Volkskrantlezers vinden veel. En misschien wel het meest vinden ze iets van ons taalgebruik. Terecht? In het geval van omdat en doordat is dat nog maar de vraag.
‘Kent de eindredactie het verschil tussen ‘omdat’ en ‘doordat’ nog?’, vraagt een lezer zich af. Met ‘nog’ suggereert hij mogelijk dat eindredacteuren het verschil ooit kenden en dit gewoon zijn vergeten. Maar deze fout wordt al zo lang gemaakt – tien jaar geleden behandelde deze rubriek dezelfde vraag – dat we misschien moeten concluderen dat redacteuren, eind- of niet, het verschil tussen omdat en doordat nooit helemaal gesnapt hebben. En dat is niet raar.
Volgens de lezer ging het in de krant fout in een artikel over de jeugdzorg, in deze alinea: ‘Toch blijven structurele verbeteringen vooralsnog uit. Deels omdat jeugdzorg een log systeem is dat zich moeilijk laat hervormen, maar ook omdat politieke aandacht na een incident of een alarmerend rapport snel lijkt weg te ebben.’ Moet hier niet ‘doordat’ staan?
Even opfrissen: omdat beschrijft een reden, doordat een oorzaak. Het verschil zit hem in menselijke invloed. Als we doordat schrijven, spelen menselijke motivatie, redeneervermogen, wil en overtuiging geen enkele rol. De bladeren zijn nat doordat het regent. Ik zag weinig doordat het mistig was. Niks aan te doen.
Aan de andere kant van het spectrum zit de reden, die bijvoorbeeld menselijk handelen verklaart. Daar zit meestal intentie of doelgerichtheid achter. Dan is ‘omdat’ beter: Fred slaat Els omdat hij haar stom vindt. Marie neemt ontslag omdat ze een betere baan heeft gevonden.
Daartussen zitten natuurlijk een heleboel twijfelgevallen en in de praktijk lopen oorzaak en reden vaak door elkaar. Ging een crimineel de fout in doordat of omdat die een slechte jeugd heeft gehad? Is het restaurant gesloten doordat of omdat de eigenaar ziek is? Is een scholier nerveus doordat of omdat de examens eraan komen?
Een onduidelijk verschil in een ingewikkelde taalregel, die volgens Onze Taal bovendien in 1860 kunstmatig is ingevoerd en nog steeds niet is ingesleten. ‘Je zou kunnen zeggen dat deze opgelegde regel in de praktijk nooit echt heeft geleefd’, schrijven de taalexperts dan ook.
Gelukkig is het onderscheid 166 jaar later niet zo streng (meer) als sommige mensen denken. De definitie van omdat is opgerekt en kan bij twijfel ook voor een oorzaak worden gebruikt. Het woord heeft meestal zelfs de voorkeur. ‘Omdat is vaak beter zodra de mens maar enige invloed heeft (of denkt te hebben)’, aldus Onze Taal. In het geval van de jeugdzorg is dit dus goed te verdedigen.
Vindt u ook iets van ons taalgebruik? taal@volkskrant.nl.
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant