Apocalyptisch denken sijpelt door in het politieke debat, waarbij figuren als Peter Thiel, Pete Hegseth en Aleksandr Dugin verschillen afschilderen als een strijd tussen goed en kwaad. Als rivalen aartsvijanden worden, werken de instrumenten van politiek en diplomatie niet meer.
Van het Kremlin tot het Witte Huis en Silicon Valley hebben ze het over de komst van de antichrist. Het idee is niet veel meer dan obscure theologische speculatie die voornamelijk voortkomt uit de cryptische vermelding door de apostel Paulus van een ‘wetteloze mens die alles wat goddelijk en heilig is zal bestrijden, zich erboven zal verheffen en zal plaatsnemen op de troon in Gods tempel en zich voordoen als God zelf’ (2 Thessalonicenzen 2:2). Voor een kleine groep rijke, invloedrijke mannen is de antichrist echter de bril geworden waardoor zij de wereld bekijken.
De prominentste pseudoprofeet van het Armageddon is wellicht de miljardair en techinvesteerder Peter Thiel, medeoprichter van PayPal en Palantir en sponsor van de carrière van de Amerikaanse vicepresident J.D. Vance. Thiels antichrist is van bijzondere aard: een kwaadaardige tiran die macht over de wereld zal verkrijgen door zich voor te doen als een weldoener en in te spelen op waar mensen bang voor zijn, vooral voor technologie. Deze wegbereider van het einde der tijden is wellicht al onder ons, zo speculeert Thiel, in de vorm van een of andere ‘luddiet die alle wetenschap wil tegenhouden’, zoals de klimaatactivist Greta Thunberg.
Over de auteur
Nina L. Chroesjtsjteva is hoogleraar internationale betrekkingen aan The New School en medeauteur (met Jeffrey Tayler) van In Putin’s Footsteps: Searching for the Soul of an Empire Across Russia’s Eleven Time Zones.
Dit is een ingezonden bijdrage, die niet noodzakelijkerwijs het standpunt van de Volkskrant reflecteert. Lees hier meer over ons beleid aangaande opiniestukken.
Eerdere bijdragen in deze discussie vindt u onder aan dit artikel.
Thiels antichrist kan ook verschijnen in de vorm van een ‘wereldregering’. Zoals een jezuïtische theoloog opmerkte, is Thiels visie fundamenteel politiek en is zijn ‘praktische conclusie bot’: elke poging om AI te reguleren, mee te doen aan internationaal bestuur of de technologische ontwikkeling te beperken, wordt bij hem ‘voorbereiding voor de heerschappij van de antichrist’.
Geen wonder dus dat het Vaticaan heeft laten blijken dat het geen goedkeuring geeft aan Thiels apocalyptische tirades. Toen hij probeerde over dit onderwerp een reeks lezingen te houden aan de Pauselijke Universiteit Sint Thomas van Aquino (ook wel bekend als het Angelicum), maakte het universiteitsbestuur er korte metten mee, waardoor hij zich gedwongen zag zijn lezingen te houden in het Palazzo Orsini Taverna in Rome.
Desalniettemin is Thiel blijkbaar in staat publiek te trekken. En in Argentinië, waar hij zich onlangs heeft gevestigd, zou hij wel eens een ontvankelijk publiek kunnen vinden voor zijn act. De anarchokapitalistische president van dat land, Javier Milei, past heel goed bij Thiel. (Evenals, in de woorden van V.S. Naipaul, de ‘lugubere gebalsemde onsterfelijkheid’ van Eva Perón.)
Elon Musk, die andere medeoprichter van PayPal, heeft het niet zo vaak over de antichrist (hoewel er in de marges van het internet wordt gespeculeerd dat hij de infrastructuur aan het bouwen is die de antichrist zal gebruiken om over de wereld te heersen). Musk deelt echter wel de politieke denkbeelden van Thiel. Beiden zijn uitgesproken aanhangers van de Amerikaanse president Donald Trump, die vaak wordt neergezet als een bolwerk tegen ‘kwaden’ als ‘wokisme’, migranten en niet-christelijke religies.
In die zin past Trump volmaakt in de illusie van de antichrist: hij is de katechon, ofwel ‘tegenhouder’, die door de apostel Paulus wordt omschreven als degene die de ‘wetteloze mens’ zal tegenhouden (2 Thessalonicenzen 2:2). Veel van Trumps MAGA-aanhangers – en Trump zelf ook – gaan nog een stap verder en schilderen hem af als een messianistische figuur, dus als een soort Jezus Christus.
Deze eschatologische draai in de Amerikaanse politiek rechtvaardigt zowat iedere handeling, hoe gewelddadig of corrupt die ook is. Nergens wordt dit duidelijker dan in hoe minister van Defensie Pete Hegseth Trumps zelfgekozen oorlog tegen Iran omschrijft als een heilige kruistocht. Hij geeft ‘Gods almachtige voorzienigheid’ de eer voor de militaire successen van Amerika, maar citeert tijdens een dienst in het Pentagon een gefictionaliseerde versie van Ezechiël 25:17 – gebruikt in de film Pulp Fiction – om de Amerikaanse troepen op te zwepen tot ‘gerechtvaardigd’ geweld.
De dag des oordeels is echter niet een exclusief Amerikaanse obsessie. De invloedrijkste stem van het hedendaagse apocalyptische denken is wellicht Aleksander Doegin, hoofdfilosoof van het Kremlin en lichtend voorbeeld van het 21ste-eeuwse Russische nationalisme. Bij hem komen ‘satanische krachten’ uit het Westen – het ‘koninkrijk van de antichrist’ – en is de Russische beschaving het bolwerk tegen de wereldwijde spirituele teloorgang. Het Westen is niet zomaar een rivaliserende beschaving met andere waarden. Het is een ‘levenloze wereld’ en een ‘put van de verworpenen’, terwijl Rusland het ‘hart van de wereld’ is, bezield door een ‘kosmisch lot’.
In deze logica is president Vladimir Poetin niet zomaar een sterke man die de belangen van Rusland behartigt. Hij is een door de voorzienigheid gestuurde figuur op een heilige missie – ook een katechon – en de oorlog in Oekraïne is geen landjepik maar een existentiële strijd om de Slavische ziel.
Dergelijke logica heeft verstrekkende consequenties. Politiek en diplomatie zijn geworteld in de kunst van het onderhandelen en het sluiten van compromissen. Absolute eisen moeten wijken voor de vereisten van co-existentie en de toekomst ligt niet vast. Apocalyptisch denken daarentegen meent te weten hoe de geschiedenis eindigt, en daarin is elk compromis een capitulatie.
Dat blijkt ook uit Doegins argument dat Rusland en het Westen staan voor ‘alomvattende superwereldbeelden’ en ‘elkaar wederzijds uitsluitende projecten voor de toekomst van de mensheid’. Het blijkt ook uit hoe de regering-Trump Iraniërs wegzet als kwaadaardig en minder dan menselijk en hoe zij dreigt de gehele beschaving van Iran te vernietigen. Politiek en diplomatie kunnen niet functioneren als tegenstanders worden gezien als de belichaming van het kwaad.
Het is de moeite waard even terug te denken aan het levendigste historische voorbeeld van een dergelijke manier van denken in de hogere politiek: de opkomst van de Siberische mysticus Grigori Raspoetin als de invloedrijkste figuur aan het hof van tsaar Nicolaas II. Raspoetin weerspiegelde niet alleen de persoonlijke zwakheden van Nicolaas en zijn vrouw Aleksandra, hoewel hij het lijden van hun aan hemofilie lijdende zoon zou hebben verlicht. Tegen de tijd dat Raspoetin ten tonele verscheen, liep het Russische keizerrijk op zijn laatste benen en de uitgeputte monarchie, die geen rationele antwoorden meer had op de problemen van het land, omarmde het bovennatuurlijke.
Een soortgelijke dynamiek lijkt zich op dit moment zowel in de VS als in Rusland voor te doen, waarbij de volgelingen van Trump en Poetin duizendjarige visioenen koesteren terwijl hun regimes niet langer functioneren. We hebben een punt bereikt waarop paus Leo XIV en het Vaticaan de stem van de rede zijn geworden.
© Project Syndicate 2026
Vertaling: Leo Reijnen
Wilt u reageren? Stuur dan een opiniebijdrage (max 700 woorden) naar opinie@volkskrant.nl of een brief (maximaal 200 woorden) naar brieven@volkskrant.nl
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant