Nu landen en bedrijven de maan in het vizier hebben, wil de ‘ambassade van de maan’ alle belanghebbenden een stem geven. Vorige week kwamen de initiatiefnemers bijeen. ‘Dit gesprek zit buiten mijn comfortzone.’
is wetenschapsredacteur voor de Volkskrant. Hij schrijft over sterrenkunde, natuurkunde en ruimtevaart.
‘Zou de maan ook iets van ons kunnen willen?’, vraagt schrijver en theatermaker Marjolein van Heemstra aan de zaal vol wetenschappers, ingenieurs, kunstenaars, filosofen en juristen, van astronaut André Kuipers tot kunstenaar Mary Kuiper, wier werken, meeliftend met diverse ruimtemissies, al eens naar de maan en het ISS vlogen.
Hier in een zaaltje van museum Space Expo in Noordwijk, op een steenworp afstand van Estec, het technologisch instituut van de Europese ruimtevaartorganisatie ESA, willen Van Heemstra en anderen nu eens niet louter de verkenningsdrift rond de maan op het podium hijsen. ‘De maan is ook de hoeksteen van veel spirituele en religieuze tradities.’
Veeg dat onder het tapijt en het gaat geheid mis, zo illustreert het verhaal van de Peregrine-missie, een commerciële maanlander die in 2024 van plan was om de as van ten minste zeventig mensen (en één hond) uit te strooien op de maan.
‘Voor veel inheemse mensen, inclusief de Navajo Nation, waartoe ik behoor, is dat zeer ongemakkelijk. Voor ons is de maan een oud familielid – Grootmoeder Maan is een term van verering die veel inheemse volken gebruiken, en we moeten respectvol zijn als we haar bezoeken’, schreef Alvin Harvey destijds in een opiniestuk in vakblad Nature.
De Peregrine-missie mislukte overigens, en de as werd niet uitgestrooid.
Van Heemstra nam samen met sterrenkundige Marc Klein Wolt (Radboud Universiteit) het initiatief voor de ambassade van de maan, mede om zulke gesprekken mogelijk te maken.
Dat is nog zodanig vers – dit is pas de tweede bijeenkomst – dat zelfs over de meest basale premisse nog geen overeenstemming bestaat. Moet de ambassade bijvoorbeeld ‘de maan een stem geven’, zoals Van Heemstra voorstelt? Nee, zegt een deel van de aanwezigen. ‘We moeten de rechten vertegenwoordigen van de ménsen die een band voelen met de maan’, vat Philippe Schoonejans, voorzitter van de Nederlandse vereniging voor ruimtevaart, het samen.
‘Ik wil niet het logo van McDonald’s geprojecteerd zien op de maan’, zegt astronaut André Kuipers. ‘Ik denk dat deze ambassade ons vooral moet beschermen tegen zulk soort negatieve kanten van maan-exploratie.’
Lang was de maan slechts een plek van ideeën, van de religies die in haar ijle schijnsel de hand van een godheid ontwaren, tot de westerse sciencefictionauteurs die al voordat het daadwerkelijk gebeurde, droomden van het moment dat mensen voet zouden zetten op onze kosmische buur.
Inmiddels staat de maan opnieuw stevig op de radar van wedijverende geopolitieke machtsblokken: zowel China als de VS streven naar een bemenste maanbasis. Ondertussen wil de Nasa vanaf 2027 zo’n tien commerciële partijen per jaar op de maan laten landen, en dromen machtige bedrijven als Elon Musks SpaceX hardop van mijnbouw op de maan - er bevinden zich daar onder meer kostbare en zeldzame metalen - en het neerzetten van grootschalige lanceerinstallaties op het oppervlak.
De ambassade wil balans brengen in dat geopolitieke, economische en wetenschappelijke krachtenveld. ‘Ambassades brengen mensen samen’, zegt Klein Wolt. Dat leidt echter ook tot wrijving.
‘Dit gesprek speelt zich af buiten mijn comfortzone’, geeft Arno Wielders toe, die als ingenieur voor de ESA werkt. ‘In de komende twintig tot dertig jaar zal de maan geïndustrialiseerd worden, punt uit’, zegt hij, waarmee hij onder meer doelt op de plannen van de VS en China om permanente bases op de maan te openen.
‘Ik denk dat de ambassade zich daar niet tegen moet verzetten, maar moet kijken hoe we dat op de goede manier doen. We moeten oppassen dat we de industrie niet alleen negatief afschilderen’, zegt hij, een sentiment dat op bijval kan rekenen van anderen.
‘Er zit zeker iets onvermijdelijks in. Wie alleen zegt: ‘stop’, zal nauwelijks gehoord worden’, zegt James Carpenter, hoofd van het Lunar Science Office van de ESA.
Volgens Marjolein van Heemstra is dat ook niet het doel. ‘Het gaat meer om het narratief van koloniseren, domineren, dat ik kwalijk vind’, zegt ze. ‘Het gaat erom dat als je je zorgen maakt over dat ons misschien iets wordt afgenomen door deze maanplannen, dat je dan wordt afgeschilderd als een belachelijk, radicaal-links persoon.’ Iederéén moet gehoord worden, wil ze maar zeggen.
‘Misschien moet de ambassade ook een plek zijn waar je kunt rouwen om de maan en de nieuwe maanplannen kunt leren accepteren’, oppert wetenschapsfilosoof Sabine Winters.
André Kuipers vindt het lovenswaardig dat al dit soort geluiden naast elkaar bestaan. ‘Een ambassade van een land vertegenwoordigt ook tegelijk de belangen van de industrie en van milieuactivisten’, zegt hij.
Zo denkt ook Carpenter van de ESA erover. ‘Ik vind dit ongemak eigenlijk wel lekker, dat we hier gewoon praten over de spirituele kant van de maan.’ Hij benadrukt dat wat je op de maan doet, nog lang invloed heeft. ‘De voetstappen op de maan uit het Apollo-tijdperk zijn nog altijd zichtbaar. Dat maakt deze gesprekken extra belangrijk.’
Uiteindelijk hopen de initiatiefnemers dat de ambassade ook elders verschijnt. Klein Wolt laat weten dat de eerste stap al is gezet. Tijdens een ‘heerlijk gesprek’ in de bus richting Space Expo zat hij naast sterrenkundige Katrien Kolenberg van de Vrije Universiteit Brussel en kreeg hij een eerste toezegging. ‘Zij gaat ook in België een ambassade openen.’
Alles over wetenschap vindt u hier.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant