Deniz Göktaş | stand-upcomedian Met zijn nieuwe voorstelling ‘Ölü Deniz’ (Dode Zee) is Deniz Göktaş een sensatie in Turkije, met ruim zeven miljoen views in een paar dagen. Turken zijn niet meer gewend aan een cabaretier die vlijmscherpe politieke grappen durft te maken.
De Turkse cabaretier Deniz Göktaş tijdens zijn nieuwe voorstelling ‘Ölü Deniz’. Still uit zijn show op YouTube.
„Ik ga nu iets zeggen wat misschien niet zo goed valt. Ik heb Erdogan eigenlijk nooit gemogen”, zegt de Turkse komiek en cabaretier Deniz Göktaş in zijn nieuwste voorstelling tegen een uitverkochte zaal van vijfduizend toeschouwers. „Er is geen minuut in mijn leven geweest dat ik dacht: ik ben het niet met hem eens, maar hij is wel een charismatische leider. We hebben Erdogan zien veranderen van een verlegen dictator in een dictator die helemaal vrede heeft met zichzelf.” Het publiek barst in lachen uit. „Als je even buiten beschouwing laat wat wij onderweg allemaal hebben moeten doorstaan, is dat voor hem als individu eigenlijk een indrukwekkende persoonlijke ontwikkeling.”
Met zijn nieuwe comedyshow Ölü Deniz (2026) is de Turkse komiek Deniz Göktaş in één klap de meest besproken persoon in Turkije. Vorige week woensdagavond zette hij zijn anderhalf uur durende voorstelling op YouTube, na een week is die al ruim zeven miljoen keer bekeken. Göktaş heeft duidelijk een gevoelige snaar geraakt. Anderhalf uur lang fileert hij de staat van het land en spaart daarbij noch de regering, noch de oppositie. Op platform X werden fragmenten uit de voorstelling gretig gedeeld. De grappen waarmee Göktaş president Erdogan op de hak neemt, waren het populairst.
Daarmee is de voorstelling ook een politieke kwestie geworden. Want in het huidige Turkije is eigenlijk geen ruimte voor zulke politieke grappen. Dat bleek dan ook al snel. Een voormalig lid van het partijbestuur van Erdogans AK-partij haalde fel uit naar Göktaş. Volgens hem beledigt de cabaretier Erdogan en kunnen zijn uitspraken niet worden afgedaan als satire of humor. Inmiddels zijn de bewuste fragmenten geblokkeerd op X. Volgens de autoriteiten gebeurde dat om de „nationale veiligheid en openbare orde” te beschermen.
Op YouTube is de voorstelling voorlopig nog gewoon te zien. En alle ophef heeft de aandacht voor Göktaş alleen maar aangewakkerd, want de kijkcijfers lopen elke dag verder op. Tegelijkertijd krijgt Göktaş steun van de oppositie. Prominente politici benadrukken het belang van kritiek en satire in een democratie en waarschuwen dat de ruimte daarvoor de afgelopen jaren steeds kleiner is geworden in Turkije.
Het is niet meer vanzelfsprekend dat Erdogan openlijk bekritiseerd wordt. Het beledigen van de president is strafbaar en de wet wordt regelmatig ingezet tegen critici. Volgens mensenrechtenorganisaties zoals Human Rights Watch heeft dat geleid tot een klimaat van zelfcensuur, waarin veel Turken hun woorden zorgvuldig kiezen.
Deniz Göktaş tijdens zijn voorstelling ‘Ölü Deniz’.
In dat klimaat is Deniz Göktaş een opvallende verschijning. De cabaretier werd geboren in Ankara in een alevitisch ambtenarengezin met links-revolutionaire ouders. Van kinds af aan namen zij hem al mee naar demonstraties. Die politieke betrokkenheid klinkt nog altijd door in zijn werk.
Als afgestudeerd psycholoog begon hij in 2019 met stand-upcomedy in Istanbul, waar hij een filmopleiding volgde. Na enkele jaren waarin hij podcasts maakte en humoristische columns schreef voor een satirisch tijdschrift, brak hij in 2023 door met zijn eerste solovoortelling Selam Selam. Die is op YouTube ruim 6,5 miljoen keer bekeken.
Op het podium draagt Göktaş een zwarte trui en zwarte lange broek met witte gympen. Achter hem staat een immense sculptuur van zijn (afgehakte?) hoofd, de ogen gesloten. De titel van de voorstelling, Ölü Deniz, verwijst in eerste instantie naar de populaire badplaats Ölüdeniz aan de Turkse Rivièra. Göktaş vertelt hoe hij dankzij zijn inkomsten als cabaretier eindelijk zijn ouders, die een bescheiden leven leiden, kon meenemen op vakantie.
Maar het betekent ook letterlijk: Dode Zee. Of als je het anders leest: Dode Deniz, een verwijzing naar hemzelf. Of die dubbelzinnigheid bewust is gekozen, laat Göktaş in het midden. Maar gaandeweg krijgt de titel een wrange lading. Zijn grappen zijn zo scherp dat hij meermaals suggereert dat ze hem duur kunnen komen te staan.
Zo grapt Göktaş dat niemand zo’n goede vader kan zijn als Erdogan omdat die zijn zoon na een dodelijk verkeersongeluk naar het buitenland stuurde. Göktaş doelt op Erdogans zoon Burak, die in 1998 betrokken was bij een aanrijding in Istanbul waarbij een beroemde Turkse zangeres om het leven kwam. Erdogan was destijds de burgemeester van Istanbul. In tegenstelling tot zijn broer en zus leeft Ahmet Burak Erdogan al jaren buiten de schijnwerpers. „Nu maken jullie slapende ambtenaren wakker”, grapt Göktaş na het applaus.
Online ontketent de voorstelling een golf aan enthousiaste reacties. „Even had ik het gevoel dat ik in een vrij land leefde, waar humor iets heel normaals is”, schrijft iemand onder de video op YouTube. De reactie kreeg ruim twintigduizend likes en verwoordt een gevoel dat veel Turken lijken te delen.
Niet iedereen was enthousiast over de voorstelling. Sommige conservatieve Turken beschuldigen Göktaş ervan de Koran te hebben beledigd en vinden dat hij een grens is overgegaan. De autoriteiten startten een strafrechtelijk onderzoek egen hem wegens het beledigen van religieuze waarden.
Maar voorlopig zit Göktaş – toevallig, naar eigen zeggen – in het buitenland. Speculaties dat hij daar blijft om vervolging te voorkomen, wees hij met een bericht op Instagram van de hand: „Ik heb een fors bedrag betaald voor de afkoop van mijn militaire dienst. Ik ben dus van plan nog vele jaren in dit land te blijven. Mocht er een situatie ontstaan waarvoor ik in Turkije moet zijn, dan neem ik de eerstvolgende vlucht terug. Al begint het beperkte aantal T-shirts dat ik meeheb, dan wel een probleem te worden.”