De raad van toezicht van het Nederlands Fotomuseum in Rotterdam heeft directeur Birgit Donker vorig jaar ten onrechte ontslagen. Zij heeft daarom recht op een vergoeding van 400 duizend euro bruto.
is kunstredacteur van de Volkskrant. Hij schrijft over fotografie en de zakelijke kant van de kunstwereld.
Dit heeft een rechter in Rotterdam maandag bepaald in de zaak die de 61-jarige Donker na haar ontslag tegen het museum had aangespannen. Door een wetswijziging in 2021 kan in dit soort gevallen een terugkeer als directeur niet meer bij rechterlijke uitspraak worden opgelegd.
De rechter, Karin Frikkee, oordeelt dat er ‘geen redelijke grond was voor het opzeggen van de arbeidsovereenkomst en dat werkgever ernstig verwijtbaar heeft gehandeld’. Zo noemt de rechter het ‘erg kwalijk’ dat Donker tijdens een intern onderzoek naar haar functioneren geen toegang heeft gehad tot haar e-mail, ‘zodat zij zich niet behoorlijk kon verdedigen tegen de forse beschuldigingen’. Dat de raad van toezicht zelf dat onderzoek uitvoerde, was ‘onzorgvuldig’ en ‘onvoldoende objectief’.
Donker had naast een vergoeding van 400 duizend euro (ongeveer twee bruto jaarsalarissen) ook een rectificatie geëist door de raad van toezicht. Die wijst de rechter eveneens toe. Op de website van het Nederlands Fotomuseum moet onder meer worden vermeld dat de raad ‘ten onrechte’ Donker heeft beschuldigd van het herhaaldelijk achterhouden en onjuist presenteren van informatie.
Donker kreeg op 18 juli vorig jaar ontslag aangezegd door de raad van toezicht. Die had haar een maand eerder tijdelijk op non-actief gesteld. De Volkskrant had kort daarna op basis van langdurig onderzoek bericht dat bronnen in en rond het museum kritiek uitten op haar leidinggeven. Volgens hen is er na haar aantreden als directeur in 2018 een slechte werksfeer ontstaan. Ook waren er klachten over een hoog ziekteverzuim en personeelsverloop. Er werden daarnaast vraagtekens gezet bij Donkers nieuwe tentoonstellingsbeleid vanwege een haperend bezoekersaantal. Donker ontkende de aantijgingen. De raad van toezicht verwierp een concept van dit artikel aanvankelijk ook, maar trok deze reactie later in.
Volgens de rechter ‘is niet gebleken dat sprake was van sociale onveiligheid of een angstcultuur veroorzaakt door de leiderschapsstijl van de bestuurder (Donker, red.)’. Er was weerstand na haar aantreden, maar die zou te maken hebben gehad met de aan haar gegeven opdracht om de organisatie financieel en organisatorisch weer gezond te maken, waarin ze volgens de rechter is geslaagd.
Tijdens de zitting anderhalve maand geleden was al duidelijk geworden dat de raad van toezicht gedurende het 6,5-jarige directeurschap van Donker nauwelijks kritiek op haar had gegeven. Zo is er in die periode maar één functioneringsgesprek met haar gevoerd. Dan kan de raad volgens de rechter niet opeens grijpen naar de zware sanctie van ontslag.
Nadat Donker was verdwenen als directeur, lieten de toezichthouders een onafhankelijk onderzoek uitvoeren naar de werksfeer door het bureau Unravelling Onderzoek & Advies. Dat rapporteerde onder meer dat Donker een leiderschapsstijl had die een ‘klimaat van angst’ en ‘sociale onveiligheid’ tot gevolg had.
Volgens de rechter is dit onderzoek echter ‘onvoldoende objectief’ en ‘onvoldoende met feiten onderbouwd’. Het werd gepresenteerd als een onderzoek naar de werkcultuur, maar ging gelet op de vraagstelling grotendeels over het leiderschap door de bestuurder, aldus de rechter. ‘De uitkomsten van het onderzoek zijn beïnvloed door de suggestieve presentatie en vraagstelling.’
De concrete aanleiding om Donker te ontslaan was volgens de raad van toezicht dat zij een eerder onafhankelijk onderzoek naar haar functioneren heeft geprobeerd te beïnvloeden. Dit onderzoek, uitgevoerd door een ander bureau in 2024, was ingesteld in opdracht van het toezichtsorgaan vanwege geruchten over een aankomend artikel van de Volkskrant over een slechte werksfeer.
Vorige zomer verklaarden twee werknemers dat Donker had geprobeerd om hen voorafgaand aan dit onderzoek onder druk te zetten. Donker had tegen een van deze werknemers gezegd dat die dankzij haar eerder niet was ontslagen. Dit wordt bevestigd door WhatsApp-berichten over het gesprek (ingezien door deze krant), die deze persoon meteen na afloop aan diens partner stuurde. Later bleek dat er helemaal geen ontslagdossier tegen deze werknemer bestond.
Een tweede personeelslid meldde dat Donker voorafgaand aan het onderzoek de vragen heeft verklapt en heeft aangegeven welke antwoorden zij wenselijk achtte. De werknemer voelde zich gedwongen deze over te nemen. Donker weerspreekt deze aantijgingen.
De raad van toezicht heeft de WhatsApp-berichten en ander mogelijk steunbewijs niet toegevoegd aan het procesdossier. ‘De rvt (raad van toezicht, red.) zegt dat dat vanwege privacy is en dat het ook niet nodig is, omdat de bestuurder stellig ontkent dat zij de medewerkers heeft beïnvloed’, schrijft de rechter. ‘Volgens de rvt heeft bewijs leveren dan geen zin. Dat standpunt is onjuist en onbegrijpelijk. Het uitgangspunt is juist dat een partij die iets stelt, wat door een ander gemotiveerd wordt betwist, zijn standpunt moet onderbouwen.’
De raad van toezicht heeft wel een verklaring opgevoerd waaruit bleek dat na de schorsing van Donker het vertrouwen in haar bij alle leidinggevenden in het museum weg was. De vier teamleiders die samen met Donker het managementteam vormden, zouden opstappen als de directeur zou terugkeren. Dit had volgens de toezichthouders zwaar meegewogen bij hun beslissing tot ontslag. De rechter vindt dat zij de verstoorde relatie te weinig concreet hebben gemaakt en ten onrechte niet hebben geprobeerd die te herstellen.
De raad van toezicht gaat niet in hoger beroep. ‘Het Nederlands Fotomuseum heeft kennisgenomen van de beschikking, die als teleurstellend wordt ervaren. In het belang van de toekomst van het museum en het afsluiten van een dossier dat zwaar heeft gewogen op de organisatie en alle betrokkenen, legt het museum zich bij dit oordeel neer.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant