Immigratie Door zaterdag niet naar de Verenigde Staten te reizen voor de viering van 250 jaar onafhankelijkheid, maar een bezoek te brengen aan Lampedusa, geeft de Amerikaanse paus Leo een duidelijk signaal af. „Hij zal dit kleine eiland en zijn bewoners bedanken voor hun niet aflatende solidariteit met migranten die via de zee Europa bereiken.”
Paus Leo XIV begin juni bij aankomst in Madrid voor een zevendaags bezoek aan het Spaanse vasteland en de Canarische Eilanden.
Op de luchthaven van Lampedusa, niet veel meer dan een landingsbaan en een aankomsthal, kondigt een affiche vrolijk aan dat het eilandje zaterdag paus Leo verwacht. Ook elders in de kleine stad – Lampedusa en het nog kleinere eiland Linosa vormen samen één gemeente met zo’n 7.500 inwoners – hangen affiches. De straten waarover de pauselijke karavaan zal trekken, worden vers geasfalteerd.
Het eilandje, ten zuiden van Sicilië en dicht bij de Noord-Afrikaanse kust, staat bekend als de aankomstplek van duizenden migranten, maar is met zijn azuurblauwe zee ook een trekpleister voor toeristen uit heel Italië. Voor het pauselijke bezoek worden zaterdag 12.000 tot 15.000 aanwezigen verwacht. Velen zijn inwoners en toeristen die nu al op het eiland verblijven, aangevuld met nog zo’n vierduizend pelgrims.
Ook Molo Favaloro, de kade waar al tienduizenden bootvluchtelingen aan land zijn gebracht, kreeg een opknapbeurt. De aanlegkade is opgedragen aan Leo’s voorganger Franciscus, die in 2013 het eilandje uitkoos voor zijn eerste reis als paus. Zijn hele pontificaat lang zou de in 2025 overleden paus Franciscus aandacht en solidariteit vragen voor vluchtelingen en migranten.
Paus Franciscus ontmoet op juli 2013 een groep immigranten op de pier van het eiland Lampedusa, tijdens zijn eerste officiële reis buiten Rome als paus.
Zaterdag zegent zijn opvolger Leo aan de aanlegkade een gedenkplaat voor Franciscus. „Paus Leo treedt met dit bezoek duidelijk in Franciscus’ voetsporen”, zegt priester Carmelo Rizzo (49), een man met kleine pretoogjes, in de kleurrijke parochiekerk op Lampedusa. „Leo zal dit eiland en zijn inwoners bedanken voor hun niet aflatende solidariteit met al wie via de zee Europa bereikt.”
Robert Prevost, zoals de in de Verenigde Staten geboren paus heet, toont zijn bekommering om migranten onder meer door bij bisschoppelijke benoemingen in de VS te kiezen voor geestelijken die solidariteit met migranten en vluchtelingen bepleiten – of zelf migranten zijn. Dat de paus de Amerikaanse Onafhankelijkheidsdag van 4 juli, dit jaar in het teken van het 250-jarig bestaan van het land, overslaat om op Lampedusa te zijn, lijkt een duidelijke afwijzing van het strenge anti-migratiebeleid dat president Donald Trump voert.
Zaterdag gaat de paus voor in een openluchtviering op het voetbalveld van Lampedusa, met pastoor Rizzo aan zijn zijde. De pastoor herinnert zich het piekmoment op het gebied van migratie, in september 2023, nog als de dag van gisteren. In een week tijd kwamen meer dan 11.000 migranten aan, veel te veel voor het kleine opvangcentrum. „Onze parochie schoot in actie. We begonnen te koken, en in de kerk deelden we kleren uit. Parochianen en restauranthouders brachten pasta en vlees naar de kerk, en toeristen deden hetzelfde.”
„Zulke spontane uitingen van solidariteit zijn hartverwarmend”, zegt de pastoor. „Maar tegelijk rijst de vraag waarom al die mensen geen veilige overtocht kan worden geboden.” Zaterdag staat de paus ook stil bij wie het niet heeft gehaald, op de begraafplaats van Lampedusa.
Veel eilandbewoners kennen wel iemand die is verdronken. „Zes jaar geleden verloor ik mijn man Giovanni op zee, aan boord van een visserssloep”, zegt Maria Fragapane (68), een gepensioneerde keukenhulp bij de luchtmacht, die na de avondmis staat na te praten bij de kerk. Tijdens de pauselijke viering zal ze de hostie uitdelen. Met de migranten voelt Maria veel solidariteit. „Als ik beelden zie van mensen in lijkzakken, denk ik terug aan mijn Giovanni. Hem staken ze ook in zo’n zak. Ik haat de zee, die hem van mij heeft afgepakt.”
De inzet van het kleine Lampedusa voor de migranten verklaart priester Rizzo vanuit de eigen ervaring van veel Italianen, die in verschillende migratiegolven massaal armoede en werkloosheid ontvluchtten, op zoek naar een beter leven in Noord-Europa, Australië of de VS: „De mensen hier hebben ook gesnakt naar beterschap.”
In de huidige tijdgeest voelt de solidariteit van Lampedusa haast tegendraads. Onder druk van (uiterst) rechtse partijen werden op 12 juni strengere Europese migratieregels van kracht. Europa zet voortaan in op snellere procedures, en wil migranten met weinig kans op asiel vlugger terugsturen. En in paus Leo’s geboorteland gaat de migratiepolitie ICE hardhandig om met migranten en wie hen wil helpen.
De paus gaat voorlopig niet in op een schriftelijke uitnodiging voor een bezoek aan de VS, hem vorig jaar persoonlijk overhandigd door vicepresident JD Vance. Een brief van de burgemeester van Lampedusa maakte meer indruk op Leo, die zaterdag ook twee Afrikaanse kinderen zegent: Maria, geboren op Lampedusa en inmiddels ereburger van het eiland, en Leonardo, die tijdens de oversteek zijn moeder verloor.
Burgemeester Filippo Mannino schreef de paus een brief in augustus vorig jaar, na een gitzwarte nacht: „Om vier uur ’s ochtends werd ik opgebeld met het nieuws dat er 23 dode migranten waren aangespoeld, onder wie een elf maanden oude baby. Ontredderd klom ik in de pen, op zoek naar houvast.” Mannino vroeg de paus te bidden voor de migranten die het eiland bereiken, voor wie onderweg verdrinkt, en ook voor al wie aan de kade staat en helpt.
„Wie op een stoel zit in een EU-kantoor in Brussel, zou het zelf eens van zo dichtbij moeten meemaken”, zegt de burgemeester. „Dit eiland is als een reddingsvlot in volle zee. Je weigert geen hulp aan wie in nood verkeert.” Tegelijk vindt Mannino, gesteund door centrumrechts, dat er strikte regels nodig zijn: „Die staan een humane opvang niet in de weg. Het Europese migratiepact is een stap vooruit. Laten we even afwachten of dit kan werken.”