Rechtspraak Hij vroeg asiel in Nederland en werd herkend als beul voor de Syrische dictator Bashar al-Assad. Maandag werd Rafiq al-Q. veroordeeld voor wat hij in Syrië had gedaan. „De verdachte creëerde doodsangst, dreiging, pijn, uitzichtloosheid en machteloosheid.”
Rechtbanktekening van Syriër Rafiq al-Q. (58), die in december 2023 in Druten werd aangehouden.
Hij waande zich veilig in het Gelderse Druten met zijn gezin maar de gevluchte Syriër Rafiq al-Q. (58) werd deze maandag door de Haagse rechtbank na een wekenlang proces veroordeeld tot een gevangenisstraf van 26 jaar wegens misdaden tegen de menselijkheid in zijn land van herkomst.
De rechtbank acht bewezen dat Al-Q. in de Syrische stad Salamiyah in 2013 en 2014 als verhoorder heeft gewerkt voor de NDF, een gevreesde paramilitaire organisatie. Deze probeerde al het verzet tegen het regime van toenmalige president Bashar al-Assad uit te roeien. Veel burgers die verdacht werden van ook maar de geringste betrokkenheid bij verzet werden opgepakt, gemarteld en dikwijls gedood.
Volgens de rechtbank had Al-Q. zich schuldig gemaakt aan foltering, marteling, seksueel geweld en verkrachting van zeker acht Syrische burgers. „De verdachte creëerde keer op keer omstandigheden van doodsangst, dreiging, pijn, uitzichtloosheid en machteloosheid”, stelde de rechtbank. Tijdens zittingen getuigden enkele slachtoffers zelf tegen Al-Q. „Nog steeds zie ik zijn pistool in mijn mond en hij vraagt me: ‘Ruik je het kruit? Ik kan een einde maken aan je leven’”, vertelde een van hen via een vertaler. „Niemand was erger dan hij.”
Hoewel Al-Q.’s misdrijven zich niet in Nederland, maar in Syrië hadden afgespeeld, achtte de rechtbank zich bevoegd hem te berechten, omdat het om zulke ernstige delicten ging dat die op grond van het universaliteitsbeginsel ook in Nederland kunnen worden vervolgd. Het is voor het eerst, zoals de rechtbank ook zelf in het vonnis constateerde, dat in Nederland iemand is vervolgd en veroordeeld voor seksueel geweld als misdrijf tegen de menselijkheid.
Al-Q. belandde in 2021 in Nederland en vestigde zich met zijn gezin in Druten. Daar werd hij drie jaar geleden met hulp van Syrische getuigen herkend als een beul uit Salamiyah. Al-Q. ontkende steeds alle beschuldigingen. Hij zou slechts bij de griffie van een rechtbank in Salamiyah hebben gewerkt en nooit in het detentiecentrum buiten de stad zijn geweest waar de gewelddadige verhoren plaatsvonden.
Zijn rechters in Den Haag stelden dat Al-Q. dit alles op „geen enkele manier aannemelijk” had gemaakt. Ze wezen onder meer op reeksen documenten en foto’s, waarop Al-Q. in uniform en vaak gewapend was te zien. Via geolocatie van gegevens van zijn telefoon viel vast te stellen dat hij wel degelijk op de plaats van het detentiecentrum was geweest.
Al-Q. betoogde voorts dat de mensen die hem van misdrijven beschuldigden deel uitmaakten van een samenzwering onder leiding van de bekende Syrische mensenrechtenadvocaat Anwar al-Bunni. Al-Bunni, die de Nederlandse justitie adviseerde in de zaak van Al-Q., was zelf maandag aanwezig bij de uitspraak in Den Haag. „Deze uitspraak is geweldig”, aldus Al-Bunni naderhand. „Ik ben heel blij voor de slachtoffers.”
Al-Bunni prees de Nederlandse justitie voor haar nauwgezette onderzoek. „Ik stel ook zeer op prijs dat het proces online werd uitgezonden vanuit de rechtszaal. Ik weet dat duizenden in Syrië de zaak hebben gevolgd. Bij eerdere soortgelijke zaken in onder meer Duitsland was dat nog niet mogelijk.”
Ook zei Al-Bunni te hopen dat de Nederlandse uitspraak in Syrië tot meer vervolgingen van oorlogsmisdadigers leidt. De Syrische autoriteiten hebben een hervorming van het justitieel apparaat aangekondigd. „Helaas gaat het nog niet zo snel”, zegt hij.
Het Openbaar Ministerie had dertig jaar cel voor Al-Q. geëist. De rechtbank achtte sommige tenlasteleggingen echter niet bewezen. Ook vond de rechtbank zich onbevoegd om over schadevergoedingen aan slachtoffers te oordelen. Dat is volgens de rechters aan de Syrische autoriteiten.