De opvolger van de vertrokken Britse premier Keir Starmer zal vrijwel zeker Andy Burnham zijn. Hem wacht een zware klus in een bijkans onbestuurbaar land.
is correspondent Groot-Brittannië van de Volkskrant.
En weer eindigde een Brits premierschap in tranen. Voortijdig en verdrietig. Na de gewonnen verkiezingen op 4 juli 2024 had Keir Starmer gehoopt het Verenigd Koninkrijk voor vijf, of zelfs tien jaar te kunnen leiden. Maar in plaats daarvan stond hij twee jaar later voor de zwarte deur van 10 Downing Street, met zijn ministers, medewerkers en zijn echtgenote Victoria. Lezend vanaf de lessenaar, dat houten symbool van de politieke turbulentie, kondigde hij zijn vertrek aan.
De 63-jarige toonde berusting en bescheidenheid. ‘De vraag die mijn partij zich nu stelt, is of ik wel de geschikte persoon ben om ons naar de volgende verkiezingen te leiden’, zo klonk het. ‘Ik heb het antwoord van mijn fractie op die vraag gehoord en ik accepteer dat met berusting. Elke beslissing die ik heb genomen, stond in het teken van het land waar ik van hou. Daarom treed ik af als leider van de Labour Partij.’
Daarmee sneuvelde de zesde Britse regeringsleider in tien jaar tijd. Toevallig gebeurde deze wisseling van de macht op een dag af tien jaar nadat David Cameron op dezelfde plek stond om zijn aftreden bekend te maken, De Conserervatief deed dit destijds na het verloren Brexit-referendum. Neuriënd verliet Cameron Downing Street, een politieke puinhoop achterlatend die nog steeds niet is opgeruimd. De Britse politiek lijkt op de Italiaanse van weleer, terwijl Italië stabieler lijkt dan ooit.
‘Brexit heeft de traditionele stempatronen doorbroken’, zegt politicoloog John Curtice. ‘Er vond een verschuiving plaats waarbij pro-Brexit-, sociaal-conservatieve kiezers Labour en de Conservatieven verlieten om Reform te gaan steunen.’ Bij de Tories begon na het vertrek van Cameron een interne strijd, wat leidde tot vier verschillende premiers en een afstraffing bij de genoemde verkiezingen. Bij Labour, zo bleek in de afgelopen twee jaar, heeft die Brexit-revolutie ook effect gehad.
Jurist Starmer profileerde zich als kind van de arbeidersklasse, maar werd nooit een man van het volk. Als ‘man van het volk’ presenteert zich ook zijn beoogde opvolger Andy Burnham. In het verleden heeft People’s Andy gediend onder vier Labour-leiders, waarna hij in 2019 burgemeester werd van Manchester. In deze oude textielstad verwierf Burnham een aanzienlijke populariteit, hoewel hij uit Liverpool komt.
Tijdens de coronapandemie voerde hij oppositie tegen toenmalig premier Boris Johnson. Dat leidde ertoe dat er meer financiële compensatie voor lockdowns naar het noorden ging. Burnham, die twee keer vergeefs een gooi naar het partijleiderschap had gedaan, kreeg de bijnaam ‘Koning van het Noorden’. Dat burgemeesterschap van Manchester bleek een springplank naar Downing Street, zoals het burgemeesterschap van Londen dat eerder was voor Boris Johnson.
Bij de tussentijdse verkiezing in Makerfield profileerde hij zich afgelopen weken als ‘Onze Andy’. Hij wist een informele coalitie te vormen met de andere progressieve partijen en behaalde meer stemmen dan de rechts-populistische partijen samen. Daarmee gaf hij binnen de in paniek geraakte Labour Partij de indruk dat hij, anders dan Starmer, wel in staat is om Labour naar een nieuwe verkiezingszege te leiden. Een groot deel van de fractie staat achter hem.
Waarschijnlijk zal hij automatisch partijleider en premier worden de eerste katholiek in die functie, zeker nu zijn potentiële rivaal Wes Streeting liet weten Burnham te steunen. Grote vraag is of Burnham verkiezingen gaat uitschrijven, zodat hij een eigen mandaat krijgt. In de voorbije jaren hebben Labour-politici, onder wie Burnham, de Conservatieve premiers verweten zonder kiezersmandaat te hebben geregeerd. Alleen May en Johnson stuurden de kiezers naar de stembus.
Bij een verkiezingsstrijd kan duidelijk worden waar Burnham precies voor staat. Het is bekend dat hij nutsbedrijven wil nationaliseren, meer sociale huurwoningen wil bouwen en meer geld wil steken in sociale zorg. Tevens wil hij de belastingdruk voor het bedrijfsleven verminderen. Dat leidt tot de vraag waar hij het geld vandaan wil halen, naast het zwaarder belasten van de rijken en grondbezitters. De obligatiemarkten zijn benieuwd naar Burnhams financiële onderbouwing.
Tevens is het de vraag hoe hij de illegale immigratie een halt wil toeroepen. Over dit politiek zo gevoelige thema heeft hij weinig gezegd. Wel is het duidelijk geworden dat hij het bestaande klimaatbeleid gaat voortzetten. Maar hoe populair is groene transitie? Vorige week boekte de Conservatieve Partij een verrassende zege bij een tussentijdse verkiezing aan de Schotse oostkust. De Tories voerden campagne voor boren, boren en boren in de Noordzee.
Na zijn afscheidstoespraak kreeg Starmer dankbetuigingen van onder anderen EU-president Ursula von der Leyen en van de Oekraïense president Volodymyr Zelenski. Donald Trump had zondagavond via sociale media laten weten dat Starmer ging vertrekken. Onderwijl kwam Burnham met een vertraagde trein vanuit Manchester naar Londen, gevolgd door een helikopter met een cameraploeg. De welbespraakte rebel wacht een zware klus in een politiek landschap waar campagne voeren makkelijker is dan regeren.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant