Wanneer morgen een Nederlandse man een ernstig misdrijf pleegt, ontstaat er geen nationaal debat over Nederlanders. We begrijpen dan heel goed dat schuld persoonlijk is. Waarom vergeten we dat principe zodra een verdachte een asielzoeker is?
Wanneer een accountant fraude pleegt, hebben we het over een accountant die fraude pleegt. En wanneer een student wordt opgepakt voor geweld, hebben we het over een student. Niemand concludeert vervolgens dat alle Nederlanders gewelddadig zijn, dat accountants niet te vertrouwen zijn of dat studenten een maatschappelijk probleem vormen. We begrijpen instinctief dat mensen verantwoordelijk zijn voor hun eigen daden.
Opmerkelijk genoeg lijkt die vanzelfsprekendheid te verdwijnen zodra een verdachte asielzoeker blijkt te zijn. Dan verschuift het gesprek vrijwel direct van het individu naar de groep. Het gaat niet langer over een man die iets heeft gedaan, maar over asielzoekers. Over migranten. Over complete groepen mensen die niets met de daad te maken hebben. Alsof de juridische status van een verdachte belangrijker is dan zijn gedrag.
Dat stoort mij steeds meer.
Over de auteur
Alim Moaddine (15) zit in 3 havo.
Dit is een ingezonden bijdrage, die niet noodzakelijkerwijs het standpunt van de Volkskrant reflecteert. Lees hier meer over ons beleid aangaande opiniestukken.
Eerdere bijdragen in deze discussie vindt u onder aan dit artikel.
Niet omdat problemen rondom migratie niet besproken mogen worden. Natuurlijk moeten die besproken worden. Een samenleving moet eerlijk kunnen kijken naar wat goed gaat en wat fout gaat. Maar eerlijk kijken begint met eerlijk benoemen waar het daadwerkelijk over gaat. En in veel gevallen gaat het niet over asielzoekers. Het gaat over een individu.
Neem de moord op Lisa uit Abcoude. Een 17-jarig meisje dat op gruwelijke wijze het leven werd ontnomen. Een zaak die heel Nederland schokte en terecht veel verdriet, woede en ongeloof opriep. Wie zoiets doet, verdient het om volledig verantwoordelijk te worden gehouden voor zijn daden. Toch viel mij op hoe snel het publieke gesprek verschoof van de dader naar een bredere categorie. Alsof niet een man Lisa had vermoord, maar ‘de asielzoeker’.
Dat lijkt misschien een klein verschil in taalgebruik, maar het is een fundamenteel verschil in denken. Want Lisa is niet vermoord door duizenden mensen die toevallig ook een asielprocedure doorlopen. Zij is vermoord door één man. Een man die verantwoordelijk is voor zijn keuzes en zijn misdaden. Door dat onderscheid los te laten, verschuift de aandacht ongemerkt van de dader naar een groep mensen die niets met de daad te maken hebben.
Dat doen we op vrijwel geen enkel ander terrein. Wanneer morgen een Nederlandse man een ernstig misdrijf pleegt, ontstaat er geen nationaal debat over Nederlanders. We begrijpen dan heel goed dat schuld persoonlijk is. Waarom vergeten we dat principe zodra een verdachte een bepaald label draagt?
Daar begint namelijk een gevaarlijk mechanisme. Op het moment dat we mensen niet meer als individu bekijken maar als vertegenwoordiger van een groep, verandert ook onze blik op anderen. Dan hoeft iemand zelf niets gedaan te hebben om toch met wantrouwen bekeken te worden. Dan wordt afkomst belangrijker dan gedrag en een label belangrijker dan een persoon.
Dat is niet alleen oneerlijk tegenover de mensen die dat label dragen. Het leidt ons ook af van de werkelijke vraag. Want misdrijven worden niet gepleegd door abstracte groepen. Ze worden gepleegd door individuen. Door mensen die keuzes maken en die voor die keuzes verantwoordelijk gehouden moeten worden.
Misschien is dat wel de grootste tegenstrijdigheid in dit debat. Juist degenen die vaak benadrukken dat mensen verantwoordelijkheid moeten nemen voor hun eigen gedrag, zijn soms ook degenen die als eerste individuele verantwoordelijkheid loslaten zodra een dader in een bepaalde categorie past. Dan wordt niet langer gekeken naar de persoon die iets heeft gedaan, maar naar de groep waartoe hij wordt gerekend.
Maar verantwoordelijkheid werkt niet selectief. Of we geloven dat mensen verantwoordelijk zijn voor hun eigen daden, of we geloven het niet. Je kunt niet individuele verantwoordelijkheid prediken en tegelijk collectieve schuld suggereren.
Daarom erger ik mij aan krantenkoppen die beginnen met het woord ‘asielzoeker’, terwijl het verhaal in werkelijkheid over iets anders gaat. Over een man. Een man die een keuze heeft gemaakt. Een man die verantwoordelijk is voor wat hij heeft gedaan.
Zolang we dat simpele onderscheid uit het oog verliezen, zullen we blijven discussiëren over groepen, terwijl het eigenlijk over individuen gaat. En daarmee lopen we het risico precies datgene te doen wat we zeggen te bestrijden: mensen beoordelen op een label in plaats van op hun eigen gedrag. Dat lijkt mij niet alleen onrechtvaardig, maar ook een fundamentele vergissing.
De moordenaar van Lisa verdient veroordeling. De mensen die toevallig hetzelfde label dragen niet. Wie dat onderscheid niet meer kan maken, bestrijdt geen vooroordelen meer. Die creëert ze.
Wilt u reageren? Stuur dan een opiniebijdrage (max 700 woorden) naar opinie@volkskrant.nl of een brief (maximaal 200 woorden) naar brieven@volkskrant.nl
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant