Je kunt niet met een klein stemmetje gaan praten, als net zesduizend mensen, die eerst nog lid waren van de PvdA of van GroenLinks met overweldigende meerderheid stemmen voor de fusiepartij Pro. Progressief Nederland. Dat deed Jesse Klaver afgelopen zaterdag dan ook niet in de Brabanthallen in ’s-Hertogenbosch. Congresgangers spraken stuk voor stuk over een ”historisch moment”, en dat zijn nu eens niet te grote woorden voor twee partijen, beide met een fusieverleden, die nu besluiten als eenheid op te trekken. Klaver sprak over de potentie de grootste partij te worden in de Tweede Kamer, „want terwijl rechts versplintert, hebben wij de krachten gebundeld”.
Ik help het hem hopen, maar die laatste zin heeft wel een aanvulling nodig. De versplintering op rechts komt vooral omdat gewoon-, radicaal- en extreemrechts zo flink groeien. Rechts knapt uit zijn jasje, vandaar dat ze zoveel verschillende jasjes nodig hebben.
Ik kan me herinneren dat er lang geen noemenswaardige partij bestond, rechts van de VVD. Nu zijn er JA21, FVD, PVV, BBB en ja, ik tel de SGP ook mee, die natuurlijk al veel langer van de partij is. Wie vervelend wil doen kan daar ook nog het CDA bij optellen, maar het lijkt me onterecht die partij simpelweg als ‘rechts’ af te doen. Helaas is die twijfel bij de VVD niet meer te handhaven.
Tegen dat versplinterde, maar groeiende rechts moet Pro zich niet alleen handhaven, maar als het even meezit ook nog eens de grootste worden. Nogmaals, je kunt niet al te bescheiden beginnen, de lat ligt hoog. Politicoloog Matthijs Rooduijn schreef in deze krant: „Links heeft een serieus imagoprobleem, wat het moeilijk maakt om grote groepen kiezers te mobiliseren.”
Je mag hopen dat het om dat ‘imago’ draait en dat een paar handige PR- mensen de boel simpel kunnen fiksen.
Rooduijn heeft het ook over de ”de geïndustrialiseerde arbeidersklasse” die de PvdA vlak na de oorlog vertegenwoordigde, aangevuld met ”de groeiende groep werknemers in de publieke sector”.
Er zullen nog genoeg ‘geïndustrialiseerde arbeiders’ zijn, al kleeft aan de term een archaïsche klank; een nog groter probleem is dat mensen die in die categorie vallen zichzelf niet zo willen noemen. De (cynische) verwachting in de jaren 70 en 80 was bijvoorbeeld ook, dat de inkomende migranten als vanzelf bij het linkse kamp zouden horen. We kennen ondertussen DENK, de partij die voor veel moslims en andere migranten een veel logischer keuze is. Tegenover de dreigende rechtse overmacht verwacht je een stevige groei van de SP, de minst verwaterde vertegenwoordiger van die ‘geïndustrialiseerde arbeider’. Maar die partij verliest de laatste jaren juist zetels. Wanneer burgers een andere zelfdefinitie gebruiken dan de partijen voor hen in petto hebben, is er geen sprake van een imagoprobleem maar van een mismatch.
Het merendeel van Nederland zal zich tot de middenklasse rekenen, laag, hoog en iets daartussen in, waarmee niet vanzelfsprekend een partijkeuze is gegeven. Rooduijn ziet toch een winnende strategie: „Uit onderzoek blijkt dat met name sociaal-economische thema’s linkse kiezers kunnen binden. Zorgen over betaalbaar wonen, de toegankelijkheid van de zorg, bestaanszekerheid en economische ongelijkheid worden veel breder gedeeld.”
Je hoort bij deze opsomming meteen al het keiharde, rechtse tegengeluid. ‘Zorgen over betaalbaar wonen?’ Komt door al die asielzoekers, gelukszoekers en migranten. ‘Toegankelijkheid van de zorg’: idem. ‘Bestaanszekerheid?’. En dan pikken al die arbeidsmigranten de baantjes onder onze neus weg.
Ik hoor nu al honende toon van de straat.
Op de een of andere manier is een groot deel van de Nederlandse politici erin geslaagd om alle problemen van Nederland te herleiden tot migratie. Lange files op de snelwegen: ja, die mensen trekken massaal naar hun land van herkomst. Wachtlijsten in de zorg: ja ‘ze’ lopen de deur bij de dokter plat – notabene, bij een dokter van Marokkaanse komaf.
Het is aan Pro en andere partijen om die beelden te ontkrachten of minstens toch te nuanceren. Hoelang blijven mensen eigenlijk ‘migrant’, tot in het zevende geslacht? En wat gebeurt er aan die rechterzijde met het ‘democratische ethos’, wordt dat zonder veel pardon aan de kant geschoven?
Het is niet zozeer dat rechts versplintert, zoals Jesse Klaver stelde, heel Nederland doet dat. En in die chaos is het goed zondebokken schieten.