Op het WK is een trend zichtbaar die tegen alle voetballogica indruist: spelers die bij de aftrap bewust de bal uittrappen op de helft van de tegenstander. Waarom doen ze dat?
In de jacht op de wereldtitel hanteert Frankrijk een aftrap die de logica van het voetbal tart. Wie wil scoren, moet de bal hebben, zo luidt de algehele gedachte. Toch kiest de uitgesproken favoriet ervoor de bal direct aan de tegenstander te geven door hem diep op de vijandelijke helft over de zijlijn te schieten.
Middenvelder Aurélien Tchouaméni deed het al tegen Senegal. Tegen Irak voltrok zich dinsdagnacht hetzelfde merkwaardige ritueel. Na een oponthoud van twee uur vanwege onweer voelde het als een anticlimax toen de scheidsrechter bij het begin van de tweede helft floot en Michael Olise de bal direct hoog en hard over de zijlijn trapte.
Het opvallende tafereel is geen unicum op dit WK. Frankrijk is niet langer het enige land dat ervoor kiest om de wedstrijd op deze op het oog paradoxale manier aan te vangen. Ook de Verenigde Staten, Marokko en Qatar schoten de bal vanaf de aftrap doodleuk over de zijlijn, zo dicht mogelijk bij de hoekvlag van de tegenstander.
Dat meerdere landen voor dezelfde aanpak kiezen, is geen toeval en doet denken aan American football en rugby. In deze sporten is het al langer gebruikelijk om de bal diep op de helft van de tegenstander over de zijlijn te schieten. Daar is terreinwinst vaak belangrijker dan het hebben van de bal. Maar waar komt deze trend in het voetbal vandaan en wat is de achterliggende gedachte?
‘De achterliggende gedachte is hetzelfde als bij het American football en rugby’, zegt Pieter Zwart, hoofdredacteur van Voetbal International en algemeen beschouwd als het tactische meesterbrein onder voetbaljournalisten. Hij ziet een duidelijke verschuiving in het moderne voetbal. Niet zozeer de vraag welke ploeg de bal heeft, maar vooral waar op het veld de bal zich bevindt is voor veel trainers belangrijk geworden.
Zwart wijst op Paris Saint-Germain-coach Luis Enrique, die het fenomeen een jaar geleden op het WK voor clubteams op het allerhoogste niveau introduceerde. Op weg naar de tweede Champions Leaguetitel op rij maakte Paris afgelopen seizoen meerdere keren gebruik van de opmerkelijke aftrap, waaronder in de gedenkwaardige halve finale tegen Bayern München (5-4-winst).
Die tactiek kreeg navolging, vooral van clubs uit de Premier League. Onder meer Arsenal, Newcastle United en Crystal Palace kopieerden de aftrap. Ook Arne Slot zette het tactische wapen in als trainer van Liverpool, waar hij eind mei werd ontslagen. En op het WK blijkt dat bondscoaches goed hebben gekeken naar PSG, de succesvolste ploeg van de laatste jaren.
‘Als je weet dat trainers het steeds belangrijker vinden waar de bal op het veld is in plaats van wie de bal heeft, dan is deze aftrap simpel te verklaren’, zegt Zwart. ‘Bij een klassieke aftrap, waarbij de bal naar achter wordt gespeeld en een ploeg wil opbouwen, kan de tegenstander meteen druk zetten. Door de bal ver en diep op de vijandelijke helft over de zijlijn te trappen, kan de ploeg die de aftrap neemt meteen druk zetten en de bal op een gevaarlijke positie op het veld proberen te veroveren.’
Het verbaast Hedwiges Maduro niet dat landen voor de nieuwe tactische variant kiezen. De trainer en analist volgt het WK op de voet en roept al jaren dat een team een wedstrijd kan domineren zonder de bal te hebben – iets dat volgens hem ingaat tegen de Nederlandse voetbalcultuur. Hij vindt de ‘American football-aftrap’ daar een lichtend voorbeeld van.
‘Je staat direct diep op de vijandelijke helft, kan de tegenstander goed onder druk zetten, omdat je een man meer hebt. Bij de tegenstander moet een speler namelijk ingooien’, zegt Maduro. Het leidt er volgens hem toe dat de tegenpartij meteen in een lastige situatie wordt gebracht. ‘Als je de bal verovert, ben je al dicht in de buurt van het doel.’
Een inworp vlak bij de hoekvlag brengt een praktisch probleem met zich mee: de ruimte is beperkt. Teruggooien kan niet en zijwaarts gooien is vaak riskant, omdat de bal dan dichter bij het eigen doel komt. Daardoor resteert vaak maar één optie: de bal naar voren gooien. Dat verhoogt het risico op fouten.
Dat blijkt ook uit de cijfers, schrijft The Athletic, de sportsectie van The New York Times. Volgens dit sportplatform wordt de bal ter hoogte van het midden van het veld – tussen de twee strafschopgebieden in – na een inworp in 85 procent van de gevallen eerst geraakt door een ploeggenoot. Dat percentage zakt naar 68 procent als een ploeg ter hoogte van het eigen strafschopgebied moet ingooien.
Bovendien geeft een team met de aftrap een duidelijk signaal af, meent Zwart. ‘Door meteen druk te zetten, breng je meteen energie in de wedstrijd en geef je de tegenstander geen kans om even rustig in de wedstrijd te komen. Dat kan zeker in het begin een voordeel zijn, als sommige spelers misschien nog niet helemaal scherp zijn.’
Toch gaat de aftrap niet altijd goed. Marokko wilde de bal tegen Schotland over de zijlijn trappen, maar middenvelder Neil El Aynaoui schoot de bal in de voeten van rechtsback Nathan Patterson, die vlak bij de zijlijn stond opgesteld. En Irak etaleerde tegen Frankrijk een eigen variant: zij schoten de bal niet over de zijlijn, maar over de achterlijn.
Overigens verklapte Enrique al dat ook hij de aftraptactiek niet zelf heeft bedacht. Hij zag het ooit gebeuren bij Olympique Lyonnais. ‘Het viel me op en ik vond het leuk, dus hebben we het gekopieerd’, zei hij.
Kritische geluiden klinken er ook. Sommigen zien het bewust uittrappen van de bal als een zorgwekkende trend en een vorm van spelbederf. Onzin, meent Maduro. ‘Het is gewoon een slimme manier om de tegenstander onder druk te zetten. In Spanje gingen mijn ogen open: daar leerde ik als speler dat je wedstrijden op meer manieren kunt winnen dan alleen via balbezit.’
Toch moet het volgens Zwart geen gewoonte worden dat ploegen de bal om de haverklap over de zijlijn schieten. ‘Daar wordt het kijkplezier niet groter van’, zegt de analyticus, al is hij niet bang dat het zo ver zal komen. ‘Coaches bedenken straks weer een tegenzet. Dat is het zelfcorrigerend vermogen van voetbal en een van de redenen waarom deze sport zo leuk is.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant