De Tsjechische regering heeft president Petr Pavel niet uitgenodigd voor de Navo-top in Ankara begin juli. Pavel stapt daarom naar de hoogste rechter van het land. In Praag woedt al langer een richtingenstrijd over defensie en geopolitiek.
is correspondent Centraal- en Oost-Europa van de Volkskrant. Hij woont in Warschau.
Maandagavond maakte de rechts-populistische premier Andrej Babiš bekend dat president Pavel geen deel zal uitmaken van de delegatie naar Turkije. Op 7 en 8 juli houden de Navo-lidstaten een bijeenkomst in hoofdstad Ankara. Pavel meent dat de regering hem uitsluit en dat deelname aan de top tot zijn grondwettelijke bevoegdheden behoort: de president is het staatshoofd en commandant van de Tsjechische strijdkrachten.
Pavel sleept de regering nu voor het Grondwettelijk Hof en vraagt de rechter om duidelijkheid te verschaffen. Woensdag gaat het Hof zich over de kwestie buigen.
Het conflict komt niet uit de lucht vallen. Over de samenstelling van de delegatie wordt al maanden gebakkeleid in Tsjechië, waarbij de bekendmaking van de deelnemende partijen meerdere malen werd uitgesteld. Pavel wijst erop dat hij er elk jaar bij is geweest sinds hij in 2023 werd gekozen als president. Daarnaast heeft hij de nodige ervaring: als oud-generaal was hij eerder voorzitter van het militair comité van de Navo.
Volgens de Tsjechische grondwet heeft de president de bevoegdheid om ‘de staat extern te vertegenwoordigen’. Maar beslissingen die daaruit voortvloeien, vereisen weer goedkeuring van de regering. Premier Babiš stelt dat hij als regeringsleider het land moet vertegenwoordigen op de Navo-top, want het zou niet logisch zijn als er twee monden voor Tsjechië spreken.
Ze hebben dan allebei ook een volkomen verschillende kijk op de zaken. Babiš en Pavel zijn politieke rivalen die elkaar slecht liggen. Premier Babiš verloor eerder de presidentsverkiezingen van Pavel. Maar afgelopen najaar won hij met zijn populistische partij ANO de parlementsverkiezingen en sindsdien liggen premier en president regelmatig met elkaar overhoop.
Zo weigerde Pavel een van de ministers te benoemen wegens diens extreemrechtse uitspraken in het verleden en uitte hij kritiek op een recent wetsvoorstel om de financiering van de publieke omroep aan te passen, volgens de omroepmedewerkers een manier om politieke invloed over de berichtgeving te krijgen.
De president en de regering verschillen ook sterk van mening over de richting die Tsjechië op moet op gebied van defensie en geopolitiek: uitgerekend onderwerpen die de boventoon voeren op de Navo-top.
Pavel is net als de vorige regering een groot voorstander van steun aan Oekraïne. Babiš’ regering bestaat behalve zijn partij ANO ook uit radicaal-rechtse partijen als de SPD, die bekendstaat om pro-Russische standpunten. Zelf is de premier eerder een pragmaticus dan een ideoloog, maar wel sceptisch over militaire steun aan Kyiv.
Pavel en Babiš’ twisten ook over het budget voor defensie, een terrein waarop de nieuwe regering beduidend minder ambitieus is dan de vorige. Tsjechië besteedt dit jaar 1,8 procent van het bruto binnenlands product aan defensie, net onder de Navo-norm van 2 procent. Pavel vindt dit onverstandig.
Source: Volkskrant