is de ombudsvrouw van de Volkskrant.
‘Code rood in Parijs en ook Nederland maakt zich op voor recordhitte met protocollen, koelteplekken en extra wegenwachters’, aldus een van de ankeilers die woensdag op de voorpagina stonden. Opdracht aan u: sluit uw ogen en visualiseer welk beeld daarbij hoort.
Toch zeker iets verhits en vermoeids, niet? Gezwoeg in een stad opgetrokken uit steen en beton, senioren die op hun rollator uitrusten bij het diepvriesvak in de supermarkt, dampend asfalt met een koene, knielende ANWB-held.
Maar nee. Op de voorpagina van de woensdagkrant was de rug van een jongen in een gele zwembroek te zien, startklaar om in het verkoelende Canal Saint-Martin in Parijs te springen.
Ombudsvrouw Loes Reijmer behandelt vragen, klachten en opmerkingen over de journalistiek van de Volkskrant. U kunt haar per mail bereiken.
Het beeld hoorde bij een reportage uit de Franse hoofdstad, waar de nieuwe burgemeester heeft besloten de politiecapaciteit niet te gebruiken om mensen uit het water te jagen, zoals bij de vorige hittegolf, maar inwoners juist toe te staan een duik te nemen in het kanaal.
Een goed voorbeeld van noodgedwongen aanpassing aan de extreme omstandigheden, waarbij de ellende die voortkomt uit klimaatverandering zeker niet onbenoemd bleef: levensgevaarlijke hitte, sluiting van scholen en zelfs twee Franse kinderen die zijn overleden in een geparkeerde auto.
‘En dan te bedenken dat deze zomer misschien wel de minst hete zomer wordt die we vanaf nu nog gaan meemaken’, zei een student aan de kade, een omineuze zin die zo op een tegeltje kan.
Het beeld van de jongen op de brug van het Canal Saint-Martin paste, kortom, perfect bij de reportage. Maar op de voorpagina was de foto ontdaan van deze context. Het vrolijke beeld en kop over ‘code rood’ en ‘recordhitte’ waren tegenstrijdig.
Daarin is dit voorbeeld – en de Volkskrant – zeker niet uniek. Sterker nog, een groot deel van de mediaberichten over extreme hitte wordt voorzien van beelden die niet zouden misstaan op een moodboard voor een waterijsjesreclame: kleurrijke parasols op het strand, stadsbewoners in een fontein, kinderen op de sup, jongeren die van een brug springen.
Onderzoekers bekeken foto’s bij berichtgeving over de hittegolven van 2019 door verschillende media in het Verenigd Koninkrijk, Duitsland, Frankrijk en Nederland. Uit die studie, in 2023 gepubliceerd in The Geographical Journal, bleek dat in Nederland, net als in het Verenigd Koninkrijk, beelden van buitenactiviteiten domineerden. De meerderheid van die foto’s was vrolijk, in tegenstelling tot de berichtgeving, die vrijwel nooit positief van toon was.
Problematisch, vonden de onderzoekers, omdat de beelden geen recht doen aan de ellende die hittegolven veroorzaken. De mensen die erdoor worden getroffen, de kwetsbaren, blijven grotendeels uit beeld. Daardoor wordt het maatschappelijk gesprek over wie kwetsbaar is en hoe die kwetsbaarheid kan worden verminderd, ook minder snel gevoerd, stelden ze.
Sinds de publicatie van het onderzoek, en eerder wellicht ook al, wordt er in de journalistiek gediscussieerd over dit soort beelden. In blogs beloofden Nu.nl en RTL Nieuws er destijds al scherper op te letten. Toch komen de foto’s nog steeds veel voor.
‘Zeg, Nederlandse pers’, schreef journalist Mathijs Bouman deze week op Bluesky, ‘zullen we de komende dagen eens niet griezelig hoge temperaturen en ‘code rood’-koppen gepaard laten gaan met in het water spelende kinderen of andere vrolijke foto’s?’
Onder het bericht ontstond al snel een flinke verzameling met voorbeelden, waaronder de eerdergenoemde voorpagina. Dieptepunt was de thumbnail van het liveblog van de NOS, waar de dood van de twee Franse kinderen in de geparkeerde auto werd gemeld tegen het decor van een kind dat bij het water speelt. Die fout werd snel hersteld.
De fotoredactie van de Volkskrant is zich zeker bewust van deze journalistieke discussie, zegt de chef. ‘Als krant willen we natuurlijk alle facetten laten zien van klimaatverandering. Probleem is wel dat die facetten niet allemaal even makkelijk te verbeelden zijn. Een bosbrand is duidelijk, die ziet er meteen ernstig uit. Maar hitte is een gevoel. Visueel is dat lastiger uit te drukken.’
Beeldredacteuren zijn ook afhankelijk van de verhalen die worden gemaakt, benadrukt hij. ‘Naar welke plekken ga je om het probleem te beschrijven en dus ook te fotograferen?’
Deze week keek ik terug hoe de hittegolven van 2018 en 2019 in de krant werden verbeeld. Vooral 2018 viel op, omdat aan de hittegolf toen een lange periode van droogte was voorafgegaan. Er werden derhalve veel verhalen gemaakt over de lijdende natuur (‘Veluwe lijkt wel een savanne’) en het watertekort, met tamelijk deprimerende en dus toonvaste foto’s.
Afgelopen week domineerde vooral de extreme hitte in Frankrijk en Spanje, een voorbode van wat er komen ging in Nederland. Voor die foto’s was de krant afhankelijk van het aanbod van buitenlandse persbureaus (met uitzondering van reportages, dan hebben correspondenten altijd een eigen fotograaf mee). ‘Het gros van de beelden van die persbureaus ging over verkoeling’, zegt de chef van de fotoredactie. ‘Dat zijn ook de meest zichtbare activiteiten en dus het makkelijkst om te maken.’ Kwetsbare mensen blijven meer binnen en zijn daardoor ook onzichtbaarder.
Fotoredacteuren moesten hard zoeken naar foto’s uit Zuid-Europa die recht deden aan de ernst van de hittegolf. Een online beeldproductie over hitte in Europa werd zelfs twee dagen uitgesteld, omdat er steeds te weinig passend beeld was.
‘Als je andere beelden wilt, moet je ze zelf maken’, zegt de chef. En dus was het wachten tot de extreme hitte ook in Nederland toesloeg. Fotografen werden eropuit gestuurd en daarmee zag je de krant gedurende de week ook veranderen: minder spelende kinderen in het water, meer mensen die gebukt gaan onder het warme weer.
Zo waren woensdag in de beeldrubriek ‘Uitgelicht’ veel facetten van de extreme warmte te zien, van stratenmakers die in de hitte moeten werken tot een man die verkoeling zoekt in een kathedraal in Roermond. Op de voorpagina van donderdag zat een oudere man voor een ventilator.
Toch blijft het opletten, vooral online. Daar is de behoefte aan beeld groter dan in de krant, omdat de site en de app er steeds actueel moeten uitzien. De afhankelijkheid van persbureaus is daarmee ook groter. Op de ‘Hitte in Europa’-sectie schitterde donderdag urenlang een aantrekkelijk blauw bovenaanzicht van een zwembad, daaronder een kind dat aan een ijsje likte. Daaronder stond weer een reeks vrolijke tekeningetjes met zomertips uit de rubriek ‘Beter leven’. Al met al iets te feestelijk voor een dag die veel mensen zuchtend en steunend voor een ventilator doorbrachten.
Vrolijke taferelen kunnen uiteraard ook een aspect van de hitte zijn – alleen niet dominant. Uiteindelijk draait het, zoals vrijwel alles in het leven, om balans. En om hydrateren, vergeet vooral dat niet.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant