SpaceX
Dit is het dagelijkse commentaar van NRC. Het bevatmeningen, interpretaties en keuzes. Ze worden geschreven door een groepredacteuren, geselecteerd door de hoofdredacteur. In de commentaren laat NRC zien waar het voor staat. Commentaren bieden de lezer eenhandvat, een invalshoek, het is ‘eerste hulp’ bij het nieuws van de dag.
Een beheerste explosie, zo kan het beursdebuut van SpaceX van vorige week vrijdag worden genoemd. Het concern dat zijn eerste winst nog moet maken, was na een stijging met 19 procent aan het einde van de dag 2 biljoen (2.000 miljard) dollar waard. Ondernemer Elon Musk, op basis van zijn aandeel in SpaceX én zijn belang in zijn andere bedrijf Tesla, werd voor zover bekend de eerste mens in de geschiedenis met een privévermogen van op papier meer dan een biljoen dollar. Maandag opende SpaceX 6 procent hoger op Wall Street.
Een beursgang is in zekere zin een vorm van democratisering. In plaats van voor private aandeelhouders, die in opeenvolgende financieringsrondes de waarde van een bedrijf vaststellen, is na een beursgang die rol voortaan weggelegd voor een omvangrijk en wispelturig publiek van kleine en grote beleggers. Die bepalen voortaan van seconde tot seconde hoeveel zij voor de aandelen willen betalen.
Daarmee is, in het geval van SpaceX, dan ook het meeste gezegd. Er is slechts 5 procent van de aandelen in het concern op de markt gebracht en vrij verhandelbaar. Topman Musk zelf beschikt over aandelen met een versterkt stemrecht, met als gevolg dat hij vier vijfde van de zeggenschap heeft. Zelfs het bepalen van de introductieprijs van het aandeel SpaceX, normaal een proces van consultatie tussen de begeleidende banken, liep anders. Musk bepaalde zelf vooraf al dat het 135 dollar zou zijn.
Zo zette de sterondernemer de gebruiken naar zijn hand. En zijn omgeving deed uit eigen beweging de rest. Snel verkopen op de eerste handelsdag was er nauwelijks bij: daar stonden, boven op de gebruikelijke beperkingen die gelden voor betrokken banken en bestaande aandeelhouders, zware sancties op. Particuliere beleggers werd sterk ontraden om hun aandelen meteen van de hand te doen, op straffe van uitsluiting bij toekomstige beursintroducties. Betrokken banken, bij elkaar zo’n beetje de volledige elite van Wall Street, hielden hun eigen oordeel over het aandeel goeddeels voor zich. Nasdaq, de Amerikaanse beurs waar veel technologie-aandelen zijn genoteerd, verkortte de termijn en vergrootte de weging waartegen SpaceX in zijn beursindex wordt opgenomen, waarna iedereen die bewust of onbewust in die index belegt automatisch ook SpaceX moet kopen.
Aldus heeft de persoon Musk, zonder twijfel een van de meest visionaire ondernemers van de moderne tijd, niet alleen door zijn kapitaal veel macht. Hij krijgt die ook door zijn omgeving toebedeeld. En hij gebruikt die macht ook politiek. Op zijn eigen socialemediaplatform X – onderdeel van SpaceX – steunt en stimuleert hij bijvoorbeeld de uiterst rechtse stromingen in de Europese politiek. Hij hanteerde eigenhandig de sloophamer tegen de Amerikaanse ambtenarij in de eerste maanden van de huidige termijn president Trump.
Met het wereldbeeld daarachter – zo lang dat binnen de grenzen van de wet blijft – kun je eens of oneens zijn. Het wordt anders wanneer dat zonder remmen actief wordt uitgedragen en bevorderd door de (invloed)rijkste man op – nu nog – de aarde. Eén miljardair in de politiek maakt al nerveus. Musk is er nu in eigen persoon duizend. Hou die maar eens tegen.