Als getalenteerde jeugdvoetballer en boekenwurm stond Jan Vorstenbosch voor een keuze: PSV of de filosofie. Van zijn keuze had de latere hoogleraar ethiek nooit spijt. Hij schreef ook over voetbal en richtte een club op: KS Broekhoven.
Jan Vorstenbosch was een filosoof van het alledaagse. Voor hem was filosofie geen verheven wijsheid. Hij paste filosofische denkwijzen toe om antwoorden te vinden op vragen uit het dagelijks leven. Uitgaande van eigen ervaringen schreef hij over concrete onderwerpen als voetbal, de zorg en huishoudelijke apparaten. De praktijk was zijn inspiratiebron.
‘Jan was een moderne Socrates’, stelt collega-filosoof en zwager Joep Dohmen. ‘Net als Socrates ging hij met zijn hele omgeving in gesprek. Net als van Socrates kwam je niet snel van hem af. Niet iedereen vond dat makkelijk, maar iedereen voelde wel dat er in een gesprek met Jan iets bijzonders gebeurde.’
Hij was een geboren filosoof, een ernstige jongen. Als 13-jarige misdienaar las hij al stiekem filosofische teksten tijdens de mis. Zijn studie voltooide hij in sneltreinvaart. ‘Mijn vader was een gulzige denker’, vertelt zijn zoon Ilja. ‘Hij heeft ontzettend veel gelezen. Je kon hem ’s morgens om half zeven al in de huiskamer aantreffen met een boek.’
Vorstenbosch groeide op in de arme Tilburgse volkswijk Broekhoven – later verhuisde het gezin naar een flat in Tilburg-Noord. Zijn vader was textielarbeider, zijn moeder huisvrouw en werkster. Het was een huishouden van Jan Steen: chaotisch en gezellig. Te midden van alle drukte zat Jan in een hoekje een boek over filosofie te lezen.
Op jonge leeftijd werd hij ontdekt als voetbaltalent. Op zijn 15de stond hij in het eerste elftal van de katholieke amateurclub KS Broekhoven. ‘Hij was een razendsnelle linksbuiten, met een karakteristieke sleepbeweging en een enorme versnelling’, vertelt Ilja. PSV kreeg hem in het vizier. Hij moest kiezen: voetbal of filosofie. Het werd filosofie. Dohmen: ‘Hij was bang dat hij fysiek en mentaal niet hard genoeg was voor het betaalde voetbal.’
Na zijn studie werd Vorstenbosch universitair docent aan de Radboud Universiteit in Nijmegen, waar hij promoveerde. Later ging hij naar de Universiteit Utrecht, waar hij zich toelegde op toegepaste ethiek. Daar zou hij tot zijn pensioen blijven. Hij genoot van het lesgeven, een aanbod om hoogleraar te worden sloeg hij af. Was dat sociale hoogtevrees?
Ilja: ‘In zijn gezin was bescheidenheid normaal. Hij had vaak te horen gekregen dat je je niets moet verbeelden en maar beter gewoon kunt doen. Mogelijk heeft dat invloed op hem gehad.’
Vorstenbosch schreef een aantal filosofische boeken, waarvan het humoristische Twaalf huishoudelijke apparaten een bestseller werd. Daarin beschrijft hij op ironische toon wat de stofzuiger, de vaatwasser en andere apparaten met ons privéleven doen, ten goede en ten kwade.
Volgens Dohmen zijn de boeken Zorg en Voetbalgek de beste filosofische werken die in Nederland zijn verschenen over de praktijk van het voetbal en de zorg. ‘Jan wilde met zijn analyses van concrete praktijken zoals opvoeding, onderwijs, sport en zorg het onderling vertrouwen tussen mensen herstellen.’
Naast zijn werk als docent had Vorstenbosch een druk sociaal leven. Samen met zijn vader en andere familieleden richtte hij in 1974 een eigen voetbalclub op die ruim veertig jaar zou bestaan. Ilja: ‘Dit was zijn grote trots. Tientallen jaren speelde hij elke zaterdag.’
Kort nadat de familie- en vriendenclub werd opgeheven, stopte ook KS Broekhoven, de club waar Jan was begonnen. Hij kreeg het archief van de vereniging, op basis waarvan hij een boek schreef.
Met het verhaal van de club vertelt hij de vergeten geschiedenis van de volkswijk die destijds zo’n slechte naam had. Hij beschrijft hoe de bewoners het beste van hun leven probeerden te maken. Vlak voor zijn dood was het boek klaar. Jan Vorstenbosch (73) overleed dit voorjaar na een kort ziekbed aan de gevolgen van maagkanker.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant