Migratiewetgeving De rechtse minderheidsregering van premier Kristersson trad in 2022 aan met de belofte van streng immigratiebeleid, en is sterk afhankelijk van de extreemrechtse Zweden Democraten als gedoogpartner. Critici wijzen op de rechtsongelijkheid die in de wetten ingebakken zit.
De Zweedse Riksdag stemde maandag over twee nieuwe wetten tegen migranten (15 juni 2026).
Het Zweedse parlement heeft maandag een wet aangenomen die het mogelijk maakt om verblijfsvergunningen van migranten met schulden, zwart werk of banden met extremistische organisaties in te trekken. Een andere wet die de Riksdag maandag aannam, zij het met een minimale meerderheid (174 tegen 172), verplicht verschillende overheidsdiensten om migranten die zonder geldige verblijfsvergunning in Zweden wonen aan te geven bij de politie. Zweden wil zo makkelijker migranten kunnen uitzetten.
De wet heeft betrekking op mensen die nog op een verblijfsvergunning wachten, maar (met terugwerkende kracht) ook op mensen die er al een hebben. Het geeft invulling aan de politieke wens om ‘criminele’ asielzoekers harder aan te pakken — een discussie die ook leeft in Nederland: het kabinet-Jetten zet stappen in dezelfde richting als Zweden. Volgens de rechtse Zweedse regering moet de wet criminele asielzoekers eruit filteren. „Mensen die zich niet goed gedragen, moeten niet denken dat ze hier kunnen blijven”, zei minister van Migratie Johan Forssell over de nieuwe wet.
Het is onduidelijk op grond van welk gedrag verblijfsvergunningen ingetrokken of ingehouden zullen worden onder de nieuwe wet. Eerder heeft de regering onbetaalde schulden genoemd, het niet betalen van belasting, crimineel gedrag en banden met extremistische organisaties. Critici wijzen op de rechtsongelijkheid die de Zweedse regering met de nieuwe wet veroorzaakt: mensen met een migratieafkomst zullen door de wet harder bestraft worden dan mensen zonder. „De wet zorgt bij mensen voor onzekerheid over welke gedragingen allemaal tegen hen gebruikt kunnen worden”, zegt ngo Civil Rights Defenders in een verklaring tegen persbureau Reuters.
Vorige zomer kwam migratieminister Forssell in de verlegenheid toen hij onder druk van een onthullende publicatie van een Zweeds tijdschrift bekend moest maken dat zijn destijds 16-jarige zoon nauwe banden onderhield met verschillende neonazistische groeperingen. Hij zou via sociale media onder meer leden voor een van die clubs hebben geworven en zo op de radar zijn gekomen van de Zweedse veiligheidsdienst. „Mijn zoon heeft zich een tijdje in volkomen verkeerde kringen begeven”, schreef Forssell in een verklaring. Zijn zoon zou alle banden met de extreemrechtse groeperingen hebben verbroken en „veel spijt” hebben. Hij hoefde het land niet worden uitgezet.
De rechtse minderheidsregering van premier Ulf Kristersson trad in 2022 aan met de belofte van streng immigratiebeleid, en is sterk afhankelijk van de extreemrechtse gedoogpartner Zweden Democraten. De nieuwste wetten komen vlak voor de parlementsverkiezingen in september.
De ‘verklikwet’ die het Zweedse parlement maandag ook aannam verplicht medewerkers van de Zweedse belastingdienst, van arbeidsbemiddelings- en sociale verzekeringsinstanties en de gevangenis- en reclasseringsdienst om de politie te informeren wanneer ze denken dat de personen met wie ze contact hebben niet over geldige verblijfsdocumenten beschikken. Leraren, artsen en maatschappelijk werkers hebben een uitzondering op de meldplicht verworven.
„Dit is de laatste in een lange reeks extreem problematische ingrepen op migratie”, zegt migratie-expert Jacob Lind van de universiteit in Malmö tegen persbureau AP. Onderzoekers van drie Zweedse universiteiten waarschuwden in maart dat de wet in strijd is met de fundamentele mensenrechten van migranten en aanzet tot etnisch profileren.
De wetten hebben naar verwachting als neveneffect dat migranten in Zweden zullen twijfelen voordat ze, in gevallen van nood, hulp van overheidsinstanties inschakelen. Als een vrouw zonder geldige verblijfsvergunning in Zweden een kind krijgt, hoeft de verloskundige die haar helpt haar niet bij de politie aan te geven. Maar omdat de geboorte van de baby vervolgens wel administratief verwerkt moet worden, komt de informatie alsnog bij de belastingdienst terecht. Die heeft juist wel een meldplicht. Zo wordt de moeder alsnog verklikt.