Jarenlang golden de Taliban in Europa als diplomatieke paria’s. Maar nu steeds meer lidstaten uitgeprocedeerde Afghaanse asielzoekers willen terugsturen, zoekt Brussel voorzichtig meer contact met het Taliban-regime.
is correspondent Zuid-Azië voor de Volkskrant.
Wat lang ondenkbaar was, gaat dinsdag toch echt gebeuren. De Europese Commissie ontvangt een delegatie van de Taliban, de streng islamistische machthebbers van Afghanistan. Daarmee verruilt Europa diplomatieke isolatie voor een pragmatische houding tegenover de Taliban.
Het bezoek is omstreden. Sinds hun machtsovername in 2021 hebben de Taliban volgens mensenrechtenorganisaties in Afghanistan een apartheidsstaat gevestigd. Daarin zijn meisjes en vrouwen vrijwel volledig verbannen uit het openbare leven. Mede daarom worden de Taliban door geen enkel land behalve Rusland erkend als legitieme regering.
Dat diezelfde Taliban dinsdag toch worden onthaald in Brussel, illustreert hoe migratiebelangen Europa richting pragmatisch contact met de Taliban duwen. Het gebeurt op aandringen van een twintigtal landen, waaronder Duitsland, Zweden en Nederland.
Afgelopen oktober vroegen ze de Commissie om meer te doen om uitgeprocedeerde asielzoekers terug te sturen naar Afghanistan. Afghanen vormden in 2025 de grootste groep asielaanvragers in Europa (14 procent), gevolgd door Venezolanen (11 procent) en Syriërs (5 procent).
De kwestie is urgent, zo schreef onder anderen minister David van Weel (VVD) in de brief, want in ‘veel EU-landen’ zou er sprake zijn van een toename van ‘gewelddadige incidenten’ door Afghanen.
Waar dat op gebaseerd is, kon het ministerie van Justitie en Veiligheid (belast met het asieldossier) maandag niet zeggen. Tegelijkertijd stelt het dat de groep veroordeelde Afghaanse vreemdelingen in Nederland juist ‘relatief klein’ is.
Toch zijn de zorgen om Afghaanse asielzoekers niet helemaal uit de lucht gegrepen. De meeste Afghanen, ongeveer 70 procent, krijgen een verblijfsvergunning. Maar ook afgewezen Afghanen vertrekken zelden. Vorig jaar werden van de bijna 36 duizend afgewezen asielzoekers in Europa slechts 545 mensen teruggestuurd, nog geen 2 procent van het totaal.
Dat komt deels doordat de Talibanregering niet meewerkt aan deportaties; deels doordat Afghanistan niet veilig wordt geacht om mensen naartoe terug te sturen. Met dat probleem wendt Europa zich nu tot de Afghaanse machthebbers.
Ook de Taliban hebben belang bij de gesprekken. Ze gebruiken Europa’s migratiedoelen om diplomatieke legitimiteit terug te winnen. De Taliban willen toegang tot de Afghaanse ambassades in Europa, die nog grotendeels worden bestierd door vertegenwoordigers van de voormalige, prowesterse Afghaanse republiek.
Alleen Noorwegen en Duitsland gingen tot nu toe overstag. Zij laten zien hoe pragmatisch contact eruit kan zien. Zo maakte Duitsland zondag bekend het aantal deportatievluchten naar Afghanistan op te gaan voeren naar drie per maand. In ruil daarvoor zou het land hebben toegezegd het aantal Taliban-diplomaten uit te breiden van twee naar acht, aldus bronnen tegen de Duitse publieke omroep NDR.
Daarmee rijst ook de vraag of jarenlange isolatie van de Taliban nog houdbaar, of effectief, is.
Voor tegenstanders van het overleg is het antwoord duidelijk: elk diplomatiek contact helpt de Taliban verder uit hun internationale isolement. Het regime heeft de afgelopen vijf jaar laten zien dat het niets geeft om mensenrechten, zegt Fereshta Abbasi telefonisch vanuit Londen. Ze is onderzoeker bij Human Rights Watch. ‘De internationale gemeenschap heeft er zo vaak bij hen op aangedrongen, maar de situatie verslechtert juist alleen maar. Er is geen slechtere plek ter wereld om vrouw te zijn dan Afghanistan.’
Die vrees leeft ook in het Europees Parlement. Europarlementariër Raquel García Hermida-Van der Walle (D66), voorzitter van de delegatie voor Afghanistan, waarschuwt dat de gesprekken de Taliban juist extra legitimiteit geven. ‘Het is officieel misschien een ambtelijk overleg, maar diplomatie draait juist óók om symbolen. Hun komst is voor de Taliban een grote overwinning.’ García had daarom liever gezien dat de gesprekken werden gevoerd in bijvoorbeeld Doha of een andere neutrale plek.
Anderen betwijfelen of het isoleren iets oplevert. ‘De meest geïsoleerde regimes plegen de ernstigste mensenrechtenschendingen’, stelt Zuhra Bahman vanuit Kabul. Ze is verbonden aan de ngo Search for Common Ground. ‘Het zijn investeringen en engagement die verandering teweegbrengen. Elk contactmoment is weer een kans om het regime ter verantwoording te roepen.’
Volgens Bahman wordt de vrees voor legitimering bovendien overschat. ‘Het is een erg naïeve en Eurocentrische manier om ernaar te kijken. Alsof de Taliban niet bestaan als we onze ogen sluiten. Ik sta in het land waar de luchthaven, het stroomnetwerk, de wegen en de valuta allemaal worden beheerd of uitgegeven door de Taliban.’
Haar boodschap aan Europa: verwacht geen snelle verandering. ‘We hebben generationele verandering nodig. Je kunt niet verwachten dat mensen die twintig jaar hebben gevochten, na wat beperkt diplomatiek contact hun overtuigingen volledig omgooien.’
Volgens Europarlementariër García gebruiken de Taliban Europa’s wens om Afghanen te deporteren om uit hun isolement te komen. Ze vreest dat Europa daarmee uiteindelijk meer weggeeft dan het beseft. ‘Die diplomaten komen niet alleen visa afstempelen, maar kunnen ook de Afghaanse diaspora monitoren. Dan krijgen we Iraanse toestanden.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant