In de rubriek Wijzer vertellen bekende mensen wat ze hebben geleerd in het leven. Uit alle 49 afleveringen kozen wij een levensles.
49 wijze mensen
„Thuis hadden wij een grote boerderij en mijn moeder was echt de boerin. Overdag droeg ze altijd een overall, maar ging ze uit, naar de stad, de kerk of op visite, dan zag ze er tiptop uit. Een prachtige vrouw van wie niemand geloofde dat ze elke ochtend de varkens voerde. Ze is al 45 jaar overleden, maar die metamorfose – van werkpak uit en opkleden – zie ik nóg voor me. Zo stijlvol, zo mooi. Met smaak word je geboren.” (Rinskje Koelewijn, september 2021)
„Tot de vierde klas middelbare school was ik een beetje een raar meisje, een eenling met m’n zelfgemaakte soepjurken en geel geverfde haren. Mijn moeder geneerde zich als ze met me door het dorp moest. Maar toen ik eenmaal de kunstvakken ontdekte, en daar goed in bleek te zijn, veranderde er ineens heel veel. Van het sufferdje werd ik een nog steeds raar, maar meer gezien iemand. Ik ging bij de schoolkrant, ging die schoolkrant leiden, zat in het leerlingenparlement. Als je iets leuk vindt, gaat álles beter.” (RK, oktober 2021)
„Van [choreograaf] Hans van Manen heb ik geleerd hoe belangrijk het is je omgeving prettig en leuk te maken voor ánderen, maar juist ook voor jezelf. Je maakt je leven prettiger, als je omgeving op orde is. Laat je huis altijd schoon achter als je de deur uitgaat, zeker als je door een lastige periode gaat. Na mijn scheiding ben ik in het appartement van mijn ex en mij blijven wonen, ik heb alles laten schilderen en opgeknapt en heb er echt mijn huis van gemaakt, waar ik graag thuiskom.” (RK, november 2021)
„Toen ik zelf varkens hield, leerde ik een slachter kennen die zo zorgvuldig met de beesten omging, en zo prachtig en precies kon uitbenen – ik heb daar grote bewondering voor. Het vak van slagers en slachters heeft een lage status, wat stompzinnig is, want ik ken er veel en die weten evenveel over bespiering als een chirurg. Ambachtslieden verdienen meer aanzien.” (Martine Kamsma, december 2021)
„Ik kan heftig zijn, dwingend, overrompelend. Mijn therapeut zei dat die karaktertrek een hoop ellende heeft opgeleverd, maar dat het ook mijn kracht is, mijn doorzettingsvermogen. Bij mijn eerste bezoek aan hem, toen hij vroeg waarvoor ik kwam, antwoordde ik: ‘De reden dat ik hier ben, is de ander’. Beetje flauw, ik bedoelde daarmee dat mensen in mijn omgeving erop aandrongen dat ik eens contact met mezelf ging zoeken in plaats van op de verkeerde manier met anderen. Maar ik ben gaan begrijpen dat er in mijn antwoord meer waarheid zat dan ik dacht. De ander is ook mijn publiek voor wie ik mijn kunsten vertoon. En sinds ik vader ben, gaat het alleen nog maar om die ene ander. Maar de ander is ook de wildvreemde die ik zomaar begroet op straat, en die blij verrast opschrikt van dat onverwachte contact. Dat zet iets aan, bij de ander en bij mij. Alles draait om contact. Door beter te kijken naar hoe iemand op mij reageert, leer ik meer over wie ik ben.” (RK, februari 2022)
„Eerst stopte ik met blowen, tien jaar geleden. Ik blowde echt heel veel, en merkte dat ik last kreeg met denken, je benevelt jezelf. Daarna wilde ik van de harddrugs af. Coke, speed, pillen. Ik durf nu wat opener te zijn over verslaving, vroeger bagatelliseerde ik het. Het is kwetsbaar om te bekennen dat je verslaafd bent. Je laat een zwakte zien en we willen allemaal een succesnummer zijn. Alcohol was nooit een issue, dacht ik. Drinken is een heel gekke cultuur. Van drugs weet iedereen: die zijn slecht. Maar het gros van de mensen brengt dagelijks drinken niet in verband met alcoholisme. Een alcoholist is iemand op een bankje met een fles in een plastic zak. Mij ging het tegenstaan dat ik elke dag dronk. Als ik me voornam om eens een dag over te slaan, lukte dat niet. Voor mijn omgeving was het ook onaangenaam, ik werd ongedurig en kreeg last van een groot ego. Mijn toenmalige partner stopte van de weeromstuit helemaal met drinken. Heel stoer van hem om me zo te confronteren, hij was pas 22 en ik 37. Toen ben ik naar de huisarts gegaan en daarna door naar een kliniek. Kijk, ik vind het leuk om over mezelf te praten en met mezelf bezig te zijn, dus die behandeltrajecten vond ik niet vervelend. Maar na al die jaren zit ik nog midden in the motion. Zonder al die extase en uitgelatenheid, wie ben ik dán?” (RK, maart 2022)
„Er bestaan stille en drukke spullen in huis. Fluisterende dingen die niet opvallen en alleen maar hoeven te functioneren: een bad, een stoel, een bed. Je hebt ook luide dingen om je heen. Vaak heb je die gekregen, geërfd of gevonden, er zit een verhaal aan. Van zichzelf zijn ze lang niet altijd expressief en toch nemen ze ongemerkt veel plek in. Soms weet je pas hoe luid objecten zijn als je ze weg wilt gooien. Het kost je moeite, en je bent opgelucht als ze weg zijn. Zo. Wég.” (RK, april 2022)
„Al jong zei ik: ik wil astronaut worden. Mijn ouders begrepen niet waar dat vandaan kwam maar ontmoedigden me niet. Negatieve reacties kreeg ik pas later, toen ik in Nederland woonde. Astronaut? Wie dacht ik wel dat ik was. ‘Ja tuurlijk en ik ga naar de maan.’ Ik liet me niet terugduwen in mijn hok. Ik kende geen twijfel, tot ik voor het eerst werd afgewezen bij de NASA. Daar begreep ik niets van. Iedereen zei dat ik er geknipt voor was. Het was de eerste keer dat ik merkte: je kunt niet alles bereiken waar je je zinnen op zet.” (Joke Mat, mei 2022)
„Het fascineert mij altijd erg als mensen ‘op zoek zijn naar zichzelf’. Of dat je zou moeten ‘luisteren naar je lichaam’. Als ik dat doe, doe ik niets anders dan wijn drinken, chips eten, coke snuiven. Je gevoel zegt niet dat je een winterpeen moet eten. Of gaan zwemmen in ijskoud water. Minstens een keer per week zwem ik in het IJsselmeer. Van een heleboel dingen heb ik daardoor geen last meer. Koude tenen. Spierpijn. Je gaat ook van alles doen om op te warmen. Zoals schoonmaken. Dus je huis knapt er ook nog van op.” (JM, juni 2022)
„Ik heb lang gedacht dat muziek misschien niet mijn pad was. De deuren gingen niet makkelijk open. Als ik er genoeg geld mee verdiende zou ik stoppen met mijn andere werk, nam ik me voor – ik maakte tentoonstellingen voor musea. Uiteindelijk ben ik wakker geschud door Arthur Japin, die me bij onze eerste ontmoeting vroeg: wat wil je nu echt? Ik zei: muziek maken. Hij vroeg: waarom doe je het dan niet? Al mijn praktische bezwaren schoof hij van tafel. Het was alsof hij er volledig vertrouwen in had dat muziek voor mij de bedoeling was. Dit jaar won hij de verkiezing voor de mooiste liefdeszin in de Nederlandse literatuur. ‘Dit is het enige wat telt, lieverd, dat iemand meer in je ziet dan je wist dat er te zien was.’ Dat deed hij eigenlijk ook bij mij.” (JM, juli 2022)
„Toen ik acht was, overleed mijn moeder aan een acute hartstilstand. Ik stond op het schoolplein te wachten tot ze mij ophaalde, maar ze kwam nooit. De jaren daarna waren voor mij een soort hel. Ik werd onzeker en raakte in mezelf gekeerd door een laag zelfbeeld. De relatie met mijn vader verzuurde en als puber liep ik zelfs van huis weg. Ook school verklootte ik. Uiteindelijk heb ik een tijdje bij de beste vriendin van mijn moeder en haar man in Amsterdam gewoond. Zij stimuleerden mij om school af te maken: eerst vmbo, toen de havo. Beetje bij beetje kreeg ik mijn zelfvertrouwen terug. Het leven kan heel oneerlijk zijn: opeens kan het misgaan. Toch geloof ik heel erg in je eigen invloed. Ik noem het de 80-20-regel. 80 procent zijn de dingen waar je geen invloed op hebt: ziekte, verlies, pijn. De rest kun je wél sturen. Als een mestkever moet je die bal stront vooruitduwen en proberen er wat van te maken.” (Jonas Kooyman, september 2022)
„Ik had eigenlijk geen richting. Ik was plantengek en ik dacht: we gaan planten kweken, dan kunnen we tuinen ontwerpen. Maar ik had geen klanten. Haha. Ik had geen tijd om daarover na te denken. Er was alleen maar de weg vooruit. Je zou nooit adviseren om het zo te doen. Maar als je het zo niet had gedaan dan was je nu niet waar je was. Zo word je wijs.” (Marjoleine de Vos, oktober 2022)
„Ik was actief in een feministische organisatie. Als begin-twintiger heb ik heftige depressies gehad. Natuurlijk hielpen therapie, antidepressiva en steun van vrienden. Maar wat me er écht doorheen heeft geholpen zijn de films die ik zag, de boeken die ik las en de muziek die ik luisterde – zoals Nina Simone en Billie Holiday. Kunst wordt mooi als het de donkere kant van het leven niet schuwt, maar het juist durft aan te gaan. Dat probeer ik ook in mijn schrijven. Daar begon ik al op jonge leeftijd mee, met fantasieverhalen ontsnapte ik aan de spanningen thuis. Later werden het dagboeken, korte verhalen, essays. Ernest Hemingway zei ooit: schrijf hard en duidelijk over wat pijn doet. Daar kan ik mij in vinden.” (JK, november 2022)
„Ik probeer ervoor te zorgen dat mijn recepten goede dingen doen voor je lichaam. Ik vervang witte bloem vaak door amandelmeel, probeer zo min mogelijk suiker te gebruiken. Maar er is een grens aan de hoeveelheid zoet die je kunt weglaten. Als er veel honing in de marinade moet om tofu te kunnen laten karamelliseren, dan is dat maar zo. En bakken zonder suiker is gewoon niet erg vreugdevol, dan is het hele idee van taart weg.” (Milou van Rossum, december 2022)
„Ik wilde eigenlijk in Suriname studeren. Maar de universiteit ging dicht na de Decembermoorden in 1982. Een jaar lang heb ik alleen paardrijles gegeven. Tot ook dat instortte, want iedereen ging weg: alle Nederlanders, alle buitenlanders en alle Surinamers die weg konden. Toen ben ik ook weggegaan. Ik wilde niet, ik had in Suriname een geweldig leven. Wel 25 jaar heb ik in Nederland geworsteld met extreme heimwee. Er is geen therapie voor heimwee, behalve teruggaan. Dat heb ik geprobeerd, met mijn gezin, maar mijn vrouw kon in Suriname niet aarden. Ik moest óf scheiden óf in Nederland blijven. Ik wilde mijn gezin niet kwijt, dus ik ben gebleven.” (JM, februari 2023)
„Het was een bijzondere tijd, maar nu ik wat meer afstand heb, denk ik soms: hoe heb ik het veertien jaar volgehouden als hoofdontwerper van Lanvin? Altijd maar geven en geven en doen en doen. En het is nooit genoeg, je positie staat voortdurend ter discussie. Nadat Alber [Elvaz, voormalig creatief directeur bij Lanvin] weg was, ben ik nog drie jaar gebleven, tot ook ik weg moest. Maar ja, zo gaat dat nou eenmaal: in de mode loopt het altijd slecht af, en meestal gaat het bruut, van de ene op de andere dag ben je niet meer welkom. Toen ik voor Hedi Slimane bij Dior werkte, kon ik op een dag zijn kantoor niet meer in, omdat hij de code van de deur had veranderd.” (MvR, maart 2023)
„Ik heb nog nooit in een huis gewoond zonder vaatwasser, maar de laatste keer dat ik er een heb gebruikt zal tientallen jaren geleden zijn. Ik ben niet superhuishoudelijk – mijn etentjes worden verzorgd door Thuisbezorgd – maar afwassen doe ik graag. Met de hand afwassen is heel ontspannend. Om te beginnen is er het water dat uit de kraan stroomt. En het is een serie kleine taakjes waar je niet erg bij na hoeft te denken. Het is steeds één glas, één bord, één mes.” (MvR, april 2023)
„Als au pair leerde ik om door te zetten, vol te houden, ook als het niet leuk is. Maar je kunt ook te lang doorzetten. Ik heb jaren kantoorwerk gedaan waarvan ik doodongelukkig werd. Ik stond een keer in de lift met allemaal mannen in pak en dacht: dus zo ziet de rest van mijn leven eruit. Status zat me dwars om weer in de horeca te gaan werken. Het deed niks voor mijn cv, dacht ik. Uiteindelijk heb ik de stap genomen en heeft het werk in de keuken me enorm geholpen. Voor faalangst en stress is geen ruimte in de horeca. Koken dwingt je in het nu te staan. Je moet leveren. Knallen.” (MK, mei 2023)
„Waterkanonnen, pepperspray en geslagen worden met een wapenstok zijn part of the deal als je activist bent. Niet leuk, maar ik ben er niet zo bang meer voor. Ik was net vijftien toen ik voor het eerst werd gearresteerd. Met een groep van veertig mensen hadden we het Shell-hoofdkantoor bezet. De politie heeft toen op ons ingeslagen. Als je onder de achttien bent, moeten je ouders je komen halen. Bij de tiende keer heb ik een taart voor ze gebakken, want ze zijn altijd zonder klagen van Amsterdam naar bijvoorbeeld het politiebureau in Den Haag gekomen. Soms zeiden ze wel: we moeten je broertje woensdag van school halen, dus kun je dan even niet actievoeren?” (Nathalie Wouters, juni 2023)
„Ik ben op een leeftijd waarop er in de maatschappij van je verwacht wordt dat je leven wat kleiner wordt, dat je thuis een taart bakt, uit het raam staart en van het uitzicht geniet. Mijn leven is juist opwindender dan ooit. Ik reis de hele wereld over dankzij het succes van mijn boeken. Ik geniet enorm van de ontmoetingen met lezers en het ontdekken van culturen. Sinds kort woon ik niet alleen in Londen, maar ook in Parijs. Dus ik ben een nieuwe taal aan het leren en nieuwe vrienden aan het maken. En twee van mijn boeken worden verfilmd: Terug naar huis en Warme melk. Mijn leven is grootser dan ooit. Je hoeft je niet af te sluiten als je ouder wordt, je leven kan juist openbloeien als een bloem van Georgia O’Keeffe.” (NW, juli 2023)
„Op de kunstacademie werd me aangeraden om bij H&M stage te lopen. Mijn docenten vonden me te vrij en dachten dat ik daar kon leren hoe de mode-industrie écht werkt. Ik ben naar Alexander McQueen gegaan, een ontwerper die nooit creatieve concessies deed. Heel leerzaam, maar doordat ik tijdens die maanden geen eigen werk kon maken, werd ik erg onrustig. Toen wist ik dat ik niet voor iemand anders kan werken. Meteen na mijn afstuderen ben ik een eigen label begonnen. Als je een eigen label wil, moet je eigenwijs zijn. Voor je het weet doe je steeds wat anderen van je verwachten.” (NW, september 2023)
„Met mijn man heb ik in 2016 een designmuseum opgezet in Dharavi, de wijk in Mumbai waar de film Slumdog Millionaire is opgenomen. Het was ons idee, maar we deden het samen met de buurt en lokale partners, niet als westerlingen die iets kwamen brengen. Het moest een reizend museum zijn, zodat we in meer buurten konden samenwerken. Eerst dachten we aan een camper, maar die zou nooit door alle steegjes kunnen. Het werd een duwkar, die daar gebruikt wordt om dingen te verkopen. We toonden voorwerpen die speciaal voor de gelegenheid door keramisten, borduurders, bezemmakers waren gemaakt. Na een jaar hebben we de duwkar weggegeven. Eerst werd het een mobiele bibliotheek, later een reizend ‘strijkstation’. Een museum moet nooit een statisch ding zijn, maar meegaan met de behoeftes van de maatschappij.” (JM, oktober 2023)
„Mijn films zijn op internationale filmfestivals vertoond, ik heb TEDx Talks gedaan en ik stond een paar jaar geleden in het BBC-lijstje van meest invloedrijke vrouwen. Maar dit soort dingen gaan niet rond in onze familie-app. Mijn zus is fitness-influencer, als zij in een magazine staat, stuurt mijn moeder wel foto’s rond. Zij wordt nog steeds nerveus als het over seks gaat. Als je in verschillende werelden leeft en toch contact wil houden, moet je je richten op wat je wel deelt. Dus we hebben het over de kinderen.” (Teri van der Heijden, november 2023)
„Ik ben blij dat ik ooit als mavo-leerling ben begonnen, en daarna mbo- en hbo-hotelschool heb gedaan, en ook nog een jaar universiteit. Laat je schooltijd niet te snel voorbijgaan. Ik heb er veel profijt van gehad om er wat langer over te doen. Het grote voordeel was dat ik leren met werken kon combineren. Vanaf m’n vijftiende heb ik gewerkt, altijd in de horeca. Werken heeft mij jong volwassen gemaakt en discipline bijgebracht.” (Gijsbert van Es, december 2023)
„Toen ik elf, twaalf jaar was, was ik serieus aan het voetballen. Ik zat op een voetbalschool, de KNVB had al interesse getoond om me in de jeugdopleiding op te nemen. Maar ik hield te veel van muziek, van draaien, dansen, ik was aan het experimenteren met mijn uiterlijk. Elke dag trainen met alleen maar boys, het nooit laat kunnen maken – het leek me niks voor mij. Mijn pa stond vroeger in Jong Ajax, dus het was wel even een conversatie toen ik wilde stoppen. Ik zie het nu af en toe ook bij jonge dansers die ik begeleid: ze hebben talent, maar opeens willen ze niet meer. Als je iets jong wordt gegeven, haalt dat soms de fun eruit.” (MvR, februari 2024)
„Thuis liep het niet helemaal soepel, via mode kon ik als tiener met andere meisjes bonden. Ik weet nog dat ik in een hotellobby een meisje zag in een jurk uit de collectie van Kate Moss voor Topshop. Ik ben naar dat meisje toe gegaan om te zeggen hoe geweldig ik haar jurk vond. We hadden meteen een leuk gesprek. Het bijzondere aan mode is dat het vrouwen van alle leeftijden en achtergronden met elkaar kan verbinden.” (NW, maart 2024)
„Naar beroemdheden moet je niet op zoek gaan. Het zijn mensen die naar mij toe komen omdat ze écht gepassioneerd zijn over architectuur. Kanye West zag mij lopen in The Mercer Hotel in New York en herkende mij omdat hij geboeid was door mijn werk. Hij vroeg mij het huis waarin hij met Kim Kardashian woonde in te richten. Actrice Julianne Moore is a big, big fan, al heel veel jaren. Acteur Jason Statham en zijn vriendin, model Rosie Huntington-Whiteley ook, daar zijn we ook voor aan het werk. Het zijn allemaal zielsgenoten met wie ik veel gemeen heb.” (NW, april 2024)
„Toen ik in 2001 solliciteerde op een baan als curator bij het ModeMuseum had ik nul ervaring in de mode of bij musea. Ik was net gestopt met mijn doctoraat in theaterstudies aan de Universiteit van Antwerpen, omdat ik onderzoek doen te eenzaam vond. Ik denk dat mijn enthousiasme ervoor gezorgd heeft dat ik de baan heb gekregen. Ik had me héél goed voorbereid. Nu ik zelf veel sollicitatiegesprekken voer, let ik ook op iemands drive. Je moet je bij het aannemen van nieuwe mensen niet laten leiden door ervaring. Je leert bij de meeste banen toch veel on the job.” (NW, mei 2024)
„Je moet je gebreken niet proberen te verbergen. Christiaan Huygens eindigt zijn boek Traité de la Lumière met een experiment waarin licht zich niet zo gedraagt als hij had verwacht. Hij kon het niet verklaren. Toch schreef hij het op, zodat mensen het na hem beter konden doen, en dat is ook gebeurd. Ik zie in mijn werk ook dat ik niet in staat ben om sommige dingen te doen. De massa van de zon kromt de ruimte en daardoor zijn de planeetbanen eromheen krom. De formules van de algemene relativiteitstheorie van Einstein beschrijven dat. Maar niet hóé de materie van de zon de ruimte kromt. Ik heb vergeefs geprobeerd de wisselwerking tussen massa en ruimte te begrijpen. Blijkbaar ben ik niet opmerkzaam of begaafd genoeg.” (Laura Bergshoef, juni 2024)
„Ik noem mezelf alcoholist. Voor mij is dat een heel verhelderende term. Het betekent dat ik niet in staat ben veilig te drinken en gelukkig te zijn als ik drink. Het gaat er niet om hoe vaak ik dronk en hoeveel – er zijn vast mensen die veel meer drinken dan ik deed en er geen problemen door hebben gekregen. Mij maakte het eenzaam, en iemand anders dan ik wilde zijn. En ik schaamde me, heel erg. Als je iets doet waarover je je gaat schamen, is dat waarschijnlijk iets dat niet goed voor je is. Ik denk niet dat ik schrijver had kunnen zijn als ik nog had gedronken. Ik was zeker geen moeder geweest en ook geen leuke echtgenote.” (MvR, juli 2024)
„Ik haalde goede cijfers op de basisschool, maar de school vond dat ik naar het lbo moest; praktisch onderwijs. Mijn moeder legde zich er niet bij neer. Ze had het ene na het andere gesprek met de schoolleiding. Op een gegeven moment vroegen ze zelfs: waarom vecht u zo hard? Als Zineb zestien is wordt ze toch uitgehuwelijkt? Uiteindelijk moest ik toch naar het lbo. Dankzij een dreamteam, bestaande uit mijn moeder, een Marokkaanse wiskundedocent en een Nederlandse huiswerkbegeleider, mocht ik halverwege het tweede jaar naar de mavo. Ook daar haalde ik goede cijfers, dus mijn moeder vond dat ik naar de havo kon en moest. De schoolleiding zei uiteindelijk dat er geen plek was. Ik vergeet nooit dat mijn moeder toen zei: geen probleem, ik regel wel een tafel en een stoel. Van haar heb ik geleerd nooit in onmogelijkheden te denken. Als iemand zegt dat iets niet kan, denk dan: hoe kunnen we het tóch mogelijk maken? Ik heb de havo afgemaakt en ben daarna naar het vwo en de universiteit gegaan.” (NW, september 2024)
„Ik geloof absoluut dat er hoop is voor de komende generaties. Er wordt vaak alleen in termen van kommer en kwel over het klimaat gepraat. Als je zegt dat een totale apocalyps onvermijdelijk is, dan mis je een grote denkstap. Er bestáán oplossingen. We moeten samenkomen en alle kennis die we in de loop der eeuwen hebben opgedaan verenigen. We staan op een kruispunt en ik geloof echt dat een van die richtingen die we op kunnen leidt tot herstel van de natuur en een leefbare planeet.” (NW, oktober 2024)
„Er is niets mis mee om te willen stralen als Assepoester op een feest. Ik bedoel: wat is er mooier dan uit je vieze keuken vol spinnen te worden geplukt, een baljurk aan te krijgen, meegenomen te worden in een koets en te dansen met de prins? Dat is toch de ultieme fantasie? Misschien is het een slechte fantasie, een anti-feministische, maar hij zit diep verankerd in onze psyche. We willen bemind, begeerd en bewonderd worden door mannen.” (JM, november 2024)
„Regelmatig vragen mensen me: hoe hou je dit vol? Sommigen vullen dan in: je moet mentaal zeker ook afstand kunnen houden tot al die ellende. Zo zit ik niet in elkaar. Ik probeer het maximale uit mezelf te halen, om vervolgens te kunnen zeggen: dit is wat ik te bieden heb. Niemand houdt dit werk vol door zichzelf te kastijden met de gedachte dat je méér en nóg meer zou moeten doen.” (GvE, december 2024)
„Ik snap nooit dat mensen ingewikkelde maaltijdboxen bestellen terwijl je ook gewoon iets met ei kunt maken – roerei, gebakken ei, gestoomd ei. Rijst met ei en sojasaus is het lekkerste wat er is, juist omdat het zo simpel is. Het is niet heel olie-achtig, maar heeft wel de perfecte vettigheid, en je kunt er ook gewoon groentes aan toevoegen – broccoli, tomaat. Als zo’n smeuïg ei in je mond een rijstkorrel raakt, dat is gewoon magic.” (Sanne van Rij, februari 2025)
„Schoonheid is een privilege dat je kunt gebruiken. Het is stom, maar als je model bent kun je deuren makkelijker openschoppen. Laatst zei iemand: we hebben je gevraagd voor deze sprekersklus omdat je gedreven bent én een goeie kop hebt. Dat vind ik best moeilijk om te horen, ik twijfel dan of ik wel de juiste boodschapper ben. Tegelijkertijd denk ik: als het helpt om het klimaatverhaal naar buiten te brengen, waarom niet?” (SvR, maart 2025)
„Ik besef heus dat ik in mijn werk niet onsuccesvol ben. Maar ik vind het ongemakkelijk wanneer iemand zichzelf op een voetstuk plaatst. Zelf sta ik daar al helemaal niet graag. Onzekerheid is voor mij een belangrijke drijfveer. Ik hou van prutsen. Iets proberen. Twijfelen. Opnieuw beginnen. Creatief werk is nooit goed genoeg.” (GvE, april 2025)
„In 4 atheneum ben ik blijven zitten. Mijn oma overleed dat jaar en mijn moeder kreeg borstkanker. Mijn ouders hadden dat niet aan de school verteld. Ze waren niet gewend hulp te vragen en te denken dat die hulp dan ook zou komen. Op je familie focussen is voor immigranten een manier om je staande te houden in Nederland. Om je veiliger te voelen en steun te vinden bij mensen die hetzelfde meemaken. Mijn moeder werd voor Zwarte Piet uitgemaakt waar ik bij was. Ze is bespuugd op straat. Een keer gleed ze, hoogzwanger, uit voor het huis van de pastoor. Toen ze opkeek zag ze hem gauw de gordijnen dichttrekken.” (Menno Sedee, mei 2025)
„Als er een scheidingsgod is, moet ik haar bedanken. Ik wilde geen echtscheiding, maar ik bloeide ervan op. Doordat ik me niet met de ander bezig hoefde te houden veranderde er iets mijn hoofd. Ik ging anders denken, de wereld intellectueler benaderen. Het is heerlijk om alleen te zijn en zelf beslissingen te nemen. Van het woord eenzaamheid begrijp ik niets. Ik wil nooit meer met iemand samenleven.” (MvR, juni 2025)
„Al die artikelen over ‘jongeren lezen niet’ irriteren me mateloos. Dat klinkt alsof wij de dommere generatie zijn. Jongeren willen wel lezen, maar als je een powermachine in je broekzak hebt waarmee je binnen no time elke vorm van entertainment tevoorschijn tovert, dan verkies je dat natuurlijk. Daar moeten we collectief mee aan de slag. Als mijn vriend en ik bij elkaar zijn, dan pakken we elkaars telefoon af. Een telefoon is een portaal naar te veel. Te veel informatie, te veel entertainment.” (MS, juli 2025)
„Mijn ouders kwamen uit het zuiden van de VS. Ze hebben elkaar ontmoet in Chicago, op college, daarna is mijn moeder mijn vader naar Detroit gevolgd. Ik maak altijd de grap dat ik nooit een memoir kan schrijven omdat ik geen nare verhalen heb over mijn kindertijd. Als we mijn grootouders opzochten in Mississippi werd er nooit gesproken over segregatie, ik denk om me te beschermen en me gewoon mooie herinneringen te laten hebben aan de boerderij van mijn grootouders. Een beschermde jeugd is waardevol: mij leerde het om mogelijkheden te zien, en van het goede in mensen uit te gaan. Pas later heeft mijn vader me verteld hoe het was om zijn land te dienen tijdens de Tweede Wereldoorlog en dan terug te keren naar het gesegregeerde zuiden.” (MvR, september 2025)
„Met Van Eijk & Van der Lubbe hebben we in het verleden projecten op plekken als Tokio, New York en Milaan gedaan. Steeds opnieuw moesten we uitvogelen hoe we dingen gedaan konden krijgen. In de loop der jaren zijn we dichter bij huis gaan werken. Een verademing. Hier in Eindhoven kunnen we sneller schakelen en echt iets bereiken. Samenwerken zit in het dna van Brabant. Meer dan op andere plekken, dat geloof ik echt. Even bellen of een berichtje sturen met: hé, wil je even meekijken? Dat is zó easy hier.” (NW, oktober 2025)
„Ik heb yoga in de loop der jaren een miljardenindustrie zien worden. Dat druist in tegen alles waar yoga voor staat. In mijn lessen ageer ik keihard tegen vliegen, vlees eten, de consumptiemaatschappij. 80 procent komt in fucking Lululemon-leggings naar de les. Yoga gaat over teruggaan naar de absolute basics en jij geeft 100 euro uit aan een broekje? Nou, dat krijg je te horen. Lululemon wordt gerund door een stelletje honden die beschuldigd worden van seksueel misbruik, racisme en greenwashing. En elke dag ligt mijn zaal vol met vrouwen in die troep. Je belangrijkste politieke uiting is niet dat je mag stemmen, maar het geld dat je uitgeeft. Dus verdiep je alsjeblieft in wat je koopt.” (NW, november 2025)
„Deze maand word ik vijftig. Ik denk alleen maar: woehoe, ik mág vijftig worden! Mijn man Hakim heeft met moeite de veertig gehaald. Elk jaar dat ik ouder word dan hij is geworden, voel ik me gezegend. Ik was zeventien toen ik met hem trouwde. De conrector op de middelbare school vroeg bezorgd of ik niet uitgehuwelijkt werd, maar we waren gewoon erg verliefd. Toen onze zoon Tariq drie maanden was, is mijn man verongelukt. Dat is dit jaar twintig jaar geleden. Je krijgt alleen wat je dragen kan, heb ik de afgelopen jaren geleerd. En ik kan dit blijkbaar dragen. Hoe langer het geleden is, hoe meer een gevoel van dankbaarheid overheerst. Ik ben gezegend dat ik die veertien jaar met hem heb gehad.” (NW, december 2025)
„Voor Disney in Concert, de concerten waarmee ik in december drie keer in de Ziggo Dome stond, moest ik zeven Disney-liedjes uit mijn hoofd leren. Dat kostte me vroeger een paar dagen, nu was ik er wéken mee bezig. Een bijkomstigheid van ouder worden. De eerste keer dat ik de nummers uitvoerde, zat er meteen 17.000 man naar me te kijken. Best stressvol, maar echt gespannen ben ik eigenlijk nooit meer. Ik weet inmiddels: het wordt altijd vanzelf elf uur. En dan is het weer gelukt. Of er gingen een paar dingetjes mis en die fixen we dan de dag erop.” (NW, februari 2026)
„Mijn man Ronald en ik zijn samen sinds 1981. Het geheim van 45 jaar samenzijn is elkaar vrijlaten en ruimte geven. We wonen in een groot huis met vier verdiepingen, dat helpt enorm. In een appartementje van 45 vierkante meter had ik allang een moord begaan. We eten elke avond samen en kijken vervolgens naar Nederlandse actualiteitenprogramma’s zoals Nieuwsuur. Als die afgelopen zijn gaan we ieder naar onze eigen kamers. Hij gaat werken op zijn computers. Ik ga thrillers en documentaires kijken of lezen. Vaak ga ik pas rond drie uur naar bed en slaap ik tot elf uur uit, hij is meestal om half zeven al op. Dat werkt voor ons.” (NW, maart 2026)
„Ik heb Coco Chanel nog ontmoet, aan het eind van haar leven. Mijn zus werkte met stoffen en stelde me aan haar voor. Ze was een kleine vrouw, lelijk is niet het woord, maar… Tot ze begon te bewegen, te praten. Dan zag je opeens hoe ongelooflijk, hoe fantastisch ze was, haar klasse. Charme is zo belangrijk.” (MvR, april 2026)
„Vroeger in Paramaribo vertelde mijn moeder ons, haar zeven dochters, over een vrouw met een heel hoge positie bij Suralco, een multinational in Suriname. Ze zei dat dat háár baan zou zijn geweest als ze had gesolliciteerd. Maar dat deed ze niet want haar moeder en ooms, die in het buitenland werkten, hadden haar gevraagd voor hun moeder te blijven zorgen. De les die wij daaruit moesten trekken was: je kunt beter spijt hebben van de dingen die je gedaan hebt, dan van de dingen die je niet hebt gedaan. Dat heeft mede mijn keuzes bepaald. Ik heb wél een carrièreswitch gedaan, ben weggegaan van mijn gezin in Cuijk om voor een groter publiek op te treden en te werken als actrice.” (JM, mei 2026)
„Op het moment dat de [Franse] politiek discussieerde over het verbieden van hoofddoeken en andere religieuze symbolen op scholen was ik actief in een feministische organisatie. De vrouwen in die organisatie waren allen voor het verbod. Voor mij was dat totaal tegenstrijdig. Ik ben moslima, maar draag zelf geen hoofddoek. Feminisme is voor mij dat iedereen vrij is daarvoor te kiezen. Bij een mars voor Internationale Vrouwendag werden vrouwen met hoofddoek weggestuurd. Dat heeft me enorm geschokt. Je kunt niet feminist zijn zonder ook werk te maken van racisme.” (Peter Vermaas, juni 2026)