Alcohol laat geen orgaan in het lichaam ongemoeid. Intussen proberen drankproducenten op subtiele en niet-zo-subtiele manieren het onderzoek naar de gezondheidseffecten van alcohol te beïnvloeden. Volkskrantlezers reageren.
Wie oude tv-beelden ziet, kan zich verbazen over gezellig rokende presentatoren, nieuwslezers en anderen. Die beelden van paffende, destijds bekende Nederlanders vinden we nu vreemd en gedateerd, maar ondertussen zijn de walmende peuken vervangen door glazen met alcohol. Adriaan van Dis begon ermee: glaasje wit of glaasje rood. Destijds uitzonderlijk, maar ondertussen kijkt niemand meer op van een glas wijn of bier op de buis. Uiteraard vloeit de drank ook bij de feel-goodprogramma’s als er iets te vieren valt, zoals Bed & Breakfast. Campagne geslaagd.
Dit is slechts één voorbeeld van de manieren waarop alcoholgebruik wordt gepromoot en als gezellig wordt geframed, zoals roken vroeger ook gezellig moest worden gevonden. Gezondheid wordt zo geheel ten onrechte tegenover gezelligheid geplaatst. Ook wetenschapsredacteur Ellen de Visser neemt in haar artikel ‘Hoe schadelijk zijn bier, wijn en sterke drank?’ deze framing over (‘daar zit wat in’), ofschoon de daaropvolgende beschrijving (‘de keerzijde’) van de vernietigende reis van alcohol door de organen aan deze nuancering weinig recht doet. Campagne geslaagd.
Wie gezondheid wil bevorderen, wordt door handlangers van de industrie altijd onmiddellijk beschuldigd die zogenaamde gezelligheid te willen afpakken en daarom ‘betutteling’ verweten. Aangezien niemand ‘betutteld’ wil worden, is het woord ‘betutteling’ heel geschikt om de acties om mensen te informeren hoe gezonder te leven in een kwaad daglicht te stellen. Gemakshalve wordt de aantoonbaar veel grotere betutteling door de tabaks-, alcohol- en voedingsindustrie om ongezonde producten te kopen en te gebruiken geframed onder ‘daar komen we samen wel uit’.
Volgens deze beproefde vertragingsstrategie zitten we nog jarenlang met ongezonde of gevaarlijke producten voordat na een ‘overgangsperiode’ wordt ingegrepen. Denk aan vapes en fatbikes. Gek genoeg pleiten juist dezelfde pleitbezorgers tegen ‘betutteling’ weer voor hard ingrijpen bij andere dan hun eigen middelen, terwijl daar enige regulering een hoop ellende zou kunnen voorkomen.
Edith Schippers (we komen er samen wel uit zolang het verdienmodel in stand blijft) schafte als gezondheidsminister in 2011 alle massamediale leefstijlcampagnes (Postbus 51) af, terwijl die aantoonbaar effectief waren. Opmerkelijk genoeg bleef tot op heden de BOB-campagne overeind met de boodschap dat iedereen zich in de kantine mag bezatten zolang iemand zijn aangeschoten teamgenoten per auto thuis aflevert. Nogal vreemde boodschap van de overheid en in strijd met allerlei afspraken met betrekking tot de zorg voor de gezondheid van de bevolking. Campagne geslaagd.
Nu is het gebruik van middelen die genot verschaffen (of lijken te verschaffen) en de gezondheid aantasten van alle tijden en culturen. Een zorgzame samenleving zorgt er daarom voor dat burgers voldoende zijn geïnformeerd om een gezonde keuze te kunnen maken en, als dat om wat voor reden niet lukt, de gezondheidsschade te beperken. Wat we echter niet moeten willen, is dat de tabaks-, drank-, gok- en voedselindustrie onze keuzes stuurt. Dat vergt ingrijpende maatregelen, want hun ongelimiteerde reclamebudgetten en hun lobbyisten tot in de haarvaten van de samenleving hebben als enig doel om ten koste van grove gezondheidsschade evenzo grove winsten te maken.
Martin van Oostrom, Diemen
Het artikel over ‘onder invloed’ beschrijft de invloed van de drankindustrie en de bijdrage van erkende wetenschappers, beleidsmakers en gebruikers. Het beschrijft ook de kwalijke invloed van alcohol op organen in ons lichaam en aandoeningen die daardoor veroorzaakt kunnen worden. Comazuipen is een kwalijk verschijnsel in onze samenleving, maar alcohol is toch niet de enige oorzaak van medische problemen?
Piet Lucassen, Leende
Wat een verhelderende artikelen over alcohol. Ik zou haast in de woorden van Al Gore willen spreken van ‘An Inconvenient Truth’.
Ik drink zelf geen alcohol, omdat ik het gewoon niet lekker vind. Vaak word ik dan ter verantwoording geroepen (‘waarom drink je niet?’). Dat is logisch, want wel drinken is de norm.
Ook opmerkingen als ‘je mag jezelf toch wel eens verwennen’ hoor ik regelmatig. Mijn antwoord is dan: ‘Het zou een straf zijn om het op te moeten drinken.’
Ook word ik vaak gewezen op het gezondheidsaspect (‘mensen die matig drinken, zijn gezonder dan mensen die niet drinken’). Dat heeft de alcohollobby goed voor elkaar gekregen door het onderzoek zo te manipuleren dat dit de uitkomst is. Nog steeds wordt er gezegd dat door de dokter is aangeraden om een of twee glazen rode wijn per dag te drinken.
Zolang deze industrie nog miljarden verdient en daardoor veel geld kan uitgeven aan reclame en lobbyen, zal er niet veel veranderen. Dit geldt ook voor de gok-, voedsel- en tabaksindustrie. Altijd wordt verwezen naar de individuele verantwoordelijkheid. Er zijn nog altijd heel veel mensen die in sprookjes geloven.
Anneke Vermeulen, Rotterdam
Het is een ontnuchterend relaas. Aceetaldehyde, het metabolisch omzettingsproduct van alcohol, legt een allesvernietigende reis af door ons lichaam. Elk glas alcoholische drank is er een teveel, zo is de strekking van het artikel. Geen orgaan ontkomt aan de aantasting, ook de hersenen niet. Deze tamelijk technische uitleg kan niet genegeerd worden.
Heel anders ging het een jaar of vijf geleden in een uitzending over de Blue Zone op Sardinië. Mensen worden daar in goede gezondheid gemiddeld tien jaar ouder. Zo kwam er een kwieke 102-jarige vrouw aan het woord die wat uitleg deed over de levensstijl. Beweging, hoofdzakelijk vers plantaardig voedsel, verbinding en rust zijn wat kenmerken.
‘En die wijn dan: is dat niet slecht?’, vroeg de verslaggever. ‘Laat me niet lachen’, antwoordde ze. ‘Hier drinken we elke dag wel een of twee wijntjes hoor.’
Al met al is mijn conclusie dat de omstandigheden rond het drankgebruik van grotere invloed zijn op de levensverwachting dan de drank zelf. De Sardijnse Blue Zone ligt in een van de armste regio’s van Europa. Het geheim zit ’m dus niet in economische groei. Direct stoppen met de dranklobby kan alleen maar goed aflopen.
Jeroen van Linge, Groningen
Boeiend, de artikelen over de dranklobby en de gevaren van alcohol. Maar is het serieuze wetenschap om te zeggen: ‘… je krijgt er wel borstkanker van’, terwijl verderop blijkt dat die kans met 10 procent stijgt? Voor een evenwichtig bericht zou je ook moeten denken aan de voordelen voor al die mensen die prima maat weten te houden en ervan ontspannen en genieten.
Is de vraag niet eerder: waarom drinkt iemand, wat drinkt hij of zij weg – chronische stress, eenzaamheid, depressie, ervaringen van zinloosheid? Is dat verdisconteerd in de statistieken? En zelfs dan is zelfmedicatie met alcohol niet altijd alleen maar slecht. Volgens mij is maat houden alles. De god Dionysos die de wijn aan de mensen gaf, strafte dronkenschap genadeloos af. Als ik denk aan mijn grootmoeder die kraakhelder 93 werd en altijd een glas wijn binnen handbereik had waarvan ze af en toe nipte, dan zie ik een heel andere kant van het verhaal.
Lisette Thooft, Rotterdam
Vooruitlopend op het advies van de Gezondheidsraad over alcoholgebruik besteedt de Volkskrant met als kop ‘Onder Invloed’ maar liefst zeven pagina’s aan de kwestie.
Het narratief is zorgelijk. Uitvoerig wordt de inwerking van alcohol op het lichaam beschreven, organen ‘die het zwaar te verduren’ krijgen en de ‘geniepige’ wijze waarop de drankindustrie via de wetenschap de gezondheidseffecten van drankgebruik probeert te bagatelliseren.
Er worden maar weinig cijfers genoemd, zoals dan toch aan het eind van de zeven pagina’s: 5 procent van de kankersterfte is te wijten aan alcohol, volgens internationaal onderzoek. Volgens het artikel zijn dat in Nederland zo’n 2.300 per jaar.
Laten we daar eens een beetje mee gaan rekenen. Stel dat er drie miljoen notoire drinkers zijn, dan is het verlies aan levensjaren in zestig jaar gemiddeld 30 × 2.300 = 69.000. Dat betekent dat de levensverwachting van deze groep 69.000 × 365 dagen, gedeeld door 3.000.000, slechts 8 (8,395) dagen korter is dan die van de groep van de blauwe knoop. Dat lijkt mij verwaarloosbaar en niet opwegen tegen het plezier en de ontspanning.
Natuurlijk moeten excessen als comazuipen en rijden onder invloed voorkomen worden, maar het gebruik van alcohol is niet het enige waar mensen verstandig mee om moeten (leren) gaan.
Eric Winter, Groningen
De Gezondheidsraad komt deze week met een nieuw advies over alcohol. Spoiler: er bestaat geen veilige ondergrens. Dat vanaf de eerste slok de ellende begint, maakt het artikel van Ellen de Visser pijnlijk duidelijk. Het blijven normaliseren van alcoholgebruik, zoals de alcoholindustrie graag wil, zal alleen maar zorgen voor meer ellende.
Wordt het niet eens tijd dat alcohol het nieuwe roken wordt? Het zou een mooi signaal zijn als het Volkskrant Magazine daarom stopt met het aanbevelen van alcoholische dranken. Dat er nog steeds paginagrote wijnadvertenties in het magazine staan, zegt genoeg over hoe diep de industrie in onze maatschappij is verweven. Tijd om dat door te prikken.
Mathijs Nijland, Zwolle
De reportage over de diep doorwerkende beïnvloeding van de alcoholindustrie op onderzoek en beleid en denken over alcohol door consumenten, bleef een tijd in mijn gedachten. Vervolgens kwam het goed gestructureerde artikel over de effecten van alcohol op lichaam en gedrag. ‘Er is geen veilige ondergrens.’
Misschien een goed moment om te overwegen de vaste rubriek met een wijnrecensie van Onno Kleyn te vervangen door iets gezonders? Er is toch ook geen rubriek met bijvoorbeeld wiet- of tabaksrecensies.
Desiree Teuben, Wirdum
Verbijsterend. Internationaal gelauwerde wetenschapsiconen Bas Feringa, Robbert Dijkgraaf en Hans Clevers zitten in de adviesraad van de Heinekenprijzen. Bierfabrikant Heineken mag dan al tientallen jaren gelden als nationale trots, maar alcohol ‘laat geen orgaan ongemoeid’. Het is verantwoordelijk voor het ontstaan van vele soorten kanker. Zijn de geleerde heren hiervan onkundig en ijdel? Wie weet, maar er is gelukkig hoop.
Je kunt de samenwerking met de brouwer stoppen. Dat deed het Nederlands Olympisch Comité in 2024 bij het Holland Heineken House. Vanaf 1992 had het drankenconcern met dit House kunnen suggereren dat alcoholgebruik tot Olympische medailles zou leiden.
De gelauwerde wetenschappers kunnen stoppen zich te lenen voor de ziekteverwekkende illusie dat alcohol geniale koppen produceert. Verlaat die raad.
Pim Ligtvoet, Amsterdam
Wilt u reageren? Stuur dan een opiniebijdrage (max 700 woorden) naar opinie@volkskrant.nl of een brief (maximaal 200 woorden) naar brieven@volkskrant.nl
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant