De Britse premier Keir Starmer stapt op. Na tien chaotische jaren onder de Tories betrad hij twee jaar terug de ambtswoning op 10 Downing Street, maar ‘saaie Keir’ wist de politieke rust niet terug te brengen.
is correspondent Groot-Brittannië van de Volkskrant.
Na de eclatante verkiezingszege op 4 juli 2024 van Keir Starmers Labourpartij heerste er een gevoel van opluchting in het Verenigd Koninkrijk. ‘Voor het eerst in veel van onze levens lijkt Groot-Brittannië een oase van vrede en stabiliteit’, jubelde de vooraanstaande commentator Andrew Marr op de BBC, refererend aan de Brexit-chaos onder vier verschillende Conservatieve premiers. ‘De volwassenen staan weer aan het roer.’
Marr juichte te vroeg. Nog geen twee jaar later verdwijnt Starmer alweer van het politieke toneel als de impopulairste premier die het land ooit heeft gehad. De voormalige topjurist bleek moeite te hebben met politiek leiderschap. In zijn verkiezingscampagne had hij beloofd het land te zullen veranderen, zonder erbij te zeggen hoe precies. Nooit zou deze technocraat een alomvattende visie ontwikkelen. Nooit werd helemaal duidelijk wat ‘starmerisme’ behelste.
De Britse economie bleef kwakkelen, de gezondheidszorg ging er amper op vooruit en de irreguliere immigratie over Het Kanaal bereikte een recordhoogte. Wat onderwijl ook groeide: de populariteit van het rechts-nationalistische Reform UK. Starmer had beloofd een einde te maken aan de draaideurpolitiek in Westminster. Dat lukte niet, integendeel. In zijn korte regeerperiode versleet hij bijvoorbeeld vier mediachefs en drie stafchefs.
Bewindslieden kwamen en gingen. De staatssecretaris voor Dakloosheid trad af, omdat ze huurders op straat had gezet, de staatssecretaris Corruptiebestrijding moest gaan wegens corruptie en de minister van Volkshuisvesting werd ontslagen omdat ze belasting leek te hebben ontweken bij de aankoop van een tweede huis.
Starmer nam een gok door Peter Mandelson terug te brengen, de partijcoryfee die twee keer als minister was weggestuurd wegens financiële schandalen. Mandelsons terugkeer, dit keer als ambassadeur in Washington, was het begin van Starmers einde. In het najaar van 2025 moest de premier deze topdiplomaat, de architect van New Labour, ontslaan wegens diens hechte banden met de overleden zedendelinquent Jeffrey Epstein.
Starmer wist echter al over deze vriendschap toen hij Mandelson driekwart jaar eerder had aangesteld. De premier, alias ‘Mr Rules’, werd ervan beticht de gewone benoemingsprocedure te hebben genegeerd.
Starmer wist deze affaire uit te zitten, maar zijn reputatie was zwaar gehavend. De rampzalig verlopen raadsverkiezingen in Engeland en parlementsverkiezingen in Wales en Schotland afgelopen mei waren de druppel. Hij vocht in de dagen na de uitslag tot op het laatste moment en bracht zelfs oud-premier Gordon Brown terug, wat door zijn critici binnen de partij werd gezien als het ontbreken van een politieke antenne. Net zoals de aanstelling van Mandelson dat was, een andere oudgediende.
Voor Starmer doken de eerste problemen al op tijdens zijn wittebroodsweken. De premier was net drie maanden aan de macht toen bleek dat hij en zijn vrouw waren gefêteerd door zakenman en partijdonateur Lord Alli. Geschenkjes in ruil voor politieke invloed, werd de beschuldiging, aangezien Alli een toegangspas voor Downing Street had gekregen. Deze affaire beschadigde het imago van integriteit dat Starmer probeerde hoog te houden.
In anderhalf jaar heeft Starmer veel vijanden weten te maken. Bejaarde Britten waren boos omdat ze hun winterse energietoelage verloren, een maatregel die later zou worden teruggedraaid. Op het platteland kon hij zich niet vertonen zonder boze boeren te treffen, boos over de verhoogde erfbelasting. In het bedrijfsleven gingen banen verloren wegens verhoging van sociale premies en pubs kwamen in opstand tegen een hogere belastingdruk.
Het lastigste dossier was en is immigratie. Bij zijn aantreden had Starmer meteen het controversiële Rwanda-uitzettingsbeleid geschrapt, maar de alternatieven die hij aandroeg bleken niet te werken. Een recordaantal migranten bereikte vorig jaar in bootjes de witte kliffen bij Dover. Wel daalde onder zijn premierschap de reguliere immigratie door hogere salariseisen en beperking van het aantal gezinsleden dat een immigrant kan meebrengen. Emigratie nam ook toe.
Critici vergeleken Starmer vanwege zijn gebrek aan charisma met een Dalek, de buitenaardse cyborg uit Doctor Who. Hij bleef een grote onbekende voor de Britten. Het enige wat ze van Starmer wisten was dat zijn vader gereedschap maakte. Dat had hij talrijke malen gezegd in de hoop de bevolking ervan te overtuigen dat hij en zijn partij ‘working class’ zijn. Het werd niet geloofd.
Als premier is hij in wezen de jurist gebleven die hij daarvoor was. Mensen die onder hem hebben gewerkt vonden hem weinig inspirerend. ‘Hij kan zich alleen voorbereiden door urenlang voorgekookte teksten te lezen’, zei een Downing Street-medewerker tegen The Sunday Times. ‘Hij brainstormt niet. Hij heeft geen vastomlijnde ideeën over wat dan ook. Er is geen duidelijkheid omdat er geen geloof is. Er is geen begrip omdat er geen nieuwsgierigheid is.’
Starmer gaf wisselende signalen af, bijvoorbeeld over zijn relatie met zijn voorganger Jeremy Corbyn, over de Gaza-oorlog en over de nationalisering van nutsbedrijven. Meer dan tien beleidsplannen werden geheel of deels teruggedraaid, waaronder de invoering van identiteitskaarten, bezuinigingen op uitkeringen en het onderzoek naar Brits-Pakistaanse misbruikbendes. In het Lagerhuis kreeg de premier het aan de stok met de voorzitter, die hem verweet vragen niet te beantwoorden.
Het rechtse verwijt ‘Two Tier Keir’ bleef aan hem kleven, het verwijt dat de autoriteiten onder zijn leiding met twee maten zouden meten. Vijandelijkheden in zijn richting kwamen met name vanuit de traditionele arbeidersklasse waar het idee leefde dat Starmer te weinig vaderlandslievend is. In voetbalstadions klonken spottende spreekkoren aan het adres van de premier. De voetbalbond Fifa waarschuwde Engelse fans zelfs dit niet te herhalen tijdens het WK voetbal.
Starmer vestigde in zijn korte premierschap een opmerkelijk record. Geen premier heeft zoveel buitenlandse reizen gemaakt, met Duitsland, Frankrijk en Amerika als favoriete bestemmingen. Zijn beste moment beleefde hij waarschijnlijk in het Oval Office, waar hij Donald Trump een koninklijke uitnodiging voor een staatsbezoek overhandigde. Hij sloot een principe-handelsakkoord met de Amerikanen en wist de Britten deels te vrijwaren van Trumps tarieven.
Maar die relatie, waarbij Mandelson in zijn korte tijd als ambassadeur een belangrijke rol heeft gespeeld, bleek niet stabiel en duurzaam te zijn. In het kamp-Trump bestonden zorgen over Starmers beleid met betrekking tot de vrijheid van meningsuiting, met name op sociale media, en over zijn welwillende houding tegenover China. In de Groenland-affaire en bij de Iran-oorlog koos Starmer duidelijk de kant van Europa, waardoor hij de toorn van Trump over zich heen kreeg.
Starmers voornaamste succes was de toenadering tot de Europese Unie, wat volgens hem cruciaal is om de haperende economie vlot te trekken. Hij herstelde de bruggen die onder de Conservatieven waren afgebroken. In Brussel werd Starmer, die had gestreden voor een tweede EU-referendum, een graaggeziene gast bij Europese toppen. Hij maakte zich sterk voor steun aan Oekraïne. Vechtend voor zijn premierschap beloofde Starmer zijn land naar het hart van Europa te koersen.
In eigen land gaf hij meer rechten aan werknemers en gaf hij meer scholieren recht op gratis maaltijden. Meer ouders kregen hulp bij de kinderopvang en kinderbijslag was niet langer beperkt tot de eerste twee kinderen. Huurders kregen meer rechten. Ondanks al deze maatregelen bleef hij impopulair. In Manchester bereidde zijn rivaal Andy Burnham een coup voor en toen de ‘Koning van het Noorden’ vorige week op overtuigende wijze terugkeerde in het Lagerhuis was de teerling geworpen.
Nooit eerder in de Britse politieke geschiedenis kwam een premier zo snel na een recordzege bij de verkiezingen ten val. Als opvolger van Jeremy Corbyn, in 2020, had Starmer zijn partij weer rijp gemaakt voor verkiezingswinst, wat wordt gezien als een grandioze prestatie. Maar die verkiezing van 2024 was vooral te danken aan de afgang van de Tories. Sir Keir had, zoals een analist het uitdrukte, een ‘loveless landslide’ behaald. Eenmaal premier is hij nooit met liefde omarmd door een wispelturig electoraat.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant