Door de succesvolle Oekraïense campagne tegen doelen achter de Russische frontlinie, inclusief het isoleren van de Krim, verandert de dynamiek van de oorlog. Oekraïne hoopt daarmee de calculaties te veranderen – in het Kremlin én het Witte Huis – voordat een nieuwe, zware winter begint.
is politiek verslaggever van de Volkskrant. Hij schrijft over veiligheid, diplomatie en buitenlands beleid.
Oekraïne zette dit weekend zijn luchtcampagne tegen Russische olieraffinaderijen, wapenfabrieken en logistieke aanvoerlijnen onverminderd door. Raffinaderijen werden getroffen in de regio’s Krasnodar en Yaroslavl. Zaterdag maakte president Volodymyr Zelensky bekend dat een grote wapenfabriek in Volgograd, waar ook componenten voor raketlanceersystemen worden gemaakt, ‘met succes’ was aangevallen met Oekraïense kruisraketten.
De aanvallen – die de afgelopen maanden markant zijn toegenomen – passen in de donderdag door Zelensky aangekondigde ‘beïnvloedingscampagne van veertig dagen’ om met middellange en langeafstandswapens Rusland te dwingen de oorlog te beëindigen. Oekraïnes toegenomen capaciteiten om met precisie en massaal toe te slaan op de middellange afstand hebben, net als de ontwikkeling van drones en kruisraketten voor de lange afstand, dit jaar de dynamiek van de oorlog veranderd.
Oekraïne probeert een hernieuwd Russisch zomeroffensief te laten mislukken voordat het goed en wel begonnen is door de logistieke aanvoerlijnen naar het front zoveel mogelijk af te snijden. Samen met de campagne om meer Russische aanvallers uit te schakelen dan Rusland er nieuwe kan rekruteren, is dat nu het Oekraïense antwoord op industriële en personele Russische overmacht.
Zo verschuift het zwaartepunt van de oorlog deels van de frontlinie naar het gebied áchter de frontlinie – een verschuiving die meerdere doelen dient, tactisch en strategisch. De druk aan het front, waar Oekraïne blijvend met een tekort aan militairen kampt, wordt verlicht. De bronnen van Russische kracht – militair-industriële capaciteit, olie-installaties – worden systematisch aangevallen om deze belangrijke steunpilaren van de oorlog tegen Oekraïne zoveel mogelijk te verzwakken.
Minstens zo belangrijk is dat Oekraïne de aanval kiest om het gat in zijn eigen luchtafweer tegen ballistische raketten kleiner te maken. De aantallen Patriot-luchtafweerraketten die het van de VS (met Europees geld) ontvangt, zijn geen partij voor Ruslands gestegen productie van geavanceerde raketten.
Blijft over: schiet de boogschutter, niet de pijlen. Voor het eerst in de oorlog is Oekraïne in staat – vanwege eigen productie en westerse (inlichtingen)hulp - hier serieus werk van te maken. Een serie recente aanvallen op Russische fabrieken waar raketonderdelen worden gebouwd, is het gevolg.
Tot dusver zonder merkbaar effect, getuige de toename van Russische luchtaanvallen. Maar, schrijft de Amerikaanse veiligheidsexpert Phillips O’Brien: als het Oekraïne lukt de Russische productie van circa honderd ballistische en geavanceerde kruisraketten per maand te verminderen met 25 procent, ‘doet dat het werk van veel Patriot-luchtafweerraketten en zal dat veel Oekraïense levens redden’.
Het effect van de Oekraïense campagne tegen olie-installaties is zichtbaarder. De Navo schat in dat de Russische raffinagecapaciteit is verminderd met 20 procent. Dat in grote delen van Rusland brandstofbeperkingen gelden voor burgers, spreekt boekdelen in delfstoffengigant Rusland. Ondanks de Iran-oorlog zijn de Russische olie-inkomsten dit jaar lager dan vorig jaar.
Maar wellicht het belangrijkste effect dat Oekraïne op dit moment sorteert is op politiek-strategisch niveau. Het confronteert Russen met dagelijks bewijs dat de Kremlinpropaganda over het succes van de ‘speciale militaire operatie’ onzin is. En het overtuigt Oekraïnes partners – inclusief twijfelaars in het Witte Huis – dat de weg naar vrede ligt in een wapenstilstand langs de huidige frontlijn in plaats van het opgeven van extra land door Oekraïne.
Het psychologische effect is des te groter omdat juist de symbolen van Poetins macht worden aangepakt: de door Poetin veroverde Krim, Sint-Petersburg en Moskou, het centrum van de macht. Wat stelt de Russische luchtverdediging voor als zelfs de olieraffinaderij van de best bewaakte stad van het land herhaaldelijk kan worden getroffen? Wat is er zo glorieus aan de ‘Russische Krim’ nu die logistiek zo wordt afgeknepen dat de plaatselijke bezettingsautoriteiten er de noodtoestand moeten uitroepen?
‘Voor Poetin wordt de Krim van een aanwinst een blok aan het been’, zegt de Oekraïense oud-defensieminister Andriy Zagorodnyuk tegen de Wall Street Journal. Sinds hun inname van het schiereiland in 2014 hebben de Russen er een ‘gigantische militaire installatie’ van gemaakt, zegt hij. Maar aan het begin van de oorlog werd de Russische vloot er al verjaagd en nu worden een voor een de logistieke aanvoerlijnen vernietigd of verstoord. ‘En als een militaire installatie geïsoleerd raakt, wordt het een probleem.’
Poetin hoeft zich niks aan te trekken van gemor onder het volk of binnen zijn eigen elite, maar dat de oorlog ook in Rusland steeds meer wordt gezien als ‘Poetins oorlog’ – de oorlog van een oude man die in zijn eigen realiteit leeft – voorspelt ook in een autoritair systeem op den duur weinig goeds. Rusland gaat door een moeilijke periode, erkende Poetin zondag op een partijcongres van Verenigd Rusland. Maar hij zei ook: ‘Rusland moet een sterke en onafhankelijke macht zijn, of er zal geen Rusland zijn.’
Oekraïene hoopt dat als ook de internationale druk verder wordt verhoogd, Poetin in beweging komt aan de onderhandelingstafel. Daarvan is nog niets te zien, maar de Russische hoop dat president Trump aan de onderhandelingstafel de Donbas voor Poetin kon regelen, is vervlogen.
Of het Oekraïne lukt ‘het Russische front van achter te laten instorten’, zoals O’Brien het Oekraïense doel beschrijft, valt te bezien. Maar de Russische poging het Oekraïense diplomatieke front van achter te laten instorten, lijkt mislukt. VS-buitenlandminister Marco Rubio maakte afgelopen week korte metten met de Russische uitspraken over de deal die Trump en Poetin tijdens de top in Alaska vorig jaar gesloten zouden hebben. ‘Er was geen deal in Alaska.’
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant