Sonsbeek 2026 Wie geloofde nog in Sonsbeek na al dat gekrakeel? Een nieuwe directeur nam optimistisch de leiding over en verkleinde het festival. Een goede zet, al mist deze editie nog focus.
‘And Europa fled / En Europa sloeg op de vlucht / عندما رحلت أوروبا’ van Mounira Al Solh staat in het water bij Sonsbeek.
Het begin van de wederopstanding van Sonsbeek is er. U weet wel, die fameuze, aanvankelijk driejaarlijkse openluchttentoonstelling die in 1949 in het zwaar door oorlogsgeweld beschadigde Arnhem werd opgezet. De edities daarna waren soms legendarisch – met Wim Beerens ‘Sonsbeek buiten de perken’ in 1971 als blik en kunst verruimend hoogtepunt. Soms ontstonden er ook catastrofale missers. De laatste, kwalitatief goede editie, in 2021 onder leiding van de internationale curator Bonaventure Soh Bejeng Ndikung, ging aan organisatorisch getreiter ten onder.
Sonsbeek 2026 – Ik hoef geen tuin, ik deel een park. Park Sonsbeek en andere locaties Arnhem. T/m 11 okt.Info: sonsbeek.org
Orlando Maaike Gouwenberg nam in 2023 de leiding over van een organisatie die op sterven na dood leek. Want wie geloofde nog in Sonsbeek na al dat gekrakeel? Gouwenberg – in 2022 één van de curatoren van melanie bonajo’s alom geprezen Nederlandse inzending op de Biennale van Venetië – stelde een paar voorwaarden aan de gemeente Arnhem. Ze wil een organisatie leiden die duurzaam is zodat ze niet iedere drie, vier of vijf jaar met een compleet nieuw team het wiel opnieuw moet uitvinden. Ze wil een langetermijnvisie ontwikkelen op Sonsbeek en zelf, als directeur – zo zei ze in de persrondleiding afgelopen donderdag in Arnhem – het drie edities volhouden.
De eerste editie onder haar hoede lijkt een beetje op haarzelf: Sonsbeek 2026 kijkt hoopvol naar de toekomst. Christina Li en Amira Gad, de twee curatoren die Gouwenberg aanstelde, zijn nationaal en internationaal geen onbekenden. Het motto van deze editie is een spreuk van het sinds 1983 in Arnhem gevestigde kunstenaarscollectief Loesje: „Ik hoef geen tuin, ik deel een park.” Deze uit 2010 daterende tekst is monumentaal groot op de zijmuur van een huis aan de Klarendalseweg aangebracht. Verwacht verder van Loesje, die inmiddels ook een oma en een moeder heeft, spreuken op kleinere affiches overal in de stad.
De breed opgezette thematiek die Li en Gad bedachten voor Sonsbeek is herinnering als levende draad. Dat is een mooie invalshoek. Herinnering kan van alles zijn: ze verandert, verdampt, grift zich zodanig vast in een bewustzijn dat ze een destructief of constructief vermogen kan krijgen. In het jargon van Li en Gad heet het dat herinnering niet nostalgisch is, niet over behoud gaat, „maar over transformatie: een regeneratieve, continue praktijk die wereldbeelden vormt, toekomsten bouwt en zich verzet tegen uitwissing”.
Werk van Esma Yiğitoğlu.
Werk van Korakrit Arunanondchai.
Daarnaast roepen de twee Sonsbeek 2026 ook uit tot plek waar herinneringen worden gemaakt, wat elke tentoonstelling, elke wandeling doet. En deze erg weidse interpretatie maakt de keuzes arbitrair. Jammer, want het ontbreekt op Sonsbeek 2026 aan een scherpe focus.
De Nederlandse Femke Herregraven plaatst in het park onder andere science-fictionachtige kunststofobjecten waar met behulp van een sensor de kwaliteit van water, lucht en aarde wordt gemeten. De Libanees/Nederlandse Mounira Al Solh, opgegroeid tijdens de in 1975 uitgebarste Libanese burgeroorlog, laat de van oorsprong Fenicische prinses Europa vluchten in een schelp van beton, epoxy en xps-schuim. Met haar rug naar het park, het gezicht op Arnhem gericht, drijft Europa in het water, een koffer in haar ene hand, een telefoon in de andere. Al Solh slaagt erin de herinnering aan de mythe van vroeger te verbinden aan de tragische verwoesting van het oude Fenicië (deels Libanon, deels Syrië) nu.
De Thaise Korakrit Arunanondchai presenteert twee werken. Het hoofdwerk is te zien in platform POST: een lang en best cryptisch video-essay, waarin zijn aan dementie lijdende en inmiddels overleden grootmoeder en de spullen die zij aanraakt een leidende rol spelen. Het andere werk is een gestold, letterlijk onder je voeten sidderend, postapocalyptisch geheugenpaleis in park Sonsbeek.
In totaal zijn er tien kunstenaars in het park te zien en acht daarbuiten. De ruimte is in vergelijking met voorgaande edities gehalveerd. Het aantal deelnemers is kleiner dan ooit, maar die bescheidenheid past bij een manifestatie die zich met beperkte middelen moet heruitvinden.
In de stad zijn zowel sterke als zwakke werken te zien. De Belgische Anne-Mie van Kerckhoven – een schilder en videokunstenaar die vaak uitgesproken feministische onderwerpen in haar werk onder handen neemt – lijkt de draad serieus kwijt te zijn geraakt in haar bijdrage bij het Arnhemse Stadhuis. Ze liet een hovenier – zijn busje stond er donderdag nog bij als reclame – vrij gemakzuchtig een reusachtige slakkenhuisvorm op de grond neerzetten, bestaande uit verschillend gekleurde potplantjes (Afrikaantjes, petunia’s, geel, paars, wit et cetera) in plastic potten. Het ziet er Keukenhofachtig fleurig uit, maar zelfs insecten komen niet op de bloeiende planten af.
Bloemenkunstwerk van Anne-Mie van Kerckhoven.
In Museum Arnhem is een klein, mooi, maar helaas in een te luidruchtige ambiance geëxposeerd eerbetoon te zien aan de in 2020 overleden Rotterdams-Turkse kunstenaar Esma Yiğitoğlu. Maar in de lekkere ruige ruimte van projectzaal Omstand aan de Van Oldenbarneveldstraat vormen de installaties met textiel en staal van de Amerikaans-Palestijnse Jumana Manna een onverbiddelijk hoogtepunt. Manna’s over touw gedrapeerde weefsels zitten vol prachtige details (een hand met verwelkte klaprozen, teksten van Palestijnse gevangenen, een hand met stenen die uit een abstract geometrisch kader groeit); ze zijn ruimtevullend en prachtig in evenwicht met de industriële architectuur. Het grimmige staal, soms verbogen en kapot, zoals Gaza kapot is, gaat prachtig de samenspraak aan met het veel zachtere textiel. De naam die Manna dit werk gaf – Your Time Passes and Mine Has no Ends – is een boodschap van hoop, van niet-vergeten, van jezelf oprichten en verder gaan. Moedig, bescheiden en met de blik op de toekomst. En daarmee valt Manna’s werk precies op zijn plaats op Sonsbeek.
Werk van Jumana Manna.