NAVO-top De NAVO-landen komen dinsdag en woensdag bijeen in Ankara. Ondanks een diplomatieke reis van secretaris-generaal Mark Rutte zijn er geen garanties dat de top met president Trump vlekkeloos zal verlopen.
NAVO-secretaris-generaal Mark Rutte toont zijn The Trump Trillion-grafieken tijdens een ontmoeting met de Amerikaanse president Donald Trump in het Witte Huis.
Als Rusland de grootse dreiging vormt voor de veiligheid van Europa, zoals de NAVO vaak beweert, dan zou de Russische president Vladimir Poetin, die al twaalf jaar oorlog voert tegen Oekraïne, centraal moeten staan op elke NAVO-top.
Toch zal de komende week tijdens een NAVO-top in Ankara de Amerikaanse president Donald Trump weer alle aandacht opeisen – al zal gastheer Recep Tayyip Erdogan ook zijn momentje in de schijnwerpers claimen. Trump en Erdogan – die elk op eigen wijze de democratie bijbuigen – liggen elkaar goed. Verwacht dus een soepel een-tweetje.
Trump beschouwt de NAVO al lang met dédain en was zwaar teleurgesteld in de Europese bondgenoten die dit voorjaar niet deelnamen aan de oorlog in Iran en in sommige gevallen ook hand- en spandiensten weigerden. Daar komt bij dat de VS hun bijdrage aan de NAVO-plannen voor noodgevallen dit voorjaar hebben verminderd en de Europeanen nu de gaten moeten dichten. Om de verhoudingen nog wat verder op scherp te zetten kondigden de VS onlangs aan de komende zes maanden te heroverwegen hoeveel militairen en bases ze in Europa willen houden.
Het is aan die andere hoofdrolspeler, secretaris-generaal Mark Rutte, om er ondanks alles voor te zorgen dat Trump na afloop fluitend uit Ankara vertrekt. Om risico’s zoveel mogelijk te beperken en Trump niet te lang te vervelen is de top – ooit een meerdaagse ontmoeting – ingekookt tot een diner op dinsdag en één vergadering van hooguit vier uur op woensdag.
In de aanloop naar ‘Ankara’ ging Rutte op reis. Hij bezocht Berlijn, waar hij een kabinetsvergadering bijwoonde. Kanselier Friedrich Merz trekt immense bedragen uit voor de Duitse krijgsmacht en organiseerde vlak voor de NAVO-top belangrijke onderonsjes met andere Europese leiders. Rutte wipte ook langs bij premier Keir Starmer in Downing Street waar hij tevens een korte ontmoeting had met Larry the Cat die voor de deur in het zonnetje lag.
Op visite in het Witte Huis gaf Rutte kort les. De meeste bezoekers van het Oval Office houden zich gedeisd in hun fauteuil bij de open haard, in de hoop zonder kleerscheuren door de ontmoeting te komen. Rutte niet. Hij stond op en zei tegen Trump: blijf jij maar even zitten. Liep om een bank heen waar twee borden stonden die eenvoudig te lezen waren. Onder het – goudkleurig – opschrift The Trump Trillion (Het Biljoen van Trump) wezen rode lijnen de hoogte in. Boodschap 1: de defensie-uitgaven in Europa stijgen spectaculair. Boodschap 2: en dat is dankzij president Trump. Het was een meesterlijk toneelstukje.
Rutte is rolvast. Met schier eindeloos gevlei probeert hij Trump keer op keer gunstig te stemmen. Dat is soms tenenkrommend om te zien, maar hij slaagt er wel vaak in een crisis in de verhouding tussen Europa en de VS te ontzenuwen. Het is een risicovolle strategie om Trumps acties goed te praten. In de oorlog tegen Iran ging het fout. De oorlog was in Europa niet populair, toch deed Rutte het voorkomen alsof Trump in Europa op brede steun kon rekenen. Even leek de Trumpfluisteraar zijn hand te overspelen.
Ondanks alle voorzorgsmaatregelen is er geen garantie dat de top in Ankara vlekkeloos zal verlopen. Donderdag schreef Trump nog op Truth Social: „Ze waren er niet voor ons”, doelend op NAVO-landen die niet voldoende te hulp schoten in Iran. Rutte relativeert de Europese terughoudendheid door erop te wijzen dat de VS een kleine vijfduizend vluchten op Iran uitvoerden via Europa.
Trump wond zich, ondanks Ruttes openbare les, ook de hele week op over het feit dat de VS veel meer uitgeven aan de NAVO dan Europese landen en er, volgens hem, niets voor terugkrijgen: „Ridiculous!” In een goed getimed interview met de Financial Times betoogde Rutte dinsdag dat de verhoging van de defensie-uitgaven in Europa zich vertaalt in orders voor de Amerikaanse defensie-industrie van 300 miljard dollar. Europa is daarmee goed voor bijna 200.000 banen in de VS.
Een jaar na de vlot verlopen top in Den Haag komen de regeringsleiders bijeen om aan Trump te laten zien dat de beloften van vorig jaar worden ingelost. Die beloften waren niet gering. In tien jaar tijd moeten alle NAVO-landen hun defensie-uitgaven opschroeven van 2 procent bbp jaarlijks tot 3,5 procent. En daarbovenop moet jaarlijks 1,5 procent geïnvesteerd worden in defensie-gerelateerde projecten als infrastructuur of weerbaarheid.
Met honderden miljarden extra moet de NAVO sterker worden én moet Europa zijn conventionele verdediging overnemen van de VS. De VS willen de lasten naar Europa verschuiven, burden-shifting. Het is, zegt een hoge NAVO-diplomaat, daarom showtime voor Europa.
Wat kan Europa laten zien? In elk geval kan Europa geloofwaardig betogen dát er collectief veel meer aan defensie wordt uitgegeven. Vorig jaar werd 20 procent meer uitgegeven dan een jaar eerder.
Als Trump wat nauwkeuriger kijkt, ziet hij snel dat de NAVO bestaat uit een groep koplopers. Daartoe behoren Polen, de Baltische landen, evenals Duitsland en Nederland. Er is een grote, gemêleerde middengroep met minder vooruitgang. En er zijn drie probleemkinderen: Albanië, Tsjechië en Slovenië.
Albanië komt niet eens in de buurt van de oude norm van 2 procent en blijft steken op 1,49 procent. Dat is pijnlijk omdat de volgende top in 2027 in de hoofdstad Tirana zou zijn. Zo was het vastgelegd in de slotverklaring van Den Haag. In de slotverklaring van Ankara wordt niet meer over een top in 2027 gesproken. Tirana is op dit moment geen optie, gezien de geringe uitgaven. Daar komt bij dat veel Europeanen het niet erg zouden vinden Trump eens een jaartje over te slaan. En ook de VS zelf willen minder vergaderen. Daar staat een groep landen tegenover die vindt dat de NAVO elk jaar bijeen moet komen zolang Poetin Oekraïne aanvalt.
Volodymyr Zelensky is, hoewel geen NAVO-lid, ook in Ankara. De Oekraïense president heeft goede redenen om met zelfvertrouwen zijn opwachting te maken. Hij had tijdens de G7-bijeenkomst vorige maand in Frankrijk een soepel verlopen gesprek met Trump, die eindelijk lijkt in te zien dat drone-specialist Oekraïne niet zomaar te verslaan is. Bovendien krijgt Trump Poetin niet zover om concessies te doen.
Daarnaast is de manier waarop in de NAVO naar Oekraïne wordt gekeken veranderd. Oekraïne wordt meer en meer gezien als een land dat bijdraagt aan de veiligheid van Europa.
Op voorstel van Duitsland willen de NAVO-landen afspreken om Oekraïne de komende twee jaar te steunen met 70 miljard per jaar. Dertig miljard komt uit een pakket dat de EU eerder afsprak. Daarnaast moeten de landen dus nog eens 40 miljard per jaar ophoesten in bilaterale schenkingen aan Oekraïne. Vlak voordat de koffers voor Ankara gepakt konden worden moest Rutte nog speciale aandacht schenken aan Italië, dat zich lang bleef verzetten.