Kan het ook tussen Israël en Turkije oorlog worden? De leiders van deze regionale rivalen doen steeds lelijker tegen elkaar. De Turkse president Erdogan beschuldigde Israëls premier Netanyahu er vorige week van „het pad van Hitler te volgen”; hij zou niet moeten vergeten dat zijn „lot zal zijn als dat van andere tirannen in de geschiedenis”. Netanyahu op zijn beurt wist: „De antisemitische dictator Erdogan, die een genocide op de Koerden uitvoert, de terroristische organisatie Hamas steunt, zijn eigen bevolking onderdrukt en politieke tegenstanders opsluit, is de laatste persoon die Israël de les kan lezen.”
Over zo’n oorlog wordt ter plaatse inderdaad gespeculeerd. Dat zou verschrikkelijk zijn, gezien beider militaire macht. Ik kan het me niet voorstellen, tenminste niet zo’n schietoorlog als de Amerikaans-Israëlische tegen Iran en Libanon die juist is opgeschort (ik ben niet optimistisch dat het geweld ook echt klaar is). Maar er is wel meer dan een woordenoorlog aan de gang: Turkse en Saoedische ministers ondertekenden vorige week de plannen voor een nieuwe spoorverbinding tussen Turkije en Saoedi-Arabië, via Syrië en Jordanië, als overland alternatief voor de Straat van Hormuz (die misschien vandaag wel opengaat maar ja, hoe zit het morgen?). Het gaat om een handelsroute die Israël links laat liggen. En dat is ook de opzet, aldus de Turkse minister van Handel vorige week in Syrië. „De vermindering van Israëls invloed in de regio zal economische welvaart, vrede en stabiliteit brengen samen met toegenomen politieke en economische solidariteit onder ons.”
Let op: in september 2023 kondigde toenmalig Amerikaanse president Biden op de G20 in New Delhi de India-Midden-Oosten-Europa Economische Corridor aan, IMEC, een handelsroute die via Saoedi-Arabië in Israël uitmondde en juist Turkije aan de kant liet liggen. Erdogan was woest: Turkije gepasseerd, dat altijd de brug was geweest tussen Azië en Europa! IMEC was uitdrukkelijk bedoeld als rivaal voor China’s nieuwe Zijderoute naar Europa én als nieuw pad naar vrede in het Midden-Oosten, allereerst normale relaties tussen Saoedi-Arabië en Israël. Maar vier weken later richtte Hamas zijn bloedbad in Israël aan. In reactie begon Israël zijn vernietigingsoorlog in de Gazastrook en inmiddels zijn normale relaties tussen Saoedi-Arabië en Israël ondenkbaar, tenzij Israël concrete stappen zet naar een Palestijnse staat, wat het weigert.
En daarmee is IMEC met-Israël-zonder-Turkije van de baan. Nu wordt er gewerkt aan wat ook wel de nieuwe Hejaz-spoorlijn wordt genoemd – met-Turkije-zonder-Israël.
Ach, de Hejaz-spoorlijn. De Ottomaanse sultan Abdul Hamid II gaf in 1900 opdracht tot de aanleg van een spoor dat in eerste aanleg Constantinopel via Damascus zou verbinden met Mekka. Niet alleen voor militair transport naar opstandige gebieden, maar speciaal ook voor islamitische pelgrims. De bedoeling was te laten zien hoe islamitisch het Ottomaanse rijk en de sultan wel niet waren en zodoende groeiend niet-Turks (Arabisch) nationalisme te verzwakken. Maar er waren een hoop problemen, onder andere tekort aan arbeidskrachten, ongemakkelijk terrein en verzet van plaatselijke Arabische stammen. Uiteindelijk bleef het bij een verbinding Damascus met Medina, hoofdstad van de regio Hejaz, die in 1908 openging. In de Eerste Wereldoorlog werd het spoor doelwit van de Arabische opstand en de Britten – Lawrence of Arabia, prachtige film! Tegen 1920 kwam het einde.
Maar er zijn nog heel wat resten van de spoorlijn te zien. Ik heb eens tegenover het prachtige Hejaz-station in Damascus gelogeerd, vlakbij de oude stad. Afgelopen december stond ik voor het even prachtige station in Medina. Noordwaarts en in Jordanië ligt er ook nog van alles.
De nieuwe spoorlijn zal, als die wel doorgaat, bepaald niet alleen de oude route volgen. Hele stukken ontbreken, uitgerekend in het nog instabiele post-Assad-Syrië, centrum van Israëlisch-Turkse machtsstrijd. Het is de bedoeling dat er eind dit jaar een haalbaarheidsstudie ligt en dat het project over drie jaar klaar is. Tenzij het toch oorlog wordt.