Door de matige prestaties van hun eigen teams zijn Noorse voetbalsupporters al decennialang in de ban van het Engelse voetbal. Maar door de recente opleving is deze eenzijdige adoratie niet meer vanzelfsprekend.
is nieuwsverslaggever van de Volkskrant.
Tegen de achtergrond van een V-vormige fjord staren 27 afgetrainde mannen je met een grimmige blik aan. Ze zien eruit als onverschrokken krijgers, gedrapeerd in dierenhuiden en bewapend met speren, zwaarden en bijlen. Toch zijn het geen echte Vikingen, maar de spelers van het Noorse nationale elftal.
Hun teamfoto, een eerbetoon aan het Vikingverleden van het Scandinavische land, is nu al de meest iconische teamfoto van dit WK. Hoewel de foto door sommige Noren is bekritiseerd als ‘chauvinistisch’, ‘toxisch’ en ‘hypermasculien’, symboliseert de foto volgens Lise Klaveness, voorzitter van de Noorse voetbalbond, de Noorse ‘saamhorigheid, teamgeest en eenheid’.
Die saamhorigheid zien we in aanloop naar dit WK ook terug bij de Noorse fans, die recent hun collectieve Vikingroei introduceerden aan het grote publiek. Het duidt erop dat de Noren vol nationale trots en vertrouwen hun eerste WK in 28 jaar tegemoet treden.
Het is ergens begrijpelijk dat het zelfvertrouwen ervanaf spat na zo’n indrukwekkende WK-kwalificatiereeks en een selectie met wereldsterren als Erling Haaland en Martin Ødegaard in de gelederen. Toch is dit Noorse voetbalpatriottisme een vrij nieuw fenomeen in een land dat volgens Matti Goksøyr, emeritus hoogleraar sportgeschiedenis aan het Instituut voor Sport- en Sociale Wetenschappen in Oslo, van oudsher lijdt aan ‘een minderwaardigheidscomplex’.
‘Noorwegen heeft altijd op zichzelf neergekeken als voetballand’, aldus de gepensioneerde hoogleraar. ‘Het beschouwt zichzelf als een wintersportland, een skiland.’ Toch is voetbal al jaren de grootste sport in Noorwegen, wat het ergens pijnlijk maakt dat de internationale voetbalsuccessen op één hand te tellen zijn.
De grootste sportieve prestatie van de nationale ploeg was op het WK van 1998 in Frankrijk, toen Brazilië in de groepsfase werd verslagen, maar van Italië werd verloren in de achtste finale. Het verklaart waarom er volgens Goksøyr maar weinig Noren zijn ‘die opscheppen dat we een echte voetbalnatie zijn’.
De Noorse voetbalsupporters zoeken daarom traditiegetrouw hun heil aan de andere kant van de Noordzee, bij het Engelse clubvoetbal. De Premier League is minstens zo populair als de eigen Eliteserien. ‘De Noorse en Engelse voetbalwereld verschillen zo veel qua niveau’, zegt Goksøyr. ‘In Engeland spelen de beste spelers ter wereld, terwijl de Noorse competitie vroeger bijna een amateurcompetitie was. Eigenlijk zijn de twee niet bedoeld om elkaar te kruisen.’
Op die manier kan een Noorse voetbalfan zonder loyaliteitsconflict fan zijn van zowel Liverpool als van Lillestrøm, of van Arsenal en Rosenborg. De Engelse wedstrijden worden uitgezonden in het centrum van Oslo, waar lokale pubs verbonden zijn aan Engelse clubs. Zo gaan Noorse Manchester United-fans naar The Scotsman, vormt The Highbury Pub de thuisbasis van Arsenal-fans en is Andy’s Pub de stamkroeg voor supporters van Liverpool.
Nu is het geen geheim dat de fanschare van grote Engelse voetbalclubs zich uitstrekt over de hele wereld. Het is ook niet uitzonderlijk dat deze fans zich verenigen in landelijke supportersclubs, zoals de Dutch Mancunians (Manchester United) en Arsenal Netherlands Supporters Club in Nederland. Maar de fanbases in Noorwegen zijn wel degelijk van een andere omvang dan de Nederlandse supportersclubs, die vaak niet meer dan enkele honderden leden hebben.
Zo is de grootste fanclub van Noorwegen – die van Liverpool met 54.466 leden – groter dan de grootste politieke partij (43.952) in het land. Met een inwonersaantal van 5,65 miljoen is zelfs 1 procent van de Noorse bevolking lid van de Liverpoolse fanclub. Ook de officiële Scandinavische supportersclub van Manchester United had in 2024 zo’n 45 duizend leden, van wie de meesten uit Noorwegen komen.
Waar komt die Noorse obsessie met het Engelse voetbal vandaan? De belangrijkste verklaring ligt in het jaar 1969, toen de Noorse staatszender begon met het uitzenden van Tippekampen, een legendarisch televisieprogramma waarin kon worden gewed op Engelse voetbalwedstrijden.
Nog voordat de Noorse wedstrijden zelf op televisie kwamen, werd elke zaterdagmiddag een Engelse wedstrijd uitgezonden. Met de gokopbrengst kon het staatsgokbedrijf Norsk Tipping de Noorse sport financieren zonder dat dit ten koste ging van de staatsbegroting. ‘Tippekampen groeide uit tot een institutie’, vertelt Goksøyr. ‘Het werd traditie voor jonge Noorse mannen om elke zaterdagmiddag bijeen te komen om de wedstrijd te kijken.’
Door Tippekampen, dat tot 1995 wekelijks op de Noorse televisie te zien was, groeide een hele generatie Noorse mannen op met Engels voetbal. Het verklaart ook waarom naast de grote Engelse clubs het kleinere Leeds United zo populair is in Noorwegen. In de periode van het tv-programma beleefde die club namelijk haar hoogtijdagen. Dat die clubliefde van vader op zoon wordt doorgegeven, bewees de Noorse rapper Lars Vaular toen hij in 2013 een nummer uitbracht ter eerbetoon aan Gary Speed, een voormalige middenvelder van Leeds United.
Hoewel de Noorse en Engelse voetbalcompetities zich lange tijd in verschillende universums afspeelden, kwamen de twee voor het eerst met elkaar in aanraking in de jaren negentig. In deze periode beleefde Rosenborg BK het begin van haar gloriejaren en werd de club tussen 1995 en 2007 een vaste waarde in de groepsfase van de Champions League. Goksøyr: ‘Het was een sensatie, omdat het betekende dat de afstand tussen de twee voetbalwerelden niet meer zo groot was als voorheen.’
Na deze relatief succesvolle periode – waarin ook Noorwegen zich in 1994 en 1998 kwalificeerde voor het WK – brak er een periode aan van sportieve droogte. Eindtoernooien werden niet gehaald en Noorse clubs speelden op Europees niveau geen rol van betekenis.
Tot de recente successen van het kleine Bodø/Glimt, dat dit seizoen de achtste finale van de Champions League bereikte. In combinatie met de huidige WK-deelname zorgde dat ervoor dat de Noren hun nationale trots hervonden lijken te hebben. ‘Het Noorse voetbal heeft momentum’, zegt Goksøyr, die ook ziet dat het zelfvertrouwen en optimisme onder Noorse voetbalfans is gestegen. ‘Er heerst een gevoel dat we eindelijk zijn waar we thuishoren.’
Ondanks het tanende minderwaardigheidscomplex verwacht Goksøyr niet dat een succesvol WK de populariteit van Engels voetbal onder Noren in de nabije toekomst zal doen afnemen. ‘Het zou zeker een extra boost geven aan het Noorse voetbal, maar onvoldoende zijn om een blijvende verandering in de huidige verhoudingen teweeg te brengen. Daarvoor zit het Engelse voetbal nu eenmaal te diepgeworteld.’
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant