Flamingorevolutie Albanië Al bijna veertig dagen gaan in Tirana elke avond duizenden mensen de straat op. Wat begon als betoging tegen de bouw van een luxeresort in beschermd natuurgebied, groeide uit tot het grootste protest tegen de regering sinds 1991. „Eindelijk beginnen we te begrijpen dat Albanië alleen een echte democratie wordt als we ons laten horen.”
Demonstratie van 20 juni in Tirana tegen de bouw van een luxeresort en toerismeoord. Met zo’n 200.000 deelnemers was dit een van de grootste sinds deze betogingen eind mei begonnen.
Aan het einde van de dag wacht Minella Balliu (68) op de flamingo’s. Bij zonsondergang strijken de roze vogels neer in de lagune achter de zee, waar ze met hun lange snavels kleine roze kreeftjes uit de modder zeven. Balliu geniet van het geluid dat ze maken, van hun sierlijke bewegingen en van de manier waarop ze als groep aankomen en vertrekken.
Voor Balliu belichamen de dieren met hun saamhorigheid en schoonheid deze streek in Zuid-Albanië. „Hier leven de mensen, de dieren en natuur samen in harmonie”, zegt Balliu terwijl hij vanaf een heuvel uitkijkt over de kuststrook, het meer en het eiland Sazan. Even valt hij stil. „Als ik hier sta kom ik tot leven.” Maar hoe lang deze plek nog ongerept blijft, is onzeker.
Minella Balliu laat het land zien bij Zvernec dat – op papier – in bezit is van zijn familie.
Restanten van het hek dat was neergezet om het betwiste gebied af te bakenen.
Ivanka Trump, de dochter van de Amerikaanse president Donald Trump, en haar echtgenoot Jared Kushner hebben hun oog laten vallen op dit deel van Albanië. Op het onbewoonde eiland Sazan willen ze een luxeresort bouwen voor de allerrijksten ter wereld en langs de kust een toerismeoord met naar verluidt tienduizend hotelkamers. Daarmee zou een investering van ongeveer 4 miljard euro zijn gemoeid: een enorm bedrag voor Albanië, dat economisch kwetsbaar is. Maar volgens critici dreigt het project ten koste te gaan van beschermd natuurgebied.
Precies op het land van Balliu moet het toerismeoord worden gebouwd. Zijn familie bezit zo’n 220 hectare land, maar om dat land daadwerkelijk in bezit te krijgen voert hij al dertig jaar een juridische strijd. Een groot deel van het grondgebied in de regio werd tijdens het communisme genationaliseerd en geschillen over teruggave van de grond na de val van het regime in 1991 duren tot op de dag van vandaag.
Op papier bezit Balliu het land, maar in de praktijk niet. In mei stond er opeens een hek met prikkeldraad rondom zijn land.
Hij besloot op 30 mei een demonstratie te houden tegen de volgens hem en andere bewoners van Zvernec illegale aanleg van grindwegen en plaatsing van hekken in het natuurgebied. Bewakers traden hardhandig op tegen demonstranten, bleek uit filmpjes op sociale media, die zich snel verspreidden. Sindsdien demonstreren elke avond duizenden mensen in hoofdstad Tirana. Hoogtepunt van de protesten was zaterdag 20 juni, toen zo’n 200.000 mensen de straat op gingen.
Wat begon als protest voor behoud van het beschermde natuurgebied en flamingo’s, is uitgegroeid tot de grootste demonstratie in de recente Albanese geschiedenis – tegen corruptie, nepotisme, premier Edi Rama én oppositieleider Sali Berisha. De ‘Flamingorevolutie’ is zo bijzonder omdat het land geen sterke vakbonden, oppositie of protestcultuur kent. Voor het eerst sinds 1991 laten de Albanezen zich zo massaal horen.
Flamingo’s en andere vogels in de Narta Lagune.
Pas als de zon onder is verzamelen de demonstranten zich voor het kantoor van de premier in het centrum van Tirana. Rond de klok van acht, als de middagtemperatuur van 35 graden wat gezakt is, stroomt de straat elke dag vol. Iedereen die het wil mag wat zeggen in de microfoon, een leider heeft de groep demonstranten niet. Op een enkel klein opstootje na verlopen de dagelijkse protesten al weken vreedzaam.
Ouders nemen hun kinderen mee, die op meterslang papier tekeningen maken op de grond. Op de trappen van het premiersgebouw liggen vonnissen van wegens corruptie veroordeelde politici, en schoenen – die symbool staan voor de ruim één miljoen Albanezen die het land verlaten hebben op zoek naar een betere toekomst. Albanië kende rond 1990 nog zo’n 3,3 miljoen inwoners, nu zijn dat er 2,4 miljoen.
Uit het dorp van Mustafa Fisniku zijn alle kinderen vertrokken, vertelt de 70-jarige demonstrant. „Elk huis wordt slechts bewoond door twee mensen – de opa en oma. Van de 2.200 bewoners zijn er nog maar driehonderd over.” Zijn kinderen zijn vertrokken naar Oostenrijk, omdat er in Albanië geen werk voor ze was.
Ook hijzelf kan moeilijk rondkomen van zijn pensioen van 190 euro per maand. „Zelfs een hond heeft meer geld nodig om van rond te komen”, schreeuwt hij terwijl hij met zijn wandelstok op de grond tikt. Zijn kinderen sturen – zoals veel Albanese kinderen – geld om zijn pensioen aan te vullen. „Zonder hun hulp was ik allang dood.” Dan begint hij opeens om zich heen te slaan en in het Italiaans-Engels te sputteren. „Rama maffiosa! Contrabanda! I am people, Rama not for me.”
Fisniku staat hier dagelijks met zijn gepensioneerde maten te protesteren tegen de regering en om „het vaderland te beschermen”. Hij is zoals zovelen niet tegen investeringen in het land, maar wel tegen de verkoop van land aan oligarchen. „Ze kunnen het land beter aan mij verkopen, dan had ik ook een hotel kunnen bouwen.”
Demonstranten keren zich tegen de plannen van de regering.
Kinderen schilderen flamingo’s op straat voor het gebouw waarin de Albanese premier zetelt.
Wat de demonstranten bindt is de afkeer van de corruptie en het nepotisme. Verschillende mensen zeggen dat hun kinderen in het buitenland moesten gaan werken omdat ze in hun eigen land „niet de juiste contacten hebben”. In Albanië is baangarantie vaker gebaseerd op de juiste politieke achtergrond of familiecontacten dan op diploma’s en een goed cv. Ook tiert de corruptie welig: Albanië staat op plek 91 van de 182 landen in de internationale corruptie-index. Dat is onder meer te zien aan het ene na het andere hallucinante spookgebouw dat oprijst in Tirana en aan de kust – zonder dat er mensen wonen.
Internetondernemer Gentian Drenova (54) schreeuwt de longen uit zijn lijf. „Rama naar de gevangenis! Berisha naar de gevangenis!” Zowel premier Rama (61) als oppositieleider en oud-premier Berisha (81) zijn het doelwit van de demonstranten. „Albanië zien zij en hun bevriende oligarchen als privébezit”, legt Drenova uit. „Daarom willen jongeren niet leven in dit land.”
Eén van de bekendste activisten, Sidorela Vatnikaj (27), ziet de protesten vooral als het begin van politieke verandering in het land. „We zijn nu een autocratisch geleide democratie die voortkomt uit isolationistisch communisme.” Tussen 1946 en 1991 was Albanië een van de meest geïsoleerde communistische staten, met veel repressie en armoede. „Eindelijk beginnen we te begrijpen dat Albanië alleen een echte democratie wordt als we ons laten horen.”
Maar in Zvernec lijkt die democratische rechtsstaat nog ver weg.
Bezweet en met een gebruinde huid zit paardengids Genzior Mocka (56) in een cafeetje in het stadje Vlore, vlakbij Zvernec. Deze ochtend heeft hij net een groep toeristen op paarden door de natuur in de omgeving geleid. De voormalig leraar geniet van zijn baan. „De natuur is zo mooi hier.”
Net als Balliu beweert Mocka dat hij recht heeft op tientallen hectares land dat in bezit was van zijn familie voordat de communistische dictator Enver Hoxha al het Albanese land nationaliseerde. Net als Balliu zag hij dat er een hek gebouwd werd rondom zijn land. En net als Balliu vecht hij al tientallen jaren in de rechtbank om dat land terug te krijgen.
Paardengids Genzior Mocka
Sinds de val van het communisme in 1991 worstelt Albanië met de teruggave van land en compensatiebetalingen aan de oorspronkelijke eigenaren. Tienduizenden rechtszaken wachten op een uitspraak. Vorig jaar werd een rechter doodgeschoten vlak voor een uitspraak over een landgeschil.
Het probleem in Zvernec, waar Jared Kushner en Ivanka Trump plannen hebben voor een hotel met tienduizend bedden, is dat de grond in beschermd natuurgebied ligt, waar flamingo’s en andere beschermde dieren leven. Maar ook dat stukken grond die in handen waren van de staat naar alle waarschijnlijkheid op frauduleuze wijze zijn verkregen door de bekende Albanese oligarch Artur Shehu, die in Miami woont en nauw contact heeft met Kushner.
„Het leven is een leugen”, dat waren volgens Mocka de laatste woorden van zijn vader op zijn sterfbed. Zijn vader was een kolonel in het leger en respecteerde zijn hele leven de wet. „Maar in Albanië leven we niet volgens de wetten van het land, maar volgens de regels van de machthebbers.”
Mocka deed aangifte van de bouw van het hek rondom zijn land bij de politie. Maar die agent verklaarde hem voor gek. „Ze vroegen mij of ik een Derde Wereldoorlog ging beginnen tegen Trump”, vertelt Mocka. Zowel hij als Balliu zijn niet tegen de komst van een luxeresort of groot hotel, want dat de regio banen en investeringen nodig heeft is duidelijk. „Maar het moet wel in harmonie met de natuur”, zegt Mocka. „En dat kan niet als je te hebberig bent.”
Maar daar heeft premier Rama geen boodschap aan.
Het strand bij Zvernec.
Vogels bij de Narta Lagune bij Zvernec.
Rama reageerde snel op de protesten. Hij trok de vergunning van de beveiligers in nadat ze een demonstrant hardhandig hadden aangepakt, het lokale politiehoofd werd ontslagen en het hek werd afgebroken. Hij steunde de zorgen om de flamingo’s en draagt sinds de Flamingorevolutie shirts met de opdruk van de roze vogels.
Maar buiten dat lijkt Rama niet te willen luisteren naar de demonstranten. Eerst wees hij naar Griekenland als initiator van het protest, omdat dit land bang zou zijn voor een bloeiende toerismesector in buurland Albanië. Daarna beschuldigde hij Iran, extremistische islamitische groeperingen en de algoritmes van sociale media van het opstoken van de protesten.
„Het is de eerste keer dat Rama – die enorm mediageniek is – niet de controle heeft over de sociale media”, zegt Blerjana Bino, politiek analist en directeur van de onafhankelijke denktank Scidev in Tirana. „Maar hij denkt geen moment aan opstappen. Hij heeft een flink politiek mandaat sinds de verkiezingen van vorig jaar en in het huidige politieke systeem maken nieuwe partijen bijna geen kans.”
Ondertussen is het maar de vraag of de resorts er daadwerkelijk komen. De speciale aanklager voor corruptiezaken is een onderzoek begonnen naar het landbezit en heeft in een andere zaak een arrestatiebevel uitgevaardigd tegen de oligarch Artur Shehu. De Europese Commissie reageert kritisch op mogelijke schendingen van de flora en fauna in het gebied en het Europees Parlement heeft opgeroepen om de bouw voorlopig stil te leggen. Eerder stapte Kushner al uit een ander controversieel project in Belgrado na protesten.
Visrestaurant Ivanka, met rechts eigenaar Ksenofon Panajoti.
Toch is niet iedereen tegen de komst van de Trump-miljarden. Vlakbij de haven in Zvernec is onlangs visrestaurant ‘Ivanka’ geopend. Volgens de ober is het een vernoeming naar een nicht, volgens eigenaar Ksenofon Panajoti (71) is het een verwijzing naar Ivanka Ivankovic-Elez die in Bosnië een Mariaverschijning zou hebben gezien. Al kan hij na lang doorvragen niet ontkennen dat het restaurant naar Ivanka Trump is vernoemd.
Toen hij begin dit jaar het restaurant net gekocht had en tijdens een kluspauze met zijn vriend aan de raki ging, een sterke Albanese drank, zag hij ineens tientallen suv’s voorbijsnellen. Achteraf hoorde hij dat het de stoet van Ivanka was, vertelt hij. Hij is blij met de mogelijke investering in de regio. „Dit was tien jaar geleden een getto”, zegt Panajoti, die premier Rama enorm bewondert. „Er waren geen verharde wegen, geen stroom, geen schone plekken. En kijk nu eens. Niemand heeft het land zo goed geleid als Rama.”
En Rama zelf is ervan overtuigd dat het Trump-project doorgaat. „Het wordt niet geannuleerd”, zei hij tegen internationale media. „Dat is zeker.”
Het eiland Sazan, waar Ivanka Trump en haar echtgenoot Jared Kushner een luxeresort willen bouwen.