Advies Gezondheidsraad
Dit is het dagelijkse commentaar van NRC. Het bevatmeningen, interpretaties en keuzes. Ze worden geschreven door een groepredacteuren, geselecteerd door de hoofdredacteur. In de commentaren laat NRC zien waar het voor staat. Commentaren bieden de lezer eenhandvat, een invalshoek, het is ‘eerste hulp’ bij het nieuws van de dag.
Hoeveel waarschuwende overheidscampagnes zouden er inmiddels zijn geweest? Van ‘drank maakt meer kapot dan je lief is’ (jaren tachtig en negentig) tot de ‘Bob’ (deze eeuw) tot Nix18 (het afgelopen decennium)? Hoeveel wetswijzigingen om de verkoop van alcohol te reguleren, landelijke akkoorden om alcoholreclame te beperken, lokale preventieplannen om overlast te voorkomen en happy hours aan banden te leggen?
De Gezondheidsraad wil nu – sinds hij tien jaar geleden adviseerde om het bij één glas alcohol per dag te houden – iedereen op een droogje zetten. De raad adviseert minister van Volksgezondheid Sophie Hermans (VVD) alcoholgebruik actief te ontmoedigen. „Een veilige ondergrens bestaat niet”, schrijft de Gezondheidsraad, en wijst op de verschillende vormen van kanker, op orgaanschade en vruchtbaarheidsproblemen. Op partnergeweld, geweld op straat en verkeersslachtoffers.
Dat stelt de liberale minister, en haar vast niet alleen, voor een dilemma. Waar eindigt individuele keuzevrijheid – ook om onverstandige keuzes te maken, want dat alcohol slecht is kan voor niemand een verrassing zijn – en waar begint de taak van de overheid om de samenleving als geheel te beschermen?
Lang was het idee dat overheid, bedrijfsleven en samenleving ‘samen’ tot een verstandig alcoholbeleid konden komen. Dat drinken een privéaangelegenheid was, waar de staat zich zo min mogelijk mee moest bemoeien – alleen als het om alcoholaccijnzen of minderjarigen ging. Gelijk de manier waarop lang over tabak werd nagedacht.
Daarbij was overigens buiten de uitgekiende strategieën van alcoholproducenten gerekend. Voor de schermen werken zij mee aan non-alcoholische innovaties, achter de schermen zaaien zij twijfel om strengere wet- en regelgeving te voorkomen, zo bleek vorig jaar. Noch was er rekening gehouden met stuntende supermarkten, die beloofden nooit hogere kortingen dan 25 procent aan te bieden op alcoholhoudende dranken, maar tegelijk het aantal aanbiedingen verdubbelden. Zelfregulering van de sector– en ook dat doet aan de tabakslobby denken – blijkt ingewikkeld.
De vermeende sociale functie van drinken is nog lastiger te veranderen. Excessen worden gekwalificeerd als ‘Nederlandse cultuur’: Koningsdag waarop de alcohol rijkelijk vloeit, carnaval, introductieweken voor studenten. Het is de vraag of de strategieën die de Gezondheidsraad adviseert (verhogen van accijnzen, beperken van verkoop en reclame) helpen om dat imago van gezelligheid te veranderen.
In dat licht is het glas halfvol: het aantal volwassenen dat niét drinkt of maximaal dat ene glas per dag is in een paar jaar gestegen tot 46,4 procent, blijkt uit de Gezondheidsmonitor 2025. Het aantal overmatige drinkers is gedaald tot 5,5 procent. Het aantal volwassenen dat alcoholvrij bier drinkt, is gestegen tot 16,7 procent in 2024 van 9,8 procent in 2018.
De keuze in alcoholvrij is ondertussen toegenomen: niet alleen bier is 0.0. Italië erkende als laatste EU-lidstaat alcoholvrije wijn als echte wijn, mocktails en huisgemaakte limonades worden gewoner op de menukaart. De werkborrel bestaat allang niet meer uit bier, wijn of cola. Restaurants bieden drank-arrangementen aan zonder alcohol, cafés bieden keuzes.
Kan „actief ontmoedigen” door een verkoopbeperking bereiken wat overreding en een groter marktaanbod van non-alcoholische dranken tot nu toe al bewerkstelligde? Voor de overheid de laatste ronde roept, blijft beheersing toch in de eerste plaats een eigen verantwoordelijkheid.