Deze dinsdag beginnen vredesonderhandelingen tussen Israël en Libanon in Washington. De Israëlische delegatie landt in een ander Amerika dan ze gewend is. Zelden lagen de belangen van Israël en de VS verder uiteen – en nooit waren de Amerikanen daarover zo expliciet.
is correspondent Verenigde Staten van de Volkskrant. Hij woont in New York.
Het zijn woorden die Israël niet lekker zullen zitten. ‘Een kip-en-eiprobleem’, noemt de Amerikaanse vicepresident JD Vance de voortdurende aanvallen over en weer tussen terreurgroep Hezbollah en Israël maandag: de één begint, de ander reageert. Twee schuldigen dus. Een standpunt dat ver verwijderd lijkt van de ooit onwrikbare steun die Israël genoot.
‘Israël mag zichzelf verdedigen’, aldus Vance met vermoeidheid in zijn gezicht. ‘Maar we zouden een betere en vredigere situatie hebben als Israël zou reageren met een gesprek.’
De vicepresident spreekt vanuit een luxeresort in de Zwitserse Alpen, waar hij namens zijn land de vredesonderhandelingen leidt met Iran. De toekomst van het hele Midden-Oosten staat op het spel. Maar Israël, de bondgenoot met wie de VS hun oorlog drie maanden geleden begonnen, is niet uitgenodigd.
In plaats van naar Bürgenstock vliegt een Israëlische delegatie deze dinsdag naar de VS voor aparte onderhandelingen, onder Amerikaans toezien, met buurland Libanon. De Israëliërs arriveren in een ander Washington dan zij gewend zijn. Zelden lagen de belangen van Israël en de VS verder uiteen – en nooit waren de Amerikanen daarover zo expliciet.
‘We staan op een tweesprong’, concludeert de Amerikaanse oud-diplomaat Alan Eyre, nu onderzoeker aan het Middle East Institute, in The Guardian. ‘President Trump wil deze oorlog zo snel mogelijk beëindigen, maar Netanyahu is premier van het enige land op aarde waar deze oorlog wel heel populair is.’
Donald Trump heeft het gehad. Tegen een decor van stijgende benzineprijzen, dalende populariteit en naderende verkiezingen wil hij zo snel mogelijk af van de oorlog die hij zelf tegen Iran ontketende. In een vorige week ondertekend ‘memorandum’ blijkt de president bereid grote concessies te doen aan zijn tegenstander.
Terwijl de onderhandelingen over langdurige vrede voortschrijden, gaan de VS alvast akkoord met miljarden aan sanctieverlichting. Iran mag straks weer olie verhandelen en krijgt beschikking over een speciaal herstelfonds voor wederopbouw.
Nucleaire zaken worden later pas afgehamerd. Over het Iraanse raketarsenaal of steun aan milities is zelfs met geen woord gerept, tot verbijstering van Israël.
Niets mag vrede nu nog in de weg staan, lijkt het Amerikaanse devies. Ook niet de zorgen van een oude bondgenoot.
‘Goed voor Iran, slecht voor Israël’, kopte het Israëlische dagblad Yediot Ahronot na aankondiging van het memorandum. In het land is geschokt op de onderhandelingen gereageerd. Premier Benjamin Netanyahu moedigde Trump afgelopen winter aan tot oorlog om Iran blijvend te verzwakken. Deze zomer lijkt de islamitische dictatuur juist sterker uit de strijd gekomen.
Maar in Washington vindt Netanyahu niet langer een luisterend oor.
‘Bibi, pas maar op, of je staat straks alleen’, dreigde Trump vorige week, nadat Israël ondanks het bestand bommen op buurland Libanon bleef werpen. ‘Jullie zijn een land van 9 miljoen mensen’, waarschuwde JD Vance donderdag. ‘Jullie kunnen je niet elk veiligheidsprobleem uit moorden.’
Een incident met drones van Hezbollah vorige week in het noorden van Israël noemde Trump ‘klein en onbenullig’. De boodschap: waag het niet te escaleren. Volgens Vance zijn de VS ‘de enige machtige bondgenoot in de hele wereld’ die Israël ‘nog over heeft’. Zijn boodschap: houd je maar even koest.
‘Het is werkelijk buitengewoon’, zegt onderzoeker Aaron David Miller van de Carnegie Endowment for International Peace in de media. ‘Geen Amerikaanse president heeft ooit over een Israëlische premier gesproken zoals Donald Trump over Netanyahu.’
Gezamenlijke belangen zijn op dit moment ver te zoeken. Toch kan Trump ook weer niet zónder de medewerking van Netanyahu. Hoewel geen van beiden in Zwitserland is vertegenwoordigd, heeft Iran de strijd tussen Israël en Hezbollah met succes onderdeel gemaakt van de onderhandelingen. Elke aanval op Hezbollah, zegt Iran, is een aanval op ons.
Dat lijkt ze menens. Afgelopen weekend zei Iran de Straat van Hormuz, de voor oliehandel cruciale waterweg, opnieuw te sluiten wegens aanhoudende Israëlische bombardementen. Die troefkaart kunnen ze blijven inzetten.
Tegelijkertijd biedt het Iraanse standpunt rond Libanon een opening voor Netanyahu. De Israëlische premier kan de door hem verachte vrede tussen Iran en de VS immers met bommen blijven saboteren – zolang Trump hem niet op de knieën dwingt.
Er is de VS dus veel gelegen aan een bestand tussen Israël en Libanon. De komende dagen zullen beide landen, onder toezicht van de Amerikaanse buitenlandminister Marco Rubio, in Washington met elkaar om tafel gaan. De onderhandelingen zijn door een oceaan van Bürgenstock gescheiden, maar dat wil niet zeggen dat ze op zichzelf staan.
Netanyahu zal de woorden van Trump en Vance deze dagen goed moeten wegen. Voor zijn politieke overleven lijkt het huidige memorandum tussen de VS en Israël funest, maar met zijn aanhoudende sabotage speelt de premier gevaarlijk spel.
Hoewel de VS in het verleden nooit bereid bleken om Israël serieuze sancties op te leggen, klonk hun taal ook nooit eerder zo dreigend. ‘Zonder de Verenigde Staten zou Israël op dit moment niet bestaan’, zei Trump vorige week tijdens een G7-overleg in Frankrijk. ‘Israël zou 100 procent zeker van de aardbodem zijn weggevaagd. En elke slimme persoon in Israël weet dat.’
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant