Amrish Baidjoe tijdens de openbare verhoren van de parlementaire enquêtecommissie over het coronabeleid.
Het kabinet was „laconiek” bij de bestrijding van het coronavirus toen de eerste golf voorbij was, zei microbioloog en veldepidemioloog Amrish Baidjoe tijdens zijn verhoor woensdagochtend. Toen eind juli, tijdens de zomervakantie van 2020, de besmettingen weer opliepen, werd er maar weinig aan voorbereiding en communicatie (zoals persconferenties) gedaan. „Nederland was niet goed voorbereid op de tweede golf. Het gevoel van urgentie ontbrak, terwijl er net een grote piek geweest was die iedereen had verrast.”
Baidjoe, sinds september 2021 directeur van het epidemiologisch onderzoeksteam van Artsen zonder Grenzen en eerder veldepidemioloog bij het Rode Kruis, was mede-initiatiefnemer van het Red Team, een groep deskundigen die ongevraagd adviezen – vaak zeer kritische – gaven op het coronabeleid. Kern van hun kritiek: Nederland greep telkens te laat in met harde maatregelen, terwijl dat niet zou hoeven als was gestreefd naar zo min mogelijk besmettingen. Het Red Team stuurde in juli 2020 dan ook een brandbrief aan het kabinet omdat de deskundigen het gebrek aan urgentie voelden – zo werd ook het bron- en contactonderzoek afgeschaft.
Ook op het adviesorgaan Outbreak Management Team (OMT) had het Red Team kritiek, omdat dat te lang „te bio-medisch” was ingericht. Er zaten bijvoorbeeld geen sociale- en gedragswetenschappers en communicatiewetenschappers in. En dat is in de rest van de wereld bij crisismanagement al decennia wel de normale praktijk, zei Baidjoe. „Het is internationaal bewezen dat dat succesvol is.” Andersom zat het OMT ook niet te wachten op het Red Team, onder meer omdat dat te veel via de media zijn boodschap uitdroeg, omschreef de commissie. Baidjoe: „Dat is correct.”
Baidjoe was milder over de eerste fase van de pandemie, toen iedereen overvallen werd. „Ik wil niet te streng zijn. Er waren veel vraagtekens, er was heel veel onbekend. Durf je dan aan de alarmbel te trekken en maatregelen te nemen zonder dat je veel weet? Durf je dat uit te leggen aan publiek terwijl er nog weinig van te merken is?”
Volgens Baidjoe was de communicatie van het kabinet „een wirwar” van maatregelen om het virus te bestrijden en de politieke afweging om iets wel of niet te doen vanwege maatschappelijke, sociale en economische gevolgen. Dat onderscheid had beter moeten worden uitgelegd, zei Baidjoe. Hij sprak over het gebrek aan „fijnmazigheid” van communicatie, dat meer is dan alleen persconferenties.
Zo miste hij eenvoudige communicatiemiddelen, zoals in Noorwegen, waar na elke nieuwe serie maatregelen iedereen een sms’je kreeg om te verwijzen naar de website waar alles nog eens uitgebreid werd toegelicht. Verder hielp het ook niet dat maatregelen „die niet de zilveren kogel zijn, maar wel bijdragen aan virusbestrijding” publiekelijk onderuit werden gehaald. Hij verwees expliciet naar de mondkapjes, waarvan OMT-voorzitter Jaap van Dissel zei dat hij er niet in geloofde. Baidjoe: „Dat draagt niet bij aan het draagvlak en het vertrouwen in mondkapjes.”
Het verhoor van Baidjoe ging ook lang over het thema groepsimmuniteit, een situatie waarin een groot deel van de bevolking immuun is geworden voor het virus. Oud-premier Rutte sprak meermaals over groepsimmuniteit in zijn televisietoespraak vanuit het Torentje, op 16 maart 2020. Volgens Wereldgezondheidsorganisatie WHO, die de dag erna al reageerde, was nog veel te veel onbekend over het coronavirus om ervan uit te gaan dat mensen na een besmetting immuun werden. En dan kon het ook nog eens jaren duren voordat groepsimmuniteit bereikt was.
Rutte zei nog dezelfde week dat het „een misverstand” was geweest, volgens hem was groepsimmuniteit toch níét „het doel van beleid”. Tijdens zijn eigen verhoor vorige week bevestigde Rutte dat nog eens; het was geen doel van het kabinet maar een gevolg van het kabinetsbeleid van maximaal controleren, zei Rutte.
Toch leek het erop alsof die groepsimmuniteit de strategie van het kabinet bleef, zei Baidjoe. Dat werd het meest duidelijk door het sturen op IC-capaciteit: pas als de druk daar te hoog werd en het virus dus lang was rondgegaan, werd er ingegrepen. Baidjoe sprak woensdagochtend over groepsimmuniteit als „een zeer groot risico. Het was volstrekt onduidelijk of je immuun zou worden na een besmetting. We wisten nog heel weinig van het virus.” Hij wees ook op een ander nadeel hiervan: de alsmaar toenemende druk op het zorgpersoneel.