Het baart de Raad voor Cultuur grote zorgen dat AI in handen is van een kleine groep (Amerikaanse) bedrijven. Daarom pleit de Raad onder meer voor een ‘contentheffing’.
is filmrecensent en schrijft een column over hedendaagse beeldcultuur.
Als de overheid, de creatieve sector en makers niet zo snel mogelijk actief en gezamenlijk de regie nemen als het gaat om AI, dreigen er essentiële culturele en artistieke waarden verloren te gaan.
Dat stelt de Raad voor Cultuur, het onafhankelijke, officiële adviesorgaan voor cultuurbeleid van het kabinet, maandag in een ongevraagd advies. Er zou onder meer een ‘contentheffing’ moeten komen, evenals een speciale regeringscommissaris en een taskforce.
AI zélf is het probleem niet. Maar het baart de Raad grote zorgen dat de technologie in handen is van een kleine groep (Amerikaanse) bedrijven, die gericht zijn op dominantie, ongebreidelde vermogensgroei en kunst en cultuur zien als onbeschermde bron van data. Menselijke creativiteit, auteurschap, pluriformiteit en artistieke vrijheid komen zo in de verdrukking. Een ‘existentiële dreiging’, noemt voorzitter Kristel Baele het. ‘We moeten actief voor die waarden gaan staan, omdat ze anders sluipenderwijs eroderen.’
Film, muziek, architectuur, beeldende kunst – in alle creatieve sectoren is AI-gebruik momenteel onderwerp van discussie. Maar wat ontbreekt, aldus Baele, is een bredere, gezamenlijke dialoog over de toepassing van de technologie en vooral de consequenties die dat heeft. De Raad voor Cultuur voerde daarom een overkoepelend onderzoek uit naar de kansen en risico’s van AI.
Een van de bekende pijnpunten is een eerlijke vergoeding – iets waar de Europese Unie ook al toe opriep. AI is getraind met het werk van creatievelingen, zonder dat zij daarvoor zijn betaald. Grote partijen slagen erin om licentie-afspraken te maken, maar om als onafhankelijke maker een claim in te dienen als je merkt dat je werk zonder je toestemming is gebruikt, is ondoenlijk. Met een algemene, in de wet vastgelegde contentheffing zouden zij in ieder geval beter dan nu worden gecompenseerd, aldus een van de aanbevelingen.
Grote vrees onder creatievelingen is dat hun vak steeds minder creatief wordt of misschien zelfs helemaal verdwijnt. De Raad adviseert daarom meer aandacht voor om- en bijscholing. ‘Het risico dat de creatieve sector zal krimpen is reëel. Tenzij je zelf de regie houdt en zelf AI helpt door te ontwikkelen.’
Want niets doen is geen optie, aldus het rapport. En een sterkere positie innemen tegenover Amerikaanse bedrijven kán, gelooft Baele, maar vereist een overkoepelende regie waardoor sneller en meer gestructureerd kan worden gehandeld. Andere aanbevelingen van de Raad zijn bijvoorbeeld het aanstellen van een onafhankelijke regeringscommissaris AI als aanspreekpunt voor verschillende departementen, een maatschappelijke taskforce en een stimuleringsprogramma dat een eigen Europese AI-cultuur moet helpen ontwikkelen.
De Raad spreekt zich niet uit over in hoeverre je binnen een creatief beroep gebruik zou moeten maken van AI. Volgens een enquête van De Creatieve Coalitie en de Boekmanstichting zegt 42,8 procent van de makers dagelijks of wekelijks AI te gebruiken; dat varieert van het straktrekken van een subsidieaanvraag tot het genereren van een achtergrond van een filmscène.
Voor de kunstconsument is het doorgaans onduidelijk of en hoe AI wordt gebruikt. Afgelopen week bleek uit de muziekmonitor van NVPI, de brancheorganisatie van de film- en muziekindustrie die jaarlijks onderzoek doet naar het muziekgebruik van Nederlanders, dat de weerstand van luisteraars tegen AI groeit.
Ruim driekwart van de ondervraagden vindt het belangrijk dat muziek door een echt mens wordt gemaakt en dat het duidelijk moet zijn of dat het geval is, door middel van een label. Transparantie daarover is belangrijk, zegt Baele. ‘Dit benadrukt vooral dat daar ook een bredere discussie over moet worden gevoerd. En hoe belangrijk de samenleving menselijke creativiteit en authenticiteit vindt.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant