intenties niet genoeg zijn.” Vogelbescherming stoort zich tevens aan het „voorbehoud” dat de inspanningsverplichtingen alleen gelden als er voldoende middelen en instrumenten beschikbaar zijn. En het „allerbelangrijkste” bezwaar, aldus Van den Bergh, is dat de afspraken weliswaar „bindend voor partijen” zijn, maar „niet in rechte afdwingbaar”. Van den Bergh: „Als over vijf jaar bij een monitoring blijkt dat we toch niet op de goede weg zijn, wie kan er dan verantwoordelijk worden gesteld? Wie gaat er dan in de problemen raken?”
Ook andere betrokken natuurorganisaties, zoals It Fryske Gea, zijn kritisch. „De intenties zijn mooi, maar de afspraken zijn boterzacht”, zegt directeur Chris Bakker. Vogelbescherming beschouwt het wegblijven van de ondertekening als „een duidelijk signaal”. De organisatie „rekent erop” dat de intenties op Prinsjesdag worden omgezet in „bindende maatregelen”.