Tijdens de Vietnamoorlog zaaide de militaire operatie Speedy Express dood en verderf onder de burgerbevolking. Soldier’s Bones is de ijzersterke reconstructie van het onderzoek dat correspondent Alexander D. Shimkin naar deze oorlogsmisdaden deed.
schrijft voor de Volkskrant over film, met speciale aandacht voor filmmuziek en horror.
10.889 Vietcongstrijders gedood. 748 wapens ingenomen. Wat betekent dat gigantische verschil, vroeg de Amerikaanse journalist Alexander D. Shimkin zich af, toen hij in 1971 de officiële rapporten las over operatie Speedy Express (1968-1969). Shimkin was tijdens de Vietnamoorlog gestationeerd in Ho Chi Minh-stad (toen nog Saigon geheten), als oorlogscorrespondent voor tijdschrift Newsweek. Hij besloot op onderzoek te gaan in de Mekongdelta, vermoedend dat een aanzienlijk deel van die 10.889 gedode Vietnamezen geen soldaten, maar burgers waren.
De ijzersterke documentaire Soldier’s Bones is grotendeels een reconstructie van Shimkins onderzoeksmissie. Met een gruwelijke weelde aan archiefmateriaal belicht regisseur Kasper Verkaik de feiten van Speedy Express. Gezaghebbend generaal Julian Ewell spoorde zijn mannen aan om vanuit hun helikopters lukraak te schieten ‘op alles wat beweegt’; ze moesten scorekaarten bijhouden om het juiste ‘quotum aan doden’ te halen. Vrouwen, kinderen, niemand werd gespaard.
In navolging van Shimkin reist Verkaik dwars door de delta, op zoek naar ooggetuigen. Verkaik en cameraman Victor Horstink introduceren de inmiddels bejaarde mensen van de rug af gezien en filmen hen terwijl ze thee inschenken: ritualistische momenten van hoffelijkheid en houvast, terwijl de getuigen soms nauwelijks woorden vinden voor wat ze destijds hebben meegemaakt.
Soldier’s Bones probeert ook scherp te stellen op Shimkin, via foto’s en de verhalen van zijn naasten, onder wie Shimkins zus. In de voice-over klinken fragmenten uit de brieven die hij aan het thuisfront schreef, voorgelezen door hemzelf. Een geniale, door oorlogsvoering gefascineerde man was hij, die zich in de VS aansloot bij de burgerrechtenbeweging en naar Vietnam trok om te ontsnappen aan de benauwende band met zijn vader.
‘Ik vraag me af of hij wist dat hij de oorlog niet zou overleven’, zegt een van Shimkins collega’s in Soldier’s Bones. Die uitspraak geeft de hele film een even thrillerachtige als fatalistische geladenheid. Spannend zijn ook sommige vormkeuzes. Als een kameleon imiteert Soldier’s Bones elementen uit Francis Ford Coppola’s Vietnam-epos Apocalypse Now (1979): het dreunende geluid van roterende helikopterwieken uit die film wordt hier een waar doodsmotief.
Shimkin zou de hel van Speedy Express ontrafelen in een lang artikel dat eerst onder overheidsdruk werd uitgesteld en toen drastisch ingekort. Het publiek had geen zin meer om over de oorlog te lezen, meende de Newsweek-redactie. Ook wat dat laatste betreft is Soldier’s Bones een urgente, confronterende film: hij doordringt je er maar weer eens van hoe makkelijk de oorlogsmoeheid toeslaat, terwijl de verschrikkingen gewoon doorgaan.
Documentaire
★★★★☆
Regie Kasper Verkaik
90 min., in 23 zalen / te zien op Picl.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant